ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-11-134580823558 %42 %
2019-11-141757522045 %55 %
2019-11-151521529165 %35 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: قازاقستان «سۇننەت» اقپاراتتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 15:40 - 2019/11/04

جۇمانازار سادىرحانوۆ: قازاق دالاسىندا دا قاريلار از بولماعان… – Sunna.kz

بابالار اۋزىنداعى «سەرتىم قۇراندا» دەگەن ءسوزدىڭ وزىنەن قازاقتىڭ بۇل كىتاپتى قانشالىقتى ۇلىقتاعانىن اڭعارۋ قيىن بولماس. ال وزدەرىنىڭ سانالى عۇمىرىن قۇران سازىمەن ورنەكتەگەن جاندار قازاق دالاسىندا از بولماعان. بۇل جولعى اڭگىمە ارداقتى پايعامبارىمىزدىڭ (ﷺ) بىزگە جەتكىزگەن ۇلىق اماناتىن ارقالاعان ازامات استانا قالالىق ءسادۋاقاس قاجى عىلماني مەشىتىنىڭ باس يمامى، قاري جۇمانازار سادىرحانوۆپەن جالعاستى.

– كۇللى عالامنىڭ نەگىزى سانالاتىن قاسيەتتى قۇراننىڭ ءار قارپىنەن ساۋاپ تەرگەن ازامات رەتىندە قاريلىقتىڭ قىر-سىرىن ايتىپ بەرسەڭىز…

– بيسميللاھي راحمانير راحيم. البەتتە، قاريلىق پەن حافيزدىق – اللانىڭ پەندەسىنە بەرگەن ايرىقشا ءبىر نىعمەتى ءارى جاۋاپكەرشىلىگى كۇشتى اماناتى. ياعني، ەشكىم تارتىپ الا المايتىن ۇلى سىي، ەشكىم ورتاقتاسا المايتىن اسا ماڭىزدى مىندەت. اللا پەندەسىن كۇپىرلىك پەن ريادان ساقتاسىن! «كۇللى عالامنىڭ نەگىزى سانالاتىن قاسيەتتى قۇران» دەپ وتە دۇرىس ايتتىڭىز. سىزگە اللا رازى بولسىن! قاسيەتتى قۇرانعا دەيىن دە، كەيىن دە ادامزاتتىڭ شامشىراعىنا اينالعان اتاقتى كىتاپتار بولعان. حاكىم ابايدىڭ «اللانىڭ ءوزى دە راس، ءسوزى دە راس» دەگەن ولەڭىنە «كوپ كىتاپ ءتۇستى اللادان، ونىڭ ءتورتى…» دەپ كەلەتىن تارماعى بار. ياعني، ءبىز بىلەتىن ءتورت كىتاپتان دا باسقا كىتاپتار، سۋحپتار بولعاندىعىن ايتادى. اقيقاتىندا اللادان ءجۇز سۋحب پەن ءتورت كىتاپ تۇسكەندىگى تۋرالى دەرەك كوزدەرىندە كەزدەسەدى. سۇحب دەگەن – پاراق دەگەن ماعىنادا. قاسيەتتى قۇران – وسىلاردىڭ ەڭ سوڭعىسى ءھام وزىنەن الدىڭعى كىتاپتاردىڭ ۇكىمىن جويۋشى، قيامەتكە دەيىنگى ادام بالاسىنا تۇسىرىلگەن اللانىڭ ءسوزى.

وكىنىشتىسى، پايعامبارلار مەن حاكىم-عالىمداردىڭ كىتاپتارىن مانسۇق ەتكىسى كەلەتىندەر دە بار. ءبىر دانىشپان ادامنان «كۇللى الەم قۇراندا تۇر عوي، سوندىقتان باسقا كىتاپ وقۋدىڭ كەرەگى قانشا؟» دەپ سۇراعان ەكەن. سوندا ۇستازى تۇرىپ، «قاراعىم، قاتتى قاتەلەسەسىڭ، ول كىتاپتاردىڭ ءار قايسىسى قۇرانعا جەتكىزەتىن ءبىر-بىر باسپالداق» دەگەن ەكەن. ءوزىڭىز ەلەستەتىپ كورىڭىزشى، قۇراندى الىپ ءبىر مۇنارا دەپ ويلاڭىز، وعان باسپالداقسىز قالاي شىعا الاسىز؟ كوردىڭىز بە، ءبىزدىڭ كەي باۋىرلارىمىز وسىنداي ۇشقارى تۇسىنىكپەن دىندەگى كەيبىر نازىك ماسەلەلەردى تۇسىنبەي جاتادى. قاري، حافيز بولىپ قانا قويماي ءوز اتالارىمىز اباي، شاكارىم، ءماشھۇر سەكىلدى حاكىمدەردىڭ كىتابىن قوسىپ وقىساڭىز، ءسىز رۋحاني قۋاتتانا تۇسەسىز.

ال، قاريلىقتىڭ قىر-سىرىنا كەلەر بولساق، ءبىرىنشى قاري بولۋعا تالاپتى جاس مۇسىلمان كەلگەنى ابزال. ەكىنشى اسا ىجداعاتتى بولعانى ءلازىم. قالعانى ادامنىڭ نيەتى مەن تاجىريبەسى بارىسىندا جۇزەگە اساتىن قۇبىلىس.

– قۇراندى جاتتاۋ بار دا، ونىڭ ماعىناسىنا جەتۋ بار… بۇل تۇرعىدا نە ايتاسىز؟

– قۇراندى جاتتاۋ تۇگىلى، ونىڭ ءار ءارپىن وقۋدىڭ ءوزى ساۋاپ. ال، ماعىناسىنا جەتۋ ول ۇلكەن پاراساتتىلىقتى، كەمەل بىلىمدىلىكتى، كامىل يماندىلىقتى قاجەت ەتەدى. ول ماڭدايى جارقىراعان، اللانىڭ قالاۋى تۇسكەن عالىم مۇسىلماندارعا بۇيىرعان باق قوي. ونداي عۇلامالاردىڭ ومىرىنە قاراپ وتىرساڭىز، ءوزىنىڭ سانالى عۇمىرىنىڭ كوپ بولىگىن قۇراننىڭ حيكمەتىن سەزىنۋگە، عىلىمي جەمىسىن الۋعا جۇمساعانىن بايقايسىز. ءدىندى قۇرعاق سەنىمگە قۇرىپ العان باۋىرلارمىز بەن ءدىن دەسە قاشا جونەلەتىن ازاماتتارىمىز كەيدە سول تۇنىقتى لايلاپ جاتادى. سوندىقتان كەيىنگى جاس قاري باۋىرلارىما قۇراندى جاتتاپ قانا قويماي ماعىناسىن يگەرۋگە، قۇپيا قازىنالارىن اشۋعا، قاسيەتتى عىلىم باعىنان تۋعان ەلىنە سۇبەلى سىي ۇسىنۋعا شاقىرعىم كەلەدى. سونىمەن بىرگە، قاريلارىمىز ۇلت قاينارىنان ءنار الىپ وسسە، ءدىندار بولۋمەن قاتار، وتانشىل، ۇلتجاندى ازاماتتاردان بولسا دەيمىن، ينشاللا!

– قۇراندى سەزىنە وقۋدىڭ ۇلگىلەرى تۋرالى ايتساڭىز؟

– بۇل ماقامنىڭ دا وزىندىك مانەرى بار. سونى مەڭگەرۋ كەرەك. دۇرىس وقىلعان قۇراننان اۋەزى سۇلۋ، تەبىرەنىستى، جان ءدىلىڭدى تەربەتەتىن عالامات ءۇن شىعادى.

ول ءۇشىن ۇستاز كەرەك. البەتتە قۇراندى ادەمى وقۋ جاقسى، ءبىراق تىم شەكتەن شىعىپ كەتۋگە بولمايدى. وتە نازىك نارسە. ال، ءقازىر دامىعان زامان، ينتەرنەتتەن نەبىر قاريلاردىڭ قۇران وقۋ مانەرلەرىن كورەسىز. سولاردان ۇلگى الۋ كەرەك. دەگەنمەن، ۇستازدىڭ الدىن كورمەي ءوز بەتىنشە كەتۋگە تاعى بولمايدى. «ازان شاقىرۋ دا – ۋاعىز» دەگەن ءسوز بار قازاقتا. سوندىقتان، سەزىنىپ، مانەرلەپ وقىعان ءجون. سول ءۇشىن مەشىت يمامدارى مەن ۇستازدارىنان جۇيەلى تۇردە ءبىلىم الۋ كەرەك. بۇگىندە قۇراننىڭ دۇرىس دىبىستاۋىنان باستاپ، دۇرىس تۇسىنىلۋىنە دەيىن ساباق بەرە الاتىن قمدب-نىڭ بىلىكتى ماماندارى جەتەرلىك.

– ءسىز تۋعان تۇركىستان – ءداستۇرلى يسلامنىڭ تامىر العان جەرى. عۇلاما عالىمداردىڭ ورداسى جانە ياساۋي ىلىمىمەن سۋسىنداعان ولكە. كىمدەردى ۇلگى ەتتىڭىز؟

– ءار مۇسىلمان اۋەلى ادامزاتتىڭ ارداقتىسى بولعان مۇحاممەد (س.ع.س) پايعامبارىمىزدى ۇلگى ەتپەك. مەندە سول مومىنداردىڭ ءبىرى شىعارمىن… 

تۋعان جەر ءار ادام ءۇشىن قاشان دا ىستىق. مەيلى، ول اۋليە بولسىن. «اركىمنىڭ تۋعانى جەرى مىسىر شاھارى» دەيتىنى وسى عوي. مارقاسقا ماعجان اقىن «تۇركىستان ەكى دۇنيە ەسىگى عوي، تۇركىستان ەر تۇرىكتىڭ بەسىگى عوي» دەپ قالاي تاماشا جىرلاعان. وسى ەكى جولعا ۇلى تۇران دالاسىنىڭ بۇكىل تاريحى سىيىپ تۇرعان جوق پا؟ ءسىز ياساۋيدان باستادىڭىز، جوق ءبىز ودان ءارى ادامزاتتىڭ ەكىنشى ۇستازى ال-فارابيگە تىرەلەمىز. ول يسلام ءدىنىنىڭ گۇلدەنۋىنە ۇلكەن سەرپىن اكەلدى. عىلىمي ءھام فيلوسوفيالىق جەتىستىكتەر ارقىلى ءدىنىمىزدى كوركەيتە ءتۇستى. ول دا تۇركىستان توپىراعىن باسىپ ءوتتى.

وسى جەردە ءبىر قىزىقتى ايتايىن، سىزگە. بالا كۇنىمىزدەن كوپ ەستىگەن ءبىر اڭىزدا «ارىستان باب پايعامبارىمىزدىڭ قۇرماسىن اۋزىندا ساقتاپ ءجۇرىپ، ياسساۋيگە جەتكىزەدى» دەلىنەدى عوي. بىزدە وسىنى ءالى تۋرا ماعىناسىندا قابىلدايتىن كەمباعال تۇسىنىك بار. ول دەگەن پايعامبارىمىزدىڭ عىلىمىنىڭ، سۇننەتىنىڭ مايەگىن ياسساۋيگە ۇيرەتتى دەگەن ماعىناداعى ءسوز بولسا كەرەك. تاعى ءبىر سوزبەن ايتساق، سۇيەگىن، ياعني، دانەگىن ساقتاپ كەلۋى –  پايعامبار وسيەتىنىڭ التىن ارقاۋىن شاكىرتىنە اماناتتاعانى دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك شىعار. ايتپەسە، قۇر سۇيەكتەن قانداي حيكمەت ىزدەۋگە بولادى؟ كوردىڭىز بە، ءبىز وسىنداي توپىراقتان ءنار الدىق.

قازىر ياساۋي بابامىزدىڭ اتىن ايتۋدىڭ ءوزى قيىن جاعدايعا اكەلدى. ءبىراق، ءبىز قالاي بولعاندا دا ياساۋي بابامىزدىڭ جالعان سوپىلاردان اراشالاپ، عىلىمي مۇراسىن ارشىپ الۋىمىز كەرەك.

– قازاقستاندا قاريلار مەكتەبى قالىپتاسقان با؟

– جالپى، باسقا كورشىلەس ەلدەرمەن سالىستارعاندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قاريلار اناعۇرلىم از. شامامەن 400-دەي قاري بار بولۋ كەرەك. بۇل وتە تومەن كورسەتكىش. وزبەكستان مەن تاجىكستاندى ايتپاعاندا، مىنا تۇرعان قىرعىزستاندا 3000-نان اسا قاري بار ەكەن.  ءبىراق، قاريلار سانى مەن قاريلىق مەكتەپتىڭ قالىپتاسۋى ەكى باسقا دۇنيە عوي. ارينە، قالىپتاسقان. قازاق دالاسىنا يسلام ءدىنى كەلگەلى بەرى ۇلى دالا قاريسىز بولدى دەسەك، تاريحقا قيانات جاسايمىز. قازاق دالاسىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحىندا قاريلار از بولماعان. بالالىق شاعىمىز وتكەن تۇركىستان وڭىرىندە اتى اڭىزعا اينالعان ءابۋ باكىر قاري وتكەن. ونىڭ شاكىرتى، ۇلتى وزبەك بولسا دا، قانشاما قازاقتىڭ بالاسىنا قۇران ۇيرەتكەن قادىر قاري بولعان. تۇركىستاننىڭ باس يمامى دا بولدى ءبىر كەزدەردە. بۇنداي قاريلاردىڭ ءاتى-جونى قاتتالماسا دا، قازاق دالاسىنىڭ بارلىق وڭىرىندە قاريلار بولعانى ءمالىم.

ال، بۇگىندە سول قاريلىق جولدىڭ سورابىن جالعاستىرىپ، تاۋەلسىز ەلدىڭ قۇشاعىندا قۇران اماناتىن الىپ جۇرگەن ازاماتتار از ەمەس. ءسادۋاقاس قاري، كامالجان قاري، ۇلىقبەك قاريلار سول مەكتەپتىڭ بىزدەن الدىڭعى بۋىنداعى كورنەكتى وكىلدەرى. بۇگىندە ەركىنبەك شوقاەۆ، ەرسىن امىرە، ت.ب باۋىرلارىمىز دا قۇران اماناتىن ارقالاعان قاريلار رەتىندە تانىمال تۇلعالار. مىنەكي، بۇگىنگى زامانداس قاريلارىمىز جانە بىزدەن كەيىنگى بۋىن وسى مەكتەپتىڭ زاڭدى جالعاسى دەۋگە بولادى. جاس بۋىن تەبىندى، بىلىكتى دەپ ايتۋعا، بولاشاقتارىنان زور ءۇمىت كۇتۋگە بولادى. ءبىر عانا مىسال، «نۇر-مۇباراك» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى شوحان ۋاليەۆ باۋىرىمىزدىڭ تۇركيادا وتكەن حالىقارالىق قۇران جارىسىندا ەكىنشى ورىنعا يە بولۋى – وسىنىڭ ايقىن دالەلى.

استانا، الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا ارناۋلى قاريلار دايىنداۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. سول جەرلەردە جىلىنا بىرنەشە ونداعان تۇلەكتەر قۇران جاتتاپ شىعۋدا.

– قاريلىقتى مۇرات تۇتقان شاكىرتتەرىڭىز بار بولار؟

– ءوزىم قۇران جاتتاپ بولعاننان كەيىن ءبىراز جىل قاريلار دايىندايتىن ورىندا قىزمەت ەتتىم. الماتى ورتالىق مەشىتىندە قۇراننان ساباق بەرۋمەن قاتار، «كوكتوبە» قاريلار ورتالىعىندا ۇستازدىق قىلدىم. وسى جىلدارى اللانىڭ قالاۋىمەن، ءبىرشاما شاكىرتتەر دايىنداۋعا، ءبىراز باۋىرلارىمنىڭ قۇران جاتتاپ، قۇران پىسىقتاۋىنا جەتەكشىلىك جاسادىم. ولاردىڭ ىشىندە، بۇگىندە ءابۋ حانيفا مەدرەسەسىندە ۇستاز بوپ قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن، «نۇر-مۇباراك» يسلام مادەنيەتى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى، حالىقارالىق قۇران جارىستارىنىڭ جۇلدەگەرى توقتيار قوجا، «نۇر-مۇباراك» ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ جاتقان قايىرباي داۋكەنۇلى، الماتى قالاسى اقساي ىقشام اۋدانىنداعى «ايشا» مەشىتىنىڭ نايب يمامى قۋانىش ابىشەۆ، ت.ب. ازاماتتار بار. جالپى، قۇران جاتتاپ، اسىل دىنىمىزگە، حالىققا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن شاكىرتتەرىمنىڭ بولاشاعىنان مول ءۇمىت كۇتەم.

– قاريلىقتى عۇمىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋى ءۇشىن ادام بالاسىنا قانداي قاسيەتتەر قاجەت؟

– ءاليحان بوكەيحاننىڭ ءبىر ءسوزى بار عوي: «ۇلتقا قىزمەت ەتۋ – مىنەزدەن» دەيتىن. سول سەكىلدى قۇران ءسوزىن جۇرەكتە اقتىق دەمىنە دەيتىن ساقتاۋ ءۇشىن، ماحاببات تۇنعان جۇرەكپەن قاتار، اينىماس مىنەز دە كەرەك. ءدۇنياۋي، بولماشى نارسە ءۇشىن شايقالىپ كەتەتىن، قالىبىن تەز بۇزاتىن مىنەزى بار، دىز ەتپە ادامدار قۇراندى عانا ەمەس، تانىس ادامداردىڭ دا ەسىمىن ۇمىتىپ قالادى عوي. سول ءۇشىن مىنەزدىڭ كوركەمدىگى، جۇرەكتىڭ قاجىر-قايراتى، اقىلدىڭ سۋاتى كەرەك قوي دەپ ويلايمىن.

تاعى ءبىر قاسيەت، ءتۇندى تولىعىمەن ۇيقىمەن وتكىزىپ، كەلسە-كەلمەس تاماقتانىپ، تاقۋالىقتان الىس بولعان شاكىرت قاريلىقتان ۇمىتتەنبەسە دە بولادى. بۇل جايلى ايگىلى ساحابا يبن ماسعۇد (ر.ا.): «قۇران جاتتاعان ادام ەل ۇيىقتاپ جاتقانداعى ءتۇننىڭ ءقادىرىن ءبىلسىن، ادامداردىڭ اۋزى اشىق كەزدەگى كۇندىزدىڭ ءقادىرىن ورازامەن وتكىزسىن، ادامدار قۋانىشپەن جۇرگەندە قايعىنى دا ەستەن شىعارماسىن، كوپ كۇلكىنىڭ ارتىنان جىلاۋدىڭ دا كەلەتىنىن ءبىلسىن، تاكاپپارلىقتى كىشىپەيىلدىلىكپەن باسسىن»، «قۇران جاتتاعان ادام قۋانىشتىڭ ارتىنان قايعىنىڭ، قاتتىلىقتىڭ ارتىنان جۇمساقتىقتىڭ، مازاسىزدىقتىڭ ارتىنان تىنىشتىقتىڭ، قاتىگەزدىكتىڭ ارتىنان مەيىرىمدىلىكتىڭ بارىن ءبىلسىن»  دەگەن. دەمەك، تاقۋالىق اسا قاجەت. 

اسا ءبىر ەسكەرەتىن تاعى ءبىر جايت. ول – جاتتاعان قۇراندى ۇمىتپاۋ ماسەلەسى. بۇل جاعىنان اسا ساقتىق، وتە ۇقىپتىلىق كەرەك. ۇنەمى قايتالاپ، اپتاسىنا، ايىنا حاتىم جاساپ وتىرعان ابزال. بولماسا، قۇراندى سەبەپسىز ۇمىتۋ – اقىرەتتىك ازابى اۋىر، ۇلكەن كۇنالاردان بولىپ سانالادى. ءبىر حاديستەردە، قيامەت كۇنىندە ونداي ادامداردىڭ جارتى دەنەسىمەن تىرىلەتىنى، ارى قاراي دا جاعدايى قيىن بولاتىنى جايلى حابارلار بار. بۇل جاعىنا اسا مۇقيات بولعان ءجون.

– قۇراندى جاتتاۋ مەن وقۋدىڭ ساۋاپتارى جايلى ايتىپ بەرسەڭىز؟

– اللا تاعالا: «قۇران وقىلعاندا وعان قۇلاق سالىڭدار ءارى تىنىشتىق ساقتاڭدار. راقىمدىلىققا بولەنەسىڭدەر» دەسە، پايعامبارىمىز مۇحاممەد (ﷺ): «سەندەردىڭ ەڭ جاقسىلارىڭ – قۇراندى ۇيرەنىپ ونى ۇيرەتكەندەرىڭ» دەپ وسيەت قالدىرعان. قۇراندى جاقسىلاپ وقىعان، ارىپتەرىن دۇرىس وقۋعا ماشىقتانعان ءارى امال ەتۋگە تىرىسقان مۇسىلمان قۇراندى جازۋعا تاعايىندالعان مارتەبەلى پەرىشتەلەرمەن بىرگە بولاتىنىن ايشا (ر.ا.) انامىزدان كەلگەن ريۋاياتتان كورەمىز: «قۇراندى شەبەر وقۋعا ماشىقتانعان جان قۇراندى جازۋعا تاعايىندالعان مارتەبەلى پەرىشتەلەرمەن بىرگە بولادى. ال قۇراندى وقىعاندا كەكەشتەنىپ قينالسا، ەكى ساۋاپ الادى» دەگەن.  پايعامبارىمىز مۇحاممەد (ﷺ): «كەۋدەسىندە قۇراننان ەش نارسە بولماعان ادام قاڭىراپ تۇرعان ۇيگە ۇقسايدى»  دەگەن.

قۇران وقۋ مەن جاتتاۋدىڭ قانشالىق ساۋاپ بولاتىنى جايىندا اللا ەلشىسىنەن (ﷺ) جەتكەن مىنانداي حاديستەر جانە بار:  «قۇران يەسىنە (قۇران وقىپ جاتتاعان ادام) ءجانناتتا بىلاي دەلىنەدى: وقى جانە جوعارىلا (تورلەت)، وقى، دۇنيەدە قالاي وقىعان بولساڭ ءدال سولاي وقى، راسىندا، سەنىڭ ورنىڭ ەڭ اقىرعى وقىلاتىن اياتتا» (تەرمەزي، ءابۋ داۋىت). «كىمدە-كىم قۇراندى سۇيسە (جاقسى كورسە)، اللا مەن ەلشىسى دە ول ادامدى سۇيەدى. كىمدە-كىم اللا مەن ەلشىسىنىڭ سۇيىكتىسى بولۋدى قالاسا، وندا ءوزىنىڭ قۇراندى قانشالىقتى سۇيگەندىگىنە قاراسىن»(تاباراني). مىنە، قۇرانعا دەگەن ماحابباتتىڭ اللا الدىنداعى دارەجەسى. ال، قۇران جاتتاۋدان بولەك،  قۇراندى وقۋدىڭ ءوزى ساۋاپ. ول جايىندا راسۋلاللا (ﷺ) ءبىر حاديسىندە: «كىم قۇراننان ءبىر ءارىپ وقىسا وعان ءبىر جاقسى امال جازىلادى، ال ءار ءبىر جاقسى امال ءۇشىن ون ساۋاپ جازىلادى. مەن: ءاليف، ءلام، ميم – ءبىر ءارىپ دەپ ايتپايمىن. جوق، ء«اليف» ءبىر ءارىپ، ء«لام» ءبىر ءارىپ جانە «ميم» ءبىر ءارىپ»  دەپ سۇيىنشىلەيدى. ال، قاريلاردىڭ قيامەت كۇنىندە جەتپىس ادامعا شاپاعات ەتەتىنى جايىندا حاديستەردە باياندالادى. مىنە، وسىدان ارتىق ساۋاپ بولا ما؟ قانداي ۇلى نىعىمەت، نەتكەن ۇلكەن سىي؟! سوندىقتان، مۇسىلمان وتباسى بالالارىنان قاريلار شىعارۋعا قۇشتارلانۋى، نيەت ەتۋى كەرەك.

–  بالالاردىڭ قاري بولۋى ءۇشىن اتا-انانىڭ ىقپالى، اسەرى بولا ما؟

– ارينە، اسەرى، ىقپالى بولادى. بىرنەشە مىسال ايتايىن. قاسيەتتى قاعبا ورنالاسقان ءال-حارام مەشىتىنىڭ يمامدارىنىڭ ءبىرى، ايگىلى حافيز ءابدۋل راحمان سۋدايس ءوزىنىڭ قاري بولۋىن اناسىنىڭ دۇعاسىمەن بايلانىستىرادى ەكەن. ياعني، ءوزىنىڭ ينتەرنەتتەگى جازبالارىندا، بالالىق شاعىندا مەشىتتەگى بولسىن، مەكتەپتەگى بولسىن ساباعىنا بارا الماي قالسا، بالالىقپەن نەمەسە قاندايدا ءبىر بىلمەستىكپەن، ەركەلىكپەن بۇزىقتىق جاساسا، اناسى ء«وي، ءال-حارام مەشىتىنە يمام بولعىر»، «و، قاري بولعىر» دەپ «قارعايدى» ەكەن. قاراڭىز سول انانىڭ بالاسى سۋدايس قايدا وتىر؟ الەمدە ونى بىلمەيتىن، ونىڭ ءۇنىن ەستىمەگەن مۇسىلمان وتە از شىعار. كوردىڭىز بە، قانداي دانالىق؟!

تاعى ءبىر مىسال. ءسادۋاقاس قاري اعامىزدىڭ وزبەكستانداعى ۇستازدارىنىڭ ءبىرى، ايگىلى قاري اقساقال بولعان ەكەن. بالالارى باتا سۇراسا دا، داستارحانعا، تويعا باتا بەرسە دە، بەرەتىن باتاسى «قاري بولىڭدار! اللاھۋ اكبار!» دەيدى ەكەن. مىنە، بۇگىندە ۇلدارى، قىزدارى، كۇيەۋ بالالارى، نەمەرەلەرى – اۋلەتىمەن قاري بولىپتى. ال، ول كىسى باتا بەرىپ، «قاري بول!» دەگەن ادامداردىڭ قاري بولماي قالعانى جوق ەكەن. مىنە، دۇعانىڭ كۇشى. ءتىپتى، كۇندەلىكتى ومىردەگى ايتىلا سالعان ءسوزدىڭ ءوزى دۇعا ەكەندىگى حاديستەردە ەسكەرتىلەدى. اللا تاعالا وتە راحىمدى، ەرەكشە مەيىرىمدى عوي. پەندەنىڭ ايتقان ءبىر اۋىز ءسوزىنىڭ ءوزىن قابىل ەتەدى.

ال، عالامتوردان ءبارىمىز وقىپ تاڭقالعان ءۇش جاسار يراندىق قاري ءسابيدىڭ اتا-اناسىنا  قاراڭىز… بالاعا جۇكتى بولعاننان باستاپ، بالا تۋىلعانعا دەيىن اتا-اناسى كەزەكتەسىپ قۇراندى مىڭ رەت حاتىم جاساعان. مىڭ رەت. قانداي قاجىرلىلىق. بالا تاربيەسىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىك. اللانىڭ بەرگەن نىعىمەتىنە دەگەن شۇكىرشىلىك. بولماسا، ءۇش جاسار بالا قالاي قاري بولسىن؟  مىسالدى الىستان ىزدەمەي-اق،  ماڭايىمىزدا دا عيبراتتى ىسىمەن ەستە قالاتىن اتا-انالار جوق ەمەس.

«VI رەسپۋبليكالىق قۇران جارىسىندا» ءى ورىنعا يە بولىپ،باس ءمۇفتي ەرجان قاجى مالعاجىۇلىنىڭ  قولىنان كولىك كىلتىن العان 14 جاسار جامبىلدىق قاري دۋلات قالىعۇلوۆتىڭ اكەسى اس-اۋقاتتىڭ ادالدىعىنا، تابىسىنىڭ تازالىعىنا ەرەكشە كوڭىل اۋدارعانىن ەستىگەندە، جاس قاريدىڭ تابىسىنىڭ بۇل عانا ەمەس ەكەنىن تۇيدىك. سوندىقتان، اتا-انا ءسوز سويلەۋدەن باستاپ، بالاعا بەرەتىن تالىم-تاربيەسىنە ىقتياتتى بولۋ كەرەك. ءوز بالالارىنا ۇلگى بولۋ كەرەك. قالا بەردى قاداعالاۋ، بالالاردى قىزىقتىرۋ، سىيلىق جاساۋ – اتا-انا تاراپىنان جاسالاتىن ىنتالاندىرۋ جۇمىستارى. البەتتە، كىشكەنتاي ءىس سياقتى كورىنگەنىمەن كەيبىر كىشى دەپ مەنسىنبەي جۇرگەن ىستەرىمىز اللا قۇزىرىندا ۇلكەن بولۋى مۇمكىن. ونى ەسكەرگەن ادام، تاقۋالىق قىلعان تىلىنە قاراۋىل قويىپ، جۇرەگىن جاماندىقتان كۇزەتكەن ادام البەتتە بالالارىن كەز-كەلگەن سالاعا باۋلىپ تاربيەلەي الادى.

– بايقاۋىمىزشا، سوڭعى كەزدەرى حافيز، قاري بولۋعا نيەتتى جاندار قاتارى ارتىپ كەلە جاتقان سياقتى.

– جوعاردا ايتىپ وتكەنىمىزدەي، ەلىمىزدە قاريلاردى دايىندايتىن ورىندار كوبەيىپ كەلەدى. ويتكەنى، قوعامدى بىلاي قويعاندا ازاماتتاردىڭ جۇرەگىندە بۇل نىعمەتكە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك، قۇران جاتتاۋ، قۇراندى كوتەرىپ ءجۇرۋ ارقىلى اللانىڭ ريزاشىلىعىن تابۋعا دەگەن قۇشتارلىق، رۋحاني سۇرانىس بار. ونداي جەردە قاري، حافيز بولۋعا دەگەن ۇمتىلىس توقتاپ قالمايتىنى انىق.

قۇدايعا شۇكىر، ءقازىردىڭ وزىندە مەشىتتەرگە كەلىپ قۇران جاتتاپ قاري بولعىسى كەلەتىن ازاماتتار جەتەرلىك. 

– ءسوز سوڭىندا اماناتقا ادالدىق تۇرعىسىنان وي تۇيسەڭىز…

– قۇران ءسوزى – اللانىڭ ادامزاتقا جۇكتەگەن اماناتى. قازاقتىڭ دانا قاريالارى: «اماناتقا قايانات ەتپە» دەپ وسيەت قالدىردى.  دەمەك، قۇران اماناتىن الىپ ءجۇرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ۇنەمى قايتالاپ، پىسىقتاپ وتىرۋ كەرەك. بولماسا، باسىن بوس قويعان تۇيە سياقتى بوسىپ كەتە بارادى. بۇل ءبىزدىڭ ءسوزىمىز ەمەس، اللا ەلشىسىنىڭ (ﷺ) مۇباراك وسيەتى.

امانات جۇگى، ارينە، اۋىر. ءبىراق، ماڭدايدان شىققان اششى تەردە بەرەكە بار. بۇگىندە يمامدىق قىزمەتتىڭ سالماعى مەن ماڭىزى بۇرىنعىعا قاراعاندا تىم اۋىرلاپ كەتتى، مىندەتى دە زور. دەسە دە، قوعامدا ءبىر ادام قيسىق بولسا، وعان مولدا عانا كىنالى ەمەس. ابايدىڭ «زامانداسى ۆينوۆات» دەيتىنى سول…

مەن وسىنشا دۇنيە تىندىردىم دەپ ماقتانۋدان اۋلاقپىن. ءبارى دە كوپپەن بىرگە، ۇجىم بولىپ جاسالاتىن جۇمىس قوي. ال، قازاقتىڭ بالاسى رەتىندە، ءدىن قىزمەتكەرى رەتىندە قال-قادىرىمىزشە وسىنداي جۇمىستاردىڭ باسى-قاسىندا بولۋعا، باستاماشىلىق جاساۋعا سەبەپكەر بولۋعا قولدان كەلگەنشە تىرىسىپ كەلەمىز.

–  اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

سۇحباتتاسقان

شاراپات بوجبانباەۆا


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=18&id=1067779

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


رەسەيدە وراز-مۇحاممەد س 5 مينوت
قوستانايدا 20 مىڭ تەڭگە 9 مينوت
ءبىر تال گۇل | ادەبيەت 15 مينوت
中国哈萨克语广播网 15 مينوت
اللا كىشىپەيىل ادامدى ج 15 مينوت
تاسماعامبەتوۆ: وراز-مۇح 15 مينوت
ۇكىمەت انالاردىڭ القىمى 15 مينوت
باكۋدەگى ءسامميتتىڭ تۇپ 24 مينوت
كوكشەتاۋدا وبلىستىق شىع 25 مينوت
باس مەشىتتە جاستارعا ار 30 مينوت
ازيانىڭ ەڭ ادەمى ارۋى ا 30 مينوت
ا ق ش - نىڭ كاليفورنيا 1 ساعات
اقبەرەننىڭ «Fantasmagor 1 ساعات
اعاجاي التاي تورى 1 ساعات
ءمانىزوروۆ پەن شپەكباەۆ 1 ساعات
قۋانىش دالەي. ىمىرت قىز 1 ساعات
حابارلاندىرۋ!!! – 1 ساعات
中国哈萨克语广播网 1 ساعات
JunÙ‰or EurovÙ‰sÙ‰on: ە 1 ساعات
فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ ۇ 1 ساعات
بالىقتىڭ ىشەك-قارنىنان 1 ساعات
اعاجاي التاي تورى 1 ساعات
قويان شارۋاشىلىعىنا سۇي 1 ساعات
ابزال قۇسپان: قوعامدىق 1 ساعات
رەسپۋبليكانسكي سەمينار 1 ساعات
گۆينەيادا قاقتىعىس كەزى 1 ساعات
ۇكىمەت زەينەتاقى اكتيۆت 1 ساعات
ەلوردا ورتالىعىندا كولى 1 ساعات
تۇركىستاندا كۋالىگى جوق 1 ساعات
شقو-دا 600-گە جۋىق مەمق 1 ساعات