نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: قازاقستان «سۇننەت» اقپاراتتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 09:20 - 2021/02/16

Нақты Көзі: https://sunna.kz/2021/02/16/1021601/

سوپىلىق جولى - Sunna.kz

سوپىلىق نەمەسە سۋفيزم ماسەلەسى – قازىرگى كەزدەگى قوعامدا قىزۋ تالقىعا سالىنىپ، ناقتى ءبىر شەشىمگە كەلمەگەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. بىرى سوپىلىق جول ەشبىر كەمشىلىكسىز اقيقات جولى، ونى ءاربىر ادام ۇستانۋ قاجەت دەسە، ەندى ءبىر توپتار سوپىلاردى كورسە، دىندەگى اداسقان اعىمدى كورگەندەي تىتىركەنە قارايدى، تاعى ءبىر توپ سوپىلىقتى قۇران، سۇننەتكە سايكەس اداسقان سوپىلىق رەتىندە قاراستىرادى….

سوپىلىق يسلامداعى ءۇش نەگىزدىڭ (يسلام، يمان، يحسان) ءبىرى –  يحساننىڭ امالعا اسۋىن رەتتەيتىن جۇيە. فيقھ شاريعات ءىلىمىن قامتىسا، اقيدا يمان نەگىزدەرىن جۇيەگە كەلتىرەدى، سوپىلىق بولسا يماننىڭ يحسان دارەجەسىنە جەتەلەيتىن تاربيە مەكتەبى.  ونىڭ نەگىزگى قاعيداسى:

أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ

اللا تاعالاعا ول كورىپ تۇرعانداي قۇلشىلىق جاساۋ، سەن ونى كورمەسەڭ دە ول سەنى كورۋدە[1]. قاراپايىم قۇلدىڭ اللا تاعالانى تانۋى ءۇشىن ونىڭ رازىلىعىنا بولەنۋگە اپاراتىن حيدايات جولى. تاساۋف[2] ءىلىمىن باسقاشا تازارۋ ءىلىمى، مىنەز-قۇلىق ءىلىمى دەپ تە اتايدى.

سوپىلىق نەمەسە تاساۋفتى تىلدىك جاعىنان تالدايتىن بولساق، عالىمدار اراسىندا كوپتەگەن پىكىرلەر، ۇستانىمدار بار، ولاردىڭ ەڭ كوپ تاراعانى:

– Cۋفا «الصُّوفة» وزدەرىن قۇلشىلىققا ارناعان ادامدار[3] كەيبىر دەرەكتەردە قاعبا جانىندا قاجىلارعا قىزمەت كورسەتەتىن ادامدارعا ايتىلعان.

– Cيفا «الصِّفَة» ياعني تاساۋف دەگەنىمىز كوركەم مىنەز-قۇلىقتارمەن سيپاتتالۋ، جامان مىنەز اتاۋلىدان قاشىق بولۋ.

– سۋففا «الصُّفَّة» بۇل اتاۋ پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.ۋ) داۋىرىندەگى پايعامبار مەشىتىن مەكەندەگەن ۇي-كۇيى جوق پاقىر كەدەيلەرگە قاتىستى ايتىلادى. ولار پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ) بولگەن ساداقامەن ءومىر سۇرگەن مۇسىلماندار.

– ساف «الصَّف» ولار وزدەرىن ءار كەز بارلىق جاقسى امالداردا العاشقىلاردان، ياعني ءبىرىنشى ساپتان بولۋعا شاقىرادى.

– سۋف  «الصُّوف» ياعني ءجۇن دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

– سافاا ء«الصَّفَاُ»، ياعني تازالىق، پاكتىك دەگەن ماعىنالاردى بىلدىرەدى.

بۇل سوزدەردىڭ ىشىندە تىلدىك قۇرىلىمعا سايكەس ەڭ جاقىن ۆاريانتى «سۋف»،  «الصُّوف» ءسوزى، ويتكەنى ەجەلگى ۋاقىتتا جۇننەن توقىلعان كيىمدەر تاقۋالىقتىڭ، قاراپايىمدىلىقتىڭ بەلگىسى رەتىندە سانالىپ كەلگەن. كەي دەرەكتەردە العاشقى سوپىلاردىڭ كيىمى جۇننەن توقىلعانى كەلتىرىلەدى.

شاريعاتتاعى ماعىناسىندا بىرنەشە انىقتامالارعا توقتالعاندى ءجون كوردىك.

زاكاريا ءال-انساري: تاساۋف – ول ماڭگىلىك باقىتقا جەتۋ ءۇشىن مىنەز-قۇلىق پەن ءناپسىنى تازارتاتىن، ادامدى ىشتەي سىرتتاي وسىرەتىن ىلىمگە قاتىستى ايتىلادى.[4]

شەيح احماد زارۋق: جۇرەكتەردى تەك اللاعا عانا باعىندىراتىن ءىلىمدى ماقسات ەتەمىز.[5]

دوكتور مۋحامماد جاميل عازي: تاساۋف ءسوزىنىڭ ەسكى گرەك تىلىندەگى «سافيا» سوزىنەن ەنگەن دەگەن پىكىردى ۇستاندى. سافيا حيكمەت دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.[6]

جۇنەيد: تاساۋف دەگەنىمىز – بۇكىل جاقسى مىنەز اتاۋلىنى ىسكە قوسىپ، جامان مىنەزدەردى تاستاۋ.[7]

ابۋ ءال-حاسان ءاش-شازيلي: تاساۋف ءناپسىنى قۇلشىلىققا تاربيەلەۋ، اللانىڭ ۇكىمدەرىن ىسكە اسىرۋ.[8]

يبن اجيبا: تاساۋف – اللا الدىنداعى ەسەپ ءۇشىن جاسالاتىن امالدارعا تاربيەلەيدى جانە ىشكى دۇنيەنى بارلىق جامان مىنەزدەردەن تازارتىپ، ورنىنا جاقسى مىنەزدەردى تولىقتىرادى. بۇعان جەتۋ جولى: ءبىرىنشى – ءىلىم، ەكىنشى –امال، ءۇشىنشى – دارىن.[9]

سوپىلىق جول يسلام الەمىندە العاشقى عاسىرلاردان باستاپ، جەكە ادامداردىڭ اللاعا قۇلشىلىق ارەكەتتەرىنەن باستالدى. ۋاقىت وتە بۇل ءبىر جۇيەگە كەلىپ، ۇلكەن سوپىلىق جولدارعا اينالدى، سونىڭ ناتيجەسىندە سوپىلىق مەكتەپتەر پايدا بولدى.

وسى جولدى ۇستانعان يسلامنىڭ اتاقتى عالىمدارىن مىسالعا كەلتىرسەك: العاشقىلارى اتاقتى تابيعين حاسان ءال-باسري، شامسۋ ءات-تابريزي، ءجالالۋددين ءار-رۋمي، يمام ناۋاۋي، ءال-عازالي، ت.ب سونداي-اق اسكەر باسشىلاردىڭ ىشىندە سالاحۋددين  ءال-ايۋبي، مۋحامماد ءال-فاتيح، ومار ءال-مۋحتار، يززۋددين ءال-قاسسام وسى جولدى ۇستانعان.

تاساۋفتىڭ نەگىزى:

تاساۋفتىڭ نەگىزى ادامنىڭ قۇلشىلىق عيبادات ارقىلى بارلىق كۇنا ارەكەتتەردەن الىستاۋ، ءوزىنىڭ ءناپسىسىن تاربيەلەۋ ارقىلى رۋحاني تۇرعىدا كوتەرىلۋدى ايتادى. بۇل پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.ۋ) جانە ساحابالاردىڭ داۋىرىنە قايتادى. كەيبىر زەرتتەۋشىلەر تاساۋفتىڭ نەگىزى بۋدديزم، حريستيان دىنىنەن باستاۋ الادى دەگەن پىكىردى ۇستانادى. دەگەنمەن مۇسىلمان سوپىلارى يسلامداعى سوپىلىقتىڭ باسقا دىنمەن ەشقانداي بايلانىسى جوق ەكەنىنە ءبىراۋىزدان كەلىسكەن.[10]

سوپىلىق ءسوزىنىڭ پايدا بولۋى

ال-قۋشايريدىڭ ايتۋى بويىنشا مۇسىلماندار پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.ۋ) ۋاقىتىندا ءوزارا اتاق- ابىرويدا بولىنبەي تەك پايعامباردىڭ (س.ا.ۋ) ساحابالارى دەگەن ۇلى اتاۋعا يە بولعان. ودان كەيىنگى تابيعين[11] جانە اتباعۋت[12] تابيعيندەردىڭ داۋىرىندە ادامداردى «زۋھاد» ياعني تاقۋالار «ۋبباد» (كوپ قۇلشىلىق جاساۋشىلار) دەپ اتاعان.[13]

مۋحامماد ساديق ءال-عامااري سوپىلاردىڭ العاشقىلارى مىسىرداعى الەكساندريا قالاسىندا وزدەرىن سوپىلار دەپ اتاعان توپتاردان باستاۋ العانىن ايتادى. باسقا ءبىر دەرەكتە ماسعۋدي «Mيرۋاج ءاز-زاھاب» كىتابىندا كەلگەن ريۋايات بويىنشا ابباسسيتتەردىڭ اتاقتى حاليفالارىنىڭ ءبىرى مامۋننىڭ كەزىندە قاراۋىلى ءالي يبن ساليح ءال-حادجيب ونىڭ قۇزىرەتىنە كىرىپ: «ەي مۇسىلمانداردىڭ ءامىرشىسى ەسىك سىرتىندا اپپاق كيىمدى ءبىر ادام تۇر، سىزگە كىرۋدى  قالايدى، (حاليفا بۇل سوزىنەن ونىڭ سوپى ەكەنىن بايقادى)[14] دەلىنگەن.

سوپىلىقتىڭ عىلىم رەتىندە پايدا بولۋى

ساحابالار، تابيعيندەردىڭ داۋىرىنەن كەيىن يسلام دىنىنە كوپتەگەن ۇلتتاردىڭ كىرۋىنىڭ ناتيجەسىندە جاڭا عىلىم تۇرلەرى وعان دەيىن بەلگىلى بولماعان ىلىمدەر فيقھ، تاۋحيد، حاديس، تافسير، مانتىق، ميراس، پايدا بولىپ، بۇل ىلىمدەرگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. ادامدار قۇلشىلىقتان، تاقۋالىقتان اۋىتقي باستادى. ادامداردى رۋحاني تۇرعىدا تاربيەلەيتىن ءبىر جۇيە، ءتارتىپ قاجەت بولدى. سول سەبەپتى وعان دەيىنگى تاساۋف ءىلىم رەتىندە جازىلىپ، تاساۋف مەكتەپتەرىنىڭ پايدا بولۋىنا اپاردى.[15]

العاشقى تاساۋف عىلىمىندا جازىلعان كىتاپتار:

ال-حاريس ءال-مۋحاسيبيدىڭ (243 جىلى ھيجرا بويىنشا قايتىس بولعان) «بۋد ۋ ءمان ءاناابا ءيلا اللا»، ء«اداابۋ ءان-نۋفۋس»، ء«ريسالاتۋ ءات-تاۋاھھۋم» كىتابتارى.

ابۋ ساعيد ءال-حاررازدىڭ (277 جىلى ھيجرا بويىنشا قايتىس بولعان) «Aت-تاريق ءيلاا اللا» كىتابى.

ابۋ ابدۋراحمان ءاس-سالميدىڭ (325 جىلى ھيجرا بويىنشا قايتىس بولعان) ء«اداابۋ اس-سۋفيا» كىتابى.

ابۋ ناسىر ابدۋللا يبن ءالي ءاس-سيرادج ءات-تۋسيدىڭ (378 جىلى ھيجرا بويىنشا قايتىس بولعان) ء«ال-ليماع في ءات-تاساۋف» كىتابى.

ابۋ باكىر ال-كيلاابازيدىڭ (380 جىلى ھيجرا بويىنشا قايتىس بولعان) ء«ات-تاعاررۋف ءالاا مازھابي ءاھلۋ ءات-تاساۋف» كىتابى.

ابۋ تاليب ال-ماككيدىڭ (386 جىلى ھيجرا بويىنشا قايتىس بولعان) «قۋتۋ ءال-قۋلۋب في مۋعامالاتي ءال-الماحبۋب» كىتابى.

ابۋ قاسىم ءال-قۋشايردىڭ (465 جىلى ھيجرا بويىنشا قايتىس بولعان)  ء«ار-ريسالاتۋ ءال-قۋشايريا» كىتىبى.[16]

ابۋ حاميد ءال-عازاليدىڭ «(505 جىلى ھيجرا بويىنشا قايتىس بولعان) «يحيا ۋلۋمۋ ءاد-دين»، ء«ال-ارباعينا في ۋسۋل ءاد-دين»، ت.ب.

بۇل عالىمداردىڭ ەڭبەكتەرى سوپىلىق جولعا اۋقىمدى دەڭگەيدە ءوز ۇلەسىن قوسىپ، سىلكىنىس بەرگەنىمەن، جاڭا ساتىعا يمام عازالي جانە ونىڭ كىتابى «يحيا ۋلۋمۋ ءاد-دين» كوتەردى. بۇل كىتاپتىڭ ەرەكشەلىگى يمان، يسلام شارتتارىنىڭ استارلى تۇستارىن اشىپ، قۇلدىڭ قۇلشىلىققا دەگەن ىقىلاسىن ارتتىردى.

سول سەكىلدى فيقھ عالىمدارىنىڭ ىشىندە ابدۋل قادير ءال-جايلاني جانە ونىڭ شاكىرتتەرى سوپىلىقتى ءدىني تاربيە مەكتەبى رەتىندە قالىپتاستىرعان. وسى ورايدا مەكتەپ نەگىزى قۇران اياتتارىنان، حاديستەرگە سۇيەنىپ، شاريعات شەڭبەرىنەن اۋىتقىمادى. بۇعان سول كەزدەگى سوپىلىققا قارسى ارەكەت جاساعان قازىرگى ۋاھابيزم اعىمىنىڭ عالىمدارىنىڭ ءبىرى – يبن تايميا سوپىلىقتىڭ بۇل ءتۇرىن قولداعانى جايىندا اسىرەسە، ولاردىڭ عالىمدارى ءال-جايلاني، احماد ءار-رافااعيدى مۇسىلمانداردىڭ ءدىني تاربيەشىسى رەتىندە باعالاعانى جونىندە دەرەك بار.[17]

حامزات ادىلبەكوۆ

«سادۋاقاس قاجى عىلماني» مەشىتىنىڭ باس يمامى

[1] بۇحاري حاديستەر جيناعى، №49

[2] سوپىلىق جولىنىڭ باسقاشا اتاۋى

[3] مۋعجام ءال-ۋاسيت

[4] ء«ريسالات ءال-قۋشايريا، 7-بەت

[5] احماد زارۋقتىڭ «قاۋاعيد ءات-تاساۋف» كىتابىنىڭ 2-بەتى.

[6] دوكتور مۋحامماد جاميل ءعازيدىڭ ء«اس-سۋفيا ءال-ۋادجھۋ ءال-احار» كىتابىنىڭ 47-بەتى

[7] مۋستافا ءال-مادانيدىڭ ء«ان-نۋسرا ءان-ناباۋيا» كىتابىنىڭ 22- بەتى.

[8] حاديد ساقاردىڭ «نۋرۋ ءات-تاحقيق» كىتابىنىڭ 93-بەتى.

[9] احماد يبن اجيبا ءال-حۋسنيدىڭ «ميعراج ءات-تاشاۋف ءيلا حاقاايقي ات-تاسساۋف» 4-بەت.

[10] ابدۋل قادىر يسانىڭ «حاقايق ان تاساۋف» كىتابىنىڭ 30-بەتى

[11] پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.ۋ) ساحابالارىن كورگەندەر جانە ولارعا ەرگەندەر.

[12] تابيعيندەردىڭ داۋىرىنەن كەيىنگى كەلەتىن ءداۋىر عالىمدارى

[13] حاجي حاليفانىڭ «كاشفۋ اززۋنۋن ان اسماا ال-كۋتۋب ۋا ءال-فۋنۋن» كىتابىنىڭ 1-تومى، 414 -بەت

[14] مۋحامماد ساديق ءال-عامماريدىڭ ء«ال-ينتيسار ليتاريق ءاس-سۋفيا» كىتابىنىڭ 17-18 بەتتەر.

[15] دوكتور احماد الۋشتىڭ «تاساۋف مين ءال-ۋاجھاتي ءات-تاريحيا» كىتابشاسىنان

[16] تاساۋف عىلىمىنداعى اتاقتى كىتاپتار

[17] يبن تايميانىڭ «فاتاۋا كۋبرا» كىتابىنىڭ 10-تومى، 516-517 بەتتەر.


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=18&id=1354616

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


ءبىر راكاعاتتا بىرنەشە 6 مينوت
لاتىنگرافيكالى قازاق ءا 6 مينوت
ءسابيت بايمولدين | ادە 6 مينوت
الماتىلىق دارىگەر COVÙ‰ 16 مينوت
ءارتۇرلى تاقىرىپقا قاتى 21 مينوت
تۇركيادا تىكۇشاق اپاتقا 24 مينوت
تۇركيادا اسكەري تىكۇشاق 26 مينوت
ورتالىق كوميتەت ۇگىت ءب 26 مينوت
الماتى اۆتوپاركتەرى 400 26 مينوت
جىلۋعا قاتىستى جاڭاتاست 1 ساعات
ەلىمىزدەگى مەشىتتەر قاز 1 ساعات
شىمكەنتتە كوروناۆيرۋس ج 1 ساعات
ستەند اتۋدان قازاقستان 1 ساعات
ءاليحان بوكەيحان | ادە 1 ساعات
گۇل شوقتارىن قالاي تاڭد 1 ساعات
باتىس قازاقستانعا ەدىل 1 ساعات
پومپەونىڭ قاسكۇنەمدىگى 1 ساعات
فۋتبول: «اقجايىققا» جاڭ 1 ساعات
جاسىل ايماقتاعى مەشىتتە 1 ساعات
شابادان (اڭگىمە) | Dala 1 ساعات
تۇركىستان وبلىسىندا ۇشە 1 ساعات
ميانماداعى ماسقارانى تو 1 ساعات
يتاليالىق كومپانيا تۇرك 1 ساعات
وقۋ - اعارتۋداعى تابىس 1 ساعات
شقو. «ارمان» بالاباقشاس 1 ساعات
قازاقستاندىق بالۋاندار 1 ساعات
ورالدا بالالار مىنگەن 2 1 ساعات
الماتىدا COVID-19-عا قا 1 ساعات
الماتىداعى پەرزەنتحاناد 1 ساعات
يتاليانىڭ كومپانياسى تۇ 1 ساعات