ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-11-101398437443 %57 %
2019-11-111849557649 %51 %
2019-11-121235321640 %60 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: قازاقستان «سۇننەت» اقپاراتتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 22:00 - 2019/11/08

ەركىنبەك شوقاي: قۇران – ىلىمدەردىڭ ىزگىسى – Sunna.kz

قۇران كارىم – ءيىسى مۇسىلمان قاۋىمى ءۇشىن ەڭ قاسيەتتى دە ءقادىرلى كىتاپ. قازاق حالقى ىقىلىم زاماننان وسى ءبىر اللانىڭ كىتابىن قاستەرلەپ، قادىرىنە جەتە بىلگەن. بۇگىندە سالتىمىزعا ءسىڭىپ، داستۇرىمىزگە اينالعان كوپتەگەن يگىلىكتەردىڭ باستاۋى شاريعاتتان الاتىنىن بايقايمىز. تاريحتىڭ سان قيلى قىسپاعىنان وتكەن قازاق دالاسىندا ءدىن مەن داستۇرگە كولەڭكە تۇسكەن ۋاقىتتا اتا جولىنان الىستاپ قالعان كەزىمىز دە جوق ەمەس. ءبىز ءقازىر قۇراننىڭ نەگىزگى ءمان-ماعىناسىن، ونى وقۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن بىلەمىز بە؟ قۇران وقۋدىڭ قىر-سىرى مەن قاريلىق تاريحى تۋرالى  ەلىمىزگە بەلگىلى يسلامتانۋشى، قاري ەركىنبەك شوقاي باياندايدى.

– ەركىنبەك اعا، بۇگىنگى سۇحباتىمىزدى قاسيەتتى قۇرانعا ارناساق. ءبىزدىڭ، جالپى كوپشىلىكتىڭ تۇسىنىگىندە قۇران وقۋ قۇدايى استاعى وقىلاتىن ءراسىم جانە باعىشتاۋ ماعىناسىندا قالىپتاسىپ قويعانى جاسىرىن ەمەس. قۇران وقۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتىپ بەرسەڭىز…

– شىندىعىندا، وكىنىشكە قاراي، ءبىزدىڭ قوعامدا قۇرانعا قاتىستى ءسىز ايتقانداي كوزقاراس قالىپتاسىپ ۇلگەردى. ءبىراق، قۇران – جاراتۋشى تاعالانىڭ ءسوزى. سوندىقتان، ءوزىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ەشقاشان جوعالتقان ەمەس. عاسىرعا جۋىق كەزەڭدە قۇران مەن يسلامي قۇندىلىقتارىمىزدىڭ ءمانى مەن ءرولىن جويۋعا باعىتتالعان ساياساتتىڭ ارەكەتى بەكەر بولعانىنا تاريح كۋا.

قۇران – ادامزاتتى ەكى ءومىردىڭ باقىتىنا جەتەلەيتىن ەڭ سوڭعى ءيلاھي كىتاپ. 14 عاسىردان بەرى ءارىپتى بىلاي قويعاندا، ۇتىر-نۇكتەسىنە دەيىن وزگەرمەگەن اللا تاعالانىڭ ءۋاحيى. «حيجر» سۇرەسىندە اللا تاعالا: «شىن مانىندە ءبىز زىكىردى (قۇراندى) تۇسىردىك. ەندى ونى ءوزىمىز ساقتايمىز»،- دەيدى. ال ءقازىر ءبىز بۇل ءيلاھي كىتاپتىڭ اللا ۋادە ەتكەندەي، سان ءتۇرلى جولدارمەن ساقتالىپ وتىرعانىن كوزبەن كورىپ كەلەمىز.

يسرا سۇرەسىندە اللا تاعالا:

«شىن مانىندە بۇل قۇران ەڭ تۋرا جولعا باستايدى. ىزگى امالداردى جاساعان مۇمىندەردى ۇلكەن ساۋاپپەن سۇيىنشىلەيدى» دەپ،

قۇراننىڭ ادام بالاسى ءۇشىن ءمانىن مەن ماڭىزىن ايتىپ وتەدى. دەمەك، قۇران مۇسىلماندى ەڭ دۇرىس، ەڭ پايدالى، ەڭ باقىتتى ومىرگە جەتەلەيدى. قۇرانمەن ءومىر سۇرگەن ادامدى اللا تاعالا ەكى ومىردە قور ەتپەيدى.

اللا تاعالا قۇراندا ادامزات ءۇشىن ومىرلىك قاجەتتى بولعان ەرەجە-پرينتسيپتەردىڭ بارلىعىن كورسەتكەن. بۇل تۋراسىندا «انعام» سۇرەسىندە: «بىز كىتاپتا ەشنارسەنى قالدىرمادىق…» دەلىنەدى. بۇل ادام بالاسىنا، ادامزات قوعامىنا قاجەتتى پرينتسيپتەر مەن نەگىزگى قۇندىلىقتاردىڭ بارلىعى وسى كىتاپتا كەلتىرىلگەن دەگەن ءسوز.

ولاي بولسا، قۇراندى وقيتىن ادام اللانىڭ 14 عاسىردان بەرى ءارپى وزگەرمەگەن كالامىن وقيدى. اللا تاعالامەن تىلدەسكەندەي بولادى. سەبەبى، حاسان ال-باسريدەن كەلەتىن حاباردا «كىمدە-كىم اللانىڭ وزىمەن تىلدەسۋىن قالاسا، قۇران وقىسىن..» دەپ ايتىلادى. ەڭ تۋرا، ەڭ پايدالى جولدى، عۇمىرىنا قاجەتتى ومىرلىك رۋحاني-مورالدىق ازىقتى وسى كىتاپتان تابادى. 

– ار ارپىنە ساۋاپ دەلىنگەن قاسيەتتى اياتتاردى وقۋ ءارى ونىڭ ماعىناسىن ۇعىنۋ بارشا مۇسىلمان بالاسىنا پارىز با؟ سەبەبى، وقىعانىمىزدىڭ ماعىناسىن ءتۇسىنۋ دە ماڭىزدى بولسا كەرەك. قۇران وقۋدىڭ شاريعاتتاعى نەگىزگى ماعىناسىن، ياكي مارتەبەسى مەن دارەجەسىن تارقاتىپ بەرسەڭىز.

– اللا تاعالا قۇراندا «ساد» سۇرەسىندە: 

«بۇل مۇباراك بولعان كىتاپ. ونى ساعان ولار اياتتارىن پىكىرلەسىن، اقىل يەلەرى زىكىر ەتسىن دەپ تۇسىردىك» دەيدى.

قۇراننىڭ ادامزات بالاسىنا جولدانۋىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – ونى تۋرا جولعا باستاۋ. ومىردە اق پەن قارانىڭ اراسىن اجىراتىپ بەرۋ. حالال مەن حارامدى تانىتۋ. ەكى ومىردە ونى باقىتتى ەتۋ. اقيرەتتىڭ ماڭگىلىك باقىتىن ءناسىپ ەتۋ. ەگەر مۇسىلمان پەندە قۇراننىڭ اياتتارىن تۇسىنبەسە، پىكىرلەمەسە، ساناسىنا سىڭىرمەسە مۇنىڭ بارلىعى قالاي ىسكە اسادى. ارينە، ءسىز اراب ءتىلىن بىلمەيتىن مۇسىلمانداردىڭ جاعدايى قالاي بولادى دەگەن الاڭداۋشىلىق تانىتاسىز.

اللاعا شۇكىر، ءقازىر ەلىمىزدە مىڭداعان مەشىتتەر سالىنىپ، ءبىلىمدى يمامدار مەن ۇستازدار سول مەشىتتەردە قىزمەت ەتۋدە. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى بىر-ەكى قاري عانا بولدى، بۇگىندە جۇزدەپ سانالادى. مىنە، ءبىز وسىنداي ءبىلىمدى ازاماتتاردان وقيتىن اياتتارىمىزدىڭ ماعىناسىن سۇراپ، ءبىلىپ ۇيرەنۋگە ءتيىسپىز. وقىلعان قۇراننىڭ ساۋابى وتكەن بابالارىمىزدىڭ رۋحىنا پايداسى بولسا، ونىڭ ءوزى مەن ماعىناسى تىرىلەرگە – بىزگە ارنالعان. بۇل تۋراسىندا «ياسين» سۇرەسىندە: «ول ءتىرى ادامعا ەسكەرتۋ ءۇشىن كەلگەن اشىق زىكىر جانە قۇران…» دەلىنەدى.

قۇراندى وقيتىن، ءبىراق ماعىناسىن تۇسىنبەيتىن ادامعا ساۋاپ جازىلمايدى، وعان ەشبىر پايداسى جوق دەپ تە ەشكىم ايتا المايدى. سەبەبى، قۇراندى ءتيلاۋات ەتىپ وقۋدىڭ پايداسى مەن دارەجەسى تۋراسىندا كەلگەن حابارلار جۇزدەپ سانالادى. حاديس عۇلامالارى بۇل تاقىرىپقا ارنايى كىتاپتار مەن باپتاردى ارناعان. يمام ءات-تيرميزي ابدۋللا يبن ماسعۋدتان جەتكىزگەن حاديستە پايعامبارىمىز ساللالاھۋ الايھي ءۋا ءساللام اللانىڭ كالامىن وقىعان ادام ءۇشىن بولاتىن ساۋاپتى سيپاتتاپ: «كىمدە-كىم اللانىڭ كىتابىنان ءبىر ءارىپ وقيتىن بولسا، وعان ءبىر جاقسىلىق جازىلادى. ال ءبىر جاقسىلىققا ون ەسە ەتىپ ساۋاپ بەرىلەدى. مەن ء«اليف ءلام ميم» ءبىر ءارىپ دەمەيمىن. كەرىسىنشە، ءاليف – ءبىر ءارىپ، ءلام – ءبىر ءارىپ، ميم – ءبىر ارىپ» دەيدى.

يمام ءابۋ ءداۋىت جەتكىزگەن مىنا ءبىر حاديستە پايعامبارىمىز ساللاللاھۋ الايھي ءۋا ءساللام: «قۇراندى وقۋشى قۇلعا قيامەت كۇنى، وقى كوتەرىل، دۇنيە ومىرىندە قالاي كوركەمدەپ وقىساڭ سولاي وقى. سەنىڭ مارتەبەڭ، ەڭ سوڭعى وقيتىن اياتىڭ» دەيدى. بۇل حاديس ادامنىڭ بۇل دۇنيەدە وقيتىن اياتتارى كوپ بولعان سايىن، اقيرەتتەگى دارەجەسىنىڭ جوعارى بولاتىنىن ايتۋدا. سونىمەن قاتار، ءوزىن وقىعان ادامعا قۇراننىڭ قيامەتتە شاپاعاتشى بولاتىندىعى دا ايتىلادى. پايعامبارىمىز ساللاللاھۋ الايھي ءۋا ءساللام يمام مۋسليم جەتكىزگەن حاديستە: «قۇراندى وقىڭدار، سەبەبى ول قيامەت كۇنى ءوزىن وقۋشىلارعا شاپاعاتشى بولىپ كەلەدى» دەيدى. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي، قۇراندى وقىعان ادامنىڭ جازىلار ساۋاپ مەن دارەجەسى تۋرالى ساعاتتاپ ايتا بەرۋگە بولادى.

– قۇراندى جاتقا وقۋ، قاريلىق پەن حافيزدىكتىڭ ايىرماشىلىعى نەمەسە ارتىقشىلىقتارى قانداي؟ يسلام تاريحىندا العاشقى قاريلىق مەكتەپ قاي كەزدەن قالىپتاستى؟

– اللا تاعالا بۇل كىتاپتى ەستە ساقتاۋعا جەڭىل ەتتى. بۇل جونىندە قۇران بىلاي دەيدى: 

«شىن مانىندە قۇراندى جاتتاۋعا جەڭىل ەتتىك، ەندى وسىنى تۇسىنەتىن ادام بار ما؟» 

الەمدە قۇراننان باسقا تولىعىمەن، ءاربىر ءارپى وزگەرتىلمەستەن، ۇتىر-نۇكتەسىنە دەيىن كوكەيدە ساقتالاتىن كىتاپ جوق. مۇنى دوس تا، دۇشپان دا بىلەدى ءارى مويىندايدى. بۇل اللا تاعالانىڭ مۇسىلماندار ءۇشىن بەرگەن مارتەبەسى، سىيى. ەكىنشى جاعىنان مۇسىلماندار ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك ءارى سىناق. اللا تاعالا قۇراننىڭ كوكەيدە ساقتالاتىن كىتاپ ەكەنىن انكابۋت سۇرەسىندە انىق ايتادى: 

«…ول (قۇران) ءىلىم يەلەرىنىڭ كوكەيىندە ساقتالعان انىق اياتتار…». 

بۇل اياتتا قۇراندى جاتتاعان ادامدى اللا تاعالا ءىلىم يەسى دەپ سيپاتتاپ وتىر. وسىلاي كوكەيدە جاتتاۋ مەن ساقتاۋدى «حيفز»، ال جاتتاعان ادامدى «حافيز» دەيدى.

حافيزدىكتىڭ تاريحى پايعامبارىمىز ساللاللاھۋ الايھي ءۋا ءساللامنىڭ وزىنەن باستالادى. پايعامبارىمىز جابىرەيىل الايھي ءسالامنان ءۋاحيدى ۇيرەنىپ ءارى جاتتاپ الاتىن بولعان. بۇكىل قۇراندى ءاربىر رامازان ايىندا جابىرەيىل الايھي ءسالامعا تاپسىرىپ تەكسەرتىپ وتىرعان. سونىمەن قاتار، ساحابالار پايعامبارىمىزدىڭ داۋىرىنەن باستاپ قۇراندى جاتقا وقۋدى مەڭگەرە باستادى. قاريلىقپەن تانىلعان الي بين ابۋ تاليب، وسمان بين اففان، ۋباي بين كاعب، ابدۋللا يبن ابباس، ابدۋللا يبن ماسعۋد، زايد بين سابيت ت.ب. ساحابالار بولدى. پايعامبارىمىز ساللاللاھۋ الايھي ءۋا ءساللام ومىردەن وزعاندا جۇزدەگەن قۇراندى جاتقا وقيتىن ساحابالار بولدى. حازىرەت ءابۋ باكىردىڭ ۋاقىتىنداعى بولعان بۇلىك شايقاستاردىڭ بىرىندە 70 قاري قازا تاپتى. وسى وقيعانىڭ حازىرەتى ءابۋ باكىردىڭ كەزىندە ارنايى كوميسسيا قۇرىلىپ قۇراننىڭ كىتاپ بولىپ جينالۋىنا سەبەپ بولعانىن بىلەمىز. زايد بين سابيت پايعامبارىمىزعا جاتتاعان قۇرانىن تەكسەرتىپ العان ەڭ سوڭعى ساحابا بولعاندىقتان، اتالعان كوميسسيانىڭ ءتوراعاسى بولىپ بەكىتىلدى. ساحابالاردان كەيىن تابيعيندەردىڭ، تاباعا تابيعيندەردىڭ كەزىندە قاري عۇلامالار قىراعات مەكتەپتەرىن قالىپتاستىردى. قازىرگى تاڭدا پايعامبارىمىزدان سەنىمدى (مۋتاۋاتير) جولمەن كەلگەن ون قىراعات مويىندالعان. ءاربىر قىراعاتتىڭ ەكى ريۋاياتى بار. مىسالى، ءبىز ەلىمىزدە اسيم قىراعاتىنىڭ ەكى ريۋاياتىنىڭ ءبىرى – حافس بويىنشا وقيمىز. جالپى العاندا وسى قىراعاتتاردىڭ قايسىبىرىمەن بولسا دا، نامازدا وقۋعا شاريعات بويىنشا رۇقسات ەتىلگەن.

ال قاري دەگەنىمىز «قىراعات»، «قۇران» دەگەن سوزدەردەن كەلىپ شىعادى. ونىڭ ماعىناسى قۇراندى وقۋشى دەگەندى بىلدىرەدى. شاريعاتتا قالىپتاسقان قاري تەرمينىنىڭ ماعىناسى حافيز دەگەن سوزدەن كەڭىرەك. ياعني ءاربىر قاري – حافيز، ءبىراق ءاربىر حافيز – قاري ەمەس. دەمەك، قاري دەپ قۇراندى جاتتاپ قانا قويماي، ونى مانەرلەپ ءارى شەبەر وقۋدى مەڭگەرگەن تۇلعاعا ايتىلادى. مىسالى، قۇراندى جاتتاپ، جەتىك مەڭگەرگەن ساحابالارعا قاري ساحابالار دەلىنەدى. جوعارىدا ايتىلعان قىراعاتتاردى مەكتەپ ەتىپ قالىپتاستىرعان كىسىلەردى قاري-يمامدار دەيدى. سوندىقتان، بىزدە ورتا ازيادا قۇراندى جاتتاعان ادامدى قاري دەپ ايتۋ ءداستۇرى قالىپتاسقان.

– ساحابالار زامانىندا قۇرانعا دەگەن قۇرمەت قانداي بولدى؟ جالپى، قۇراندى قاستەرلەۋ قانداي جاۋاپكەرشىلىك پەن مىندەتتەرمەن ولشەنەدى؟

– پايعامبارىمىز ساللاللاھۋ الايھي ءۋا ءساللام ساحابالارعا: «سەندەردىڭ ەڭ ابزالدارىڭ – قۇراندى ۇيرەنىپ، ونى باسقاعا ۇيرەتكەندەرىڭ» دەدى. وسى ءتالىمنىڭ نەگىزىندە ساحابالاردىڭ ەڭ العاشقى ءمان بەرگەن ءىسى – اللانىڭ كىتابىن ۇيرەنۋ ءارى ۇيرەتۋ بولدى. ءاربىر ساحابا پايعامبارىمىز ايتقان ابزال جان بولۋعا ارەكەت ەتتى. ساحابا حابباب بين ءال-ارات (اللا ودان رازى بولسىن) بىلاي دەپ وسيەت ايتادى: «اللاعا مۇمكىندىگىڭشە جاقىندا. ءبىراق سەن اللا تاعالاعا ونىڭ سوزىنەن ارتىق جاقسى كورەتىن ىسپەن جاقىنداي المايسىڭ». ياعني ساحابالار قۇراندى وقۋدى، ونىڭ ۇكىمدەرى مەن تالاپتارىنا امال ەتۋدى، ۇيرەنىپ-ۇيرەتۋدى اللا تاعالانىڭ رازىلىعى مەن مەيىرىمىنە لايىق بولۋدىڭ بىردەن-بىر جولى رەتىندە بىلگەن. حاليفا وسمان بين اففان (اللا ودان رازى بولسىن): «ەگەر جۇرەكتەرىڭدى تازارتقان بولساڭدار، رابىلارىڭنىڭ سوزىنە تويماعان بولار ەدىڭدەر» دەپ، قۇراندى كوپ وقۋ مەن قۇرمەتتەۋدىڭ جولىن تۇسىندىرەدى. ابدۋللا يبن ماسعۋد (اللا ودان رازى بولسىن):

«كىمدە-كىم قۇراندى جاقسى كورسە، ول اللانى جاقسى كورەدى. سەبەبى، قۇران اللانىڭ ءسوزى» دەيدى.

بۇدان ءبىز ساحابالار قۇراندى اللا تاعالانى قۇرمەتتەگەندەي قۇرمەت تۇتقانىن كورەمىز.

پايعامبارىمىزدىڭ ساحاباسى ءابۋ حۋرايرا (اللا ودان رازى بولسىن) بىلاي دەيدى:

«قايسىبىر ۇيدە قۇران وقىلار بولسا، ول ۇيگە اللا كەڭشىلىك بەرەدى، جاقسىلىعى ارتادى، پەرىشتەلەر كىرەدى جانە شايتاندار ول ۇيدەن بەزەدى. ال ەندى ءقايسىبىر ۇيدە قۇران وقىلمايتىن بولسا، ول ۇيگە بەرەكە بەرىلمەيدى، جاقسىلىعى كەميدى، پەرىشتەلەر كەتىپ، ول ءۇيدى شايتاندار بيلەيدى».

دەمەك، ءاربىر ۇيدە قۇراننىڭ كوپ وقىلۋعا ءتيىس ەكەنىن جەتكىزىپ وتىر. ولار وسىعان امال ەتكەن. قۇران ۇيگە ماتاعا وراپ ساقتاپ قوياتىن كىتاپ ەمەس. ونى وقىپ وتىرۋ قاجەت. وعان امال ەتۋىمىز كەرەك. سوندىقتان، ىلگەرىدە قاريالار ۇيدەگى قۇراندى اۋدارىپ وتىرىڭدار، وقىلماي قالماسىن دەپ ۇيرەتىپ وتىرعان دەپ ويلايمىن.

 – سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكا كولەمىندە، ايماقتاردا قۇران جارىستارى ءارتۇرلى دەڭگەيدە قولعا الىنىپ، وتكىزىلە باستادى. وسى ۇردىسكە قانداي باعا بەرەسىز؟

– اللا تاعالا قۇراندا:

«وسىنداي (جاقسىلىقتا) جارىسۋشىلار جارىسسىن»،دەيدى.

مۇسىلماندار يگى ءارى جاقسى ىستە بىرىمەن-بىرى جارىسۋعا بۇيىرىلعان.  بۇل تۇرعىدا قۇران تاعى ءبىر اياتتا بىلاي ايتادى: 

«راببىلارىڭنىڭ ماعفيراتىنا جانە كەڭدىگى اسپان مەن جەردەي بولاتىن ءجانناتقا جارىسىڭدار…». 

قۇران ءبىزدى ەكى ءومىردىڭ باقىتىنا جەتەلەيتىن كىتاپ. بۇل ومىردە تۋرا جولدى كورسەتەتىن اللا تاعالانىڭ ءسوزى. دەمەك، ءبىز قۇراندى جاتتاۋدا، ۇيرەنۋدە، وقۋدا بىرىمىزبەن ءبىرىمىز جارىسۋىمىز قاجەت. بۇل اسىرەسە ەلىمىزدەگى وسكەلەڭ ۇرپاقتى اللانىڭ كالامىمەن تاربيەلەۋگە، قۇراندى ۇيرەنۋگە، تاراتۋعا جانە قاريلاردىڭ سانىن ارتتىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسادى. ايماقتىق جانە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە قۇران جارىستاردىڭ وتكىزىلۋى وتە وڭدى قۇبىلىس.

الايدا، ءبىز بۇل يگى ءداستۇردى تۇراقتى تۇردە وتكىزە الماي كەلەمىز. جىل سايىن جۇيەلى تۇردە ۇيىمداستىرىلاتىن قۇران جارىستار بولۋى قاجەت دەپ ويلايمىن. بىزدە ءبىر جىل قۇران وقۋدان جارىس وتكىزىلسە، كەيىنگى جىلدارى قاتارىنان ەكى-ۇش جىل وتكىزىلمەي قالىپ جاتىر. بۇل جاعداي ەلدەگى قاريلاردى شىڭداۋدى، ولاردىڭ جاتتاعان قۇراندارىن پىسىقتاپ وتىرۋدى جانە قاريلىقتى دامىتۋدى كەشەۋىلدەتەدى. كەلەسى كەزەكتە قۇرانعا دەگەن حالىقتىڭ ماحابباتىنىڭ ارتۋى السىرەيدى. مىسالى، مالايزيا، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى، ليۆان ت.ب. سەكىلدى مۇسىلمان ەلدەردە ءار جىل سايىن بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە ءبىر اتاۋمەن تۇراقتى تۇردە وتكىزىلەتىن قۇران جارىستارى بار. وسى جارىستارعا قاتىسۋعا نيەتتى جاس قاريلار جىل بويىنا سول جارىستارعا وزدەرىن دايىنداپ، باپتاۋمەن جۇرەدى. مۇنداي حالىقارالىق جارىستارعا ەل قاريلارىنىڭ قاتىسىپ، جۇلدەلى ورىنداردان كورىنۋى ەلىمىز ءۇشىن ابىروي ءارى سىرتتاعى مارتەبەسىنىڭ ارتۋىنا دەپ سەبەپ بولادى. مىسالى، وتكەن جىلى تۇركيادا بولعان جارىستا نۇر-مۇباراك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى قاري شوقان ۋاليەۆ باۋىرىمىزدىڭ ەكىنشى ورىندى يەلەنۋى ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش بولعانى بەلگىلى.

سونداي-اق، شەتەلدەردەگى قۇران جارىستارىنا وتە قوماقتى جۇلدەلەر تاعايىندالادى. بۇل – قۇرانعا جانە اللانىڭ كالامىن جاتتاعان قاريعا دەگەن قۇرمەت، سىي. ول جىلدار بويى ەڭبەكتەنىپ، كوز مايىن تاۋىسىپ، ۇيقىدان قاعىلىپ جاتتادى. اقيرەتتەگى ساۋابىن اللا تاعالا بەرەدى. ءبىراق، ءبىز ونىڭ بۇل ومىردەگى قۇرمەتىن لايىقتى ورنىنا قويۋعا مىندەتتىمىز. وكىنىشكە قاراي، بىزدە وتكىزىلەتىن قۇران جارىستاردىڭ جۇلدەلەرى كوپ جاعدايدا لايىقتى ۇلگىدە بولماي جاتادى. ەل تاريحىنداعى جۇلدەسى جاقسى ءارى قوماقتى بولعان ەڭ العاشقى جارىس – 2015 جىلى مامىر ايىندا الماتى قالاسىنداعى «بايكەن» مەشىتىندە وتكىزىلگەن قۇران جارىسى. العاشقى 3 جۇلدەلى ورىندارعا تەمىر تۇلپارلار تاعايىندالدى. ءبىز بۇل جارىسقا دەمەۋشى بولعان ازاماتتارعا اللا رازى بولسىن دەيمىز. ودان بەرى ەكى جىل ءوتتى ەلىمىزدە مۇنداي اۋقىمداعى قۇران جارىستار ۇيىمداستىرىلماي كەلەدى. نەگە قاريلارعا تەمىر تۇلپار مىنگىزبەسكە..؟! اللانىڭ ءسوزىن ەمەس، ءوز ءسوزىن عانا ادەمىلەپ ايتا العان اقىندارىمىزعا كەيدە اي سايىن ءتۇرلى تۇلپارلار مەن ميلليونداعان تەڭگەلەردى سىيلاپ جاتىرمىز ەمەس پە؟!

وسى رەتتە «قاريلار قۇراندى اللا رازىلىعى ءۇشىن وقىمايدى ما، نەگە جۇلدە بولۋى شارت؟» دەگەندەي سىڭارجاق پىكىرلەر دە ايتىلۋى مۇمكىن. دۇرىس، قاري قۇراندى اللانىڭ رازىلىعى ءۇشىن وقيدى، سولاي بولۋى كەرەك. ءبىراق، قاريدىڭ تالابى مەن ونىڭ باسقا مۇسىلماننىڭ بالاسىنا قاراعاندا ەرەكشە ەڭبەگى ءۇشىن ەلدىڭ وعان جاسايتىن سىي-قۇرمەتى شاريعاتتىڭ ەشقانداي شارتىنا قايشى كەلمەيدى. قاجەت بولسا، ءبىز كۇندەلىكتى ءاربىر دۇنيەلىك ءىسىمىزدىڭ ءوزىن اللانىڭ رازىلىعى ءۇشىن جاساۋىمىز قاجەت. سوندا اللا تاعالا بىزگە تەك اقيرەتتىك ەمەس، دۇنيەلىك ىستەرىمىز ءۇشىن ساۋاپ جازادى.

–  قاريلىقتى مەڭگەرۋ ءۇشىن قانداي قاسيەتتەر كەرەك؟ قۇران اياتتارىن جاتتاۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ نەندەي تالاپتاردى مىندەتتەيدى؟ يجازا بەرۋ (الۋ) ءۇشىن قويىلار شارتتار قانداي؟

– مۇسىلماننىڭ بالاسى ءۇشىن شاريعات عىلىمدارىنىڭ ءقايسىبىرىن مەڭگەرۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ىقىلاستى نيەت كەرەك. پايعامبارىمىز ساللاللاھۋ الايھي ءۋا ءساللام ءوزىنىڭ بەلگىلى حاديسىندە: 

«ىستەردىڭ ناتيجەسى نيەتتەرگە بايلانىستى بولادى…»،-دەيدى.

دەمەك، ەڭ الدىمەن اللانىڭ رازىلىعى ءۇشىن قۇراندى تولىعىمەن جاتتاۋعا نيەتى بولۋى شارت.

كوپتەگەن باۋىرلارىمىز «قۇران جاتتاۋ ءۇشىن قانداي كەڭەس بەرەسىز» دەپ سۇراپ جاتادى. مەن ولارعا ءبىر عانا نەگىزگى كەڭەستى بەرەمىن – قۇراندى كوپ وقۋ قاجەت. قاريلار قۇراندى كوپ وقىپ، قايتالاي بەرۋ ارقىلى قاري بولادى. قۇران جاتتاۋ – ايانباي ەڭبەكتەنۋدى تالاپ ەتەتىن مىندەت. ءبىز قاريلىق مەدرەسەدە وقىپ جۇرگەندە ءار كۇنى 10-12 ساعاتىمىز قۇران وقۋعا ارنالاتىن. كەيبىر قارەكەلەر 24 ساعاتتىڭ 14 ساعاتىنا دەيىن وتىرىپ وقي بەرەتىن. ءقازىر اللاعا شۇكىر سول جىگىتتەردىڭ كوپشىلىگى رامازان ايىندا ەلىمىزدىڭ مەشىتتەرىندە تاراۋىق نامازدارىن قۇراندى تولىق حاتىم ەتىپ وقىپ بەرىپ ءجۇر.

يمام ءاش-شافيعي (اللا ونى راقىمىنا بولەسىن) – جاتتاۋ قابىلەتى وتە جوعارى بولعان يمامداردىڭ ءبىرى. قابىلەتىنىڭ مىقتى بولعانى سونشالىقتى، ءبىر وقىعاندا جاتتاپ الادى ەكەن. كىتاپتىڭ ەكىنشى بەتى كوزىنە ءتۇسىپ كەتسە، وقىپ جاتقان بەتىمەن قوسىپ جاتتالىپ كەتپەۋى ءۇشىن، ونى قولىمەن جاۋىپ وتىرىپ وقيتىن كورىنەدى. بىردە ول كىسى جاتتاۋ قاسيەتىنىڭ كۇرت تومەندەگىنىن بايقايدى. ارينە بۇل وزگەرىس ونىڭ كوڭىلىنە قاياۋ ءتۇسىرىپ، ابىرجىتادى. سودان ءوزىنىڭ زامانداسى ءارى دوسى يمام ۋاكيعكە شاعىمدانىپ بارعاننان كەيىن عاسىرلار بويى ۇممەتتىڭ جادىندا جاتتالىپ، اڭىزعا اينالعان مىنا ولەڭ جولدارىن جازادى:

شَكَوْتُ إلَى وَكِيعٍ ءسُوَ حِفْظِي

فَأرْشَدَنِي إلَى تَرْكِ المعَاصي

وَأخْبَرَنِي بأَنَّ العِلْمَ نُورٌ

ونورُ الله لا يهدى لعاصي

بۇل ولەڭ جولدارىنىڭ قازاقشا ماعىناسى –

«ۋاكيعگە جاتتاۋ قابىلەتىمنىڭ ناشارلاعىنان ايتىپ شاعىمدانا بارىپ ەدىم، ول ماعان كۇنالارىڭنان ارىل دەپ ناسيحات ايتتى. سونداي-اق، ول ماعان عىلىمنىڭ اللانىڭ نۇرى ەكەنىن جانە ول نۇردىڭ كۇناحار پەندەگە قونبايتىنىن حابارلادى».

دەمەك، قاري بولعىسى كەلەتىن ادام اللاعا دەگەن تاقۋالىعى دۇرىس بولۋى قاجەت. سەبەبى، اللانىڭ كالامى كۇناحار قۇلعا بەرىلمەيدى. ناقتىراق ايتقاندا، قاري بولۋعا نيەتتەنگەن تۇلعانىڭ تانىمەن بىرگە جانى دا تازا بولۋى شارت.

تاعى ءبىر ماسەلە، بالانى قاريلىققا بەرۋدەن الدىن ونىڭ جاتتاۋ قابىلەتىن دە ەسكەرۋ قاجەت. قۇران شاكىرتتەن جاتتاۋ قابىلەتتى تالاپ ەتەتىن كىتاپ. كەيبىر اتا-انالار جاتتاۋ قابىلەتى ءالسىز بالالارىن قاريلىققا بەرەدى. سوڭىندا، ول بالا بىرنەشە جىلدار ءجۇرىپ ماقساتقا تولىعىمەن جەتە المايدى. بۇل، ارينە، اتا-انانىڭ دا، بالانىڭ دا كوڭىلىن تۇسىرەتىن جاعداي. سوندىقتان، بالانىڭ جاتتاۋ قابىلەتى ەڭ ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى دەپ ويلايمىن.

سونداي-اق، كەي كەزدە شاكىرتتىڭ زەيىنى، جاتتاۋ قابىلەتى قۇراندى وقي كەلە، جاتتاعان سۇرەلەرى كوبەيگەن سايىن ارتاتىن كەزدەر دە بولادى. سوندىقتان، تاعى دا قايتالاپ ايتامىن، قۇراندى كوپ وقي بەرۋ ارقىلى قاري-شاكىرت ماقساتىنا جاقىنداي تۇسەدى. ارينە، باسقا دا تاجىريبەلىك ءمانى بار كەڭەستەردى ارى قاراي جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. الايدا، قاري بولۋعا نيەتتەنگەن بالا ۇستازدىڭ الدىنا بارعاننان كەيىن كۇندەلىكتى قوسىمشا كەڭەستەر مەن نۇسقاۋلاردى الىپ وتىرادى.

بىزدىڭ يسلام عىلىمدارىنىڭ ەڭ نەگىزگى ەرەكشەلىگى – ونىڭ سەنىمدى سيلسيلامەن ء(ساناد)، ايقىن تىزبەكپەن جالعاسىپ، ۇرپاقتان ۇرپاققا تاپسىرىلىپ كەلۋى. مۇنىڭ نەگىزگى ايعاعى رەتىندە، قۇراندى بۇگىنگە دەيىن جەتكىزىپ كەلە جاتقان ءار بۋىنداعى قاريلار تىزبەگىنىڭ، سيلسيلاسىنىڭ ساقتالۋىن ايتا الامىز. مۇنداي ارتىقشىلىقتى اللا تاعالا باسقا ءدىن وكىلدەرىنە، ولاردىڭ قاسيەتتى كىتاپتارىنا ءناسىپ ەتپەگەن. وسى تىزبەكتى ساقتاي وتىرىپ قاري-ۇستازدىڭ قاري-شاكىرتىنە بەرەتىن، اماناتتايتىن رۇقساتىن «يجازا» دەپ اتايمىز. قاريدىڭ «يجازا» الۋى ول قاريدىڭ قۇراندى پايعامبارىمىز ساللاللاھۋ الايھي ءۋا ءساللام وقىعانداي ءارى ۇيرەتكەندەي ۇلگىدە وقي الاتىنىن راستايدى. ەگەر قۇراندى پىسىقتاپ جاتتاپ، ءاربىر ءارىپتى مانەرلەپ ياعني تاجۋيدپەن اتالعان ۇلگىدە وقۋدى مەڭگەرە الماسا، ول قاريعا يجازا بەرىلمەيدى. سەبەبى، بۇل قۇران اللانىڭ مۇسىلماندارعا تاپسىرعان اماناتى. ال اماناتقا قيانات ەتۋ – ەكىجۇزدىلىكتىڭ بەلگىسى.

– مازمۇندى سۇحباتىڭىزعا راحمەت!


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=18&id=1069687

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


ءدامدى كەكستەر - داستار 9 مينوت
قازاقستاندىق قوس سپورتش 9 مينوت
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرە 9 مينوت
قازاقستان وليمپيادا ويى 11 مينوت
الماتىدا جەر سىلكىنىسىن 19 مينوت
ەلوردادا قۇرىلىسشى 3 اي 20 مينوت
شينجياڭداعى پرزۆالسكي ق 29 مينوت
نازارباەۆ سولتۇستىك كور 29 مينوت
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 29 مينوت
ديماش قۇدايبەرگەن "ازيا 1 ساعات
اسقار مامين حۆق قازاقست 1 ساعات
ناۋرىزباي قاجى تاعانۇلى 1 ساعات
ءدال ءقازىر ءساتى كەلىپ 1 ساعات
«Zhas Project» جوباسى ق 1 ساعات
باعدارشام تۋرالى قىزىقت 1 ساعات
اۆتوجولداردا كوكتايعاقت 1 ساعات
اعاجاي التاي تورى 1 ساعات
17 جاستا ءۇش اپتادا قال 1 ساعات
كورنەكتى ەتنوس وكىلدەرى 1 ساعات
«سامۇرىق-قازىنا»: 11 جا 1 ساعات
2 - كەزەكتى يمپورت كورم 1 ساعات
ازەربايجاندا انار فەستي 1 ساعات
قازاقستان دامۋ ۇلگىسىن 1 ساعات
مەملەكەت باسشىسى قورعان 1 ساعات
سولتۇستىك قازاقستاندا م 1 ساعات
تانىمايتىن اۋىلدا - قاز 1 ساعات
اعاجاي التاي تورى 1 ساعات
بالقاشتا جاڭا بالاباقشا 1 ساعات
ەلوردادا تراكتور مەن جو 1 ساعات
2019-جىلى 10-ايدىڭ 28- 1 ساعات