ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-11-134580823558 %42 %
2019-11-141757522045 %55 %
2019-11-15378154474 %26 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: قازاقستان «سۇننەت» اقپاراتتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 03:20 - 2019/11/02

ەرشات وڭعاروۆ: يسلام – ءبىلىم مەن عىلىم جولى – Sunna.kz

جاقىندا استانادا وتكەن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ القالى باسقوسۋىنان كەيىن بەلگىلى يسلامتانۋشى، قمدب عۇلامالار كەڭەسىنىڭ حاتشىسى ەرشات وڭعاروۆپەن اڭگى­مەلەسكەن ەدىك.

– ەرشات اعىبايۇلى، يسلام ىنتى­ماق­­تاستىعى ۇيى­مىنىڭ كەزەكتى وتى­­رىسى قازاق ەلىندە ءوتىپ، استانا دەكلاراتسياسى قابىلداندى. بۇل باسقو­سۋدىڭ باستى ەرەكشەلىگى عىلىم مەن تەح­نولوگياعا ارنا­لۋىندا دەۋگە بو­لا­دى. جالپى، ۇيىم مەن وعان مۇشە ەل­دەر­دىڭ وسى تۇرعىداعى الەۋە­تى قانداي؟

–  يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيى­مىنىڭ استانادا وتكەن كەزەكتى وتىرىسى الەمدىك ارەنادا قازاق ەلىنىڭ بەدەلىن ارتتىرا ءتۇستى. بۇل تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ ساليقالى ساياسا­تىنىڭ جەمىسى دەپ ايتا الامىن. يسلام الەمى بارلىق سالانى قامتيتىن ورا­سان زور ەكونوميكالىق قۋاتقا يە. سونى­مەن قاتار ايرىقشا جاعىراپيالىق ورنى بار، تابيعي قازبالارى، كەن باي­لىق­تارى مەن ەڭبەك رەسۋرستارى مول الەم. ەكونوميكالىق تاجىريبەسى، ەڭبەك كۇشىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگى دە بيىك دەڭگەيدە. اتاپ ايتساق، اتلانت مۇحيتى مەن ءۇندى مۇحيتىن جالعايتىن سۋەتس كانالى بار مىسىردىڭ الەۋەتى جوعارى. ال پارسى شى­عاناعىنداعى مۇسىلمان ەلدەرى مۇناي قورىنا باي. مۇناي ونىمدەرىن شى­عا­ناق ارقىلى ءۇندى مۇحيتىنا شىعارۋ اراب تۇبەگىندەگى ەلدەردىڭ گەوساياسي ما­ڭىزدىلىعىن ارتتىرادى. دەسەك تە، مۇ­سىلمان ەلدەرى ءوز مۇمكىندىگىن تولىق پايدالانىپ وتىرعان جوق دەپ ويلاي­مىن. ەلباسى ايتقانداي، عىلىم مەن تەح­نو­لوگيا، عىلىمدى وندىرىسكە ەنگىزۋ تۇر­عى­سىنان ارتتا قالىپ كەلەدى. وسى ورايدا استانا دەكلاراتسياسىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە.

 سىز يسلامتانۋشى رەتىندە قازاق­ستان يىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ دامۋىنان نە الا الادى، نە بەرە الادى دەپ ويلايسىز؟

– الارى دا، بەرەرى دە از ەمەس. ەڭ ما­ڭىزدى باعىتتىڭ ءبىرى رەتىندە عىلىم مەن تەحنولوگيا سالاسىنداعى ينتەگراتسيانى ايتار ەدىم. بۇل تاراپتاعى بايلانىسقا قازاقستان وسىدان 10 جىل بۇرىن ءۇش ساتىلى حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ەنگىزگەن كەزدە-اق ناقتى قادام باسقان بولاتىن. بۇگىن وسى سالادا وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزىپ وتىرمىز. ەندىگى كەزەكتە ونى دامىتۋ كەرەك. عىلىم جولىن تاڭداعان قانشاما جاستار مۇسىلمان ەلدەرىندە تاجىريبەدەن ءوتىپ، عىلىمي دارەجەلەرىن قورعاۋدا. ال اراب مەملەكەتتەرى مەن پاكىس­تاننان كەلگەن ماماندار ەلىمىزدەگى جەتەكشى وقۋ ورىندارىندا اتومدىق فيزي­كا، يادرولىق فيزيكا، نانوتەحنولوگيا­ سياقتى سالالاردا PhD دارەجەسىن قورعاۋدا.

قازاقستان 2013 جىلى قۇرامىنا 56 ەل كىرەتىن يسلام الەمىندەگى ەڭ بەدەلدى ۇيىمداردىڭ ءبىرى حالىقارالىق يسلام فيقھ اكادەمياسىنا (International Islamic Fiqh Academy) تۇڭعىش رەت مۇشە بولدى. مەن سول كۇننەن باستاپ يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جيددا قالاسىنداعى تۇراقتى وكىلدىگى مەن قازاقستان مۇسىل­مان­دارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ءتوراعا­سى، باس ءمۇفتي ەرجان قاجى مالعا­جى­ۇلىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان اكادەميانىڭ تۇراقتى مۇشەسى بولىپ تاعايىندالدىم. 

بۇل اكادەميانىڭ نەگىزگى ماقساتى – مۇسىلمان ەلدەرىندەگى كوپ كوتەرىلەتىن عىلىم، زاڭ، مادەنيەت، يسلام كانونى، مەديتسينا، ەكونوميكا، يندۋستريا، تەحنولوگيا، اۋىل شارۋاشىلىعى، بيولوگيا جانە حيميا سالالارىنداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى زەرتتەپ، وعان قاتىستى بىرەگەي شەشىمگە ءپاتۋالاسۋ. مىسالى، 2013 ساۋد ارابياسى كورولدىگىنىڭ استاناسى ريادتا وتكەن اكادەميانىڭ XXI سەزىندە گەنەتيكا، گەندىك ينجەنەريا، ادام گەنومى، سۋكۋك (يسلام بانكتەرىنىڭ ءونىمى)، قارجىلىق وپەراتسيالارداعى حەدج (ساقتاندىرۋ)، جانۋاردى توقپەن ۇرىپ، كەيىن وڭەشى مەن كۇرە تامىرلارىن كەسۋ ارقىلى باۋىزداۋ، يسلام مەكتەپتەرى ء(مازھابتارى) اراسىنداعى ديالوگ سياقتى ماسەلەلەر كوتەرىلىپ، وڭ شەشىمدەر قابىلداندى. وسى ورايدا، قازاقستاننىڭ مۇسىلمان ەلدەرى اراسىنداعى عىلىمي اينالىم كوشىنە ىلەسۋى يىۇ-عا مۇشە ەلدەر اراسىنداعى ىقپالداستىقتى دامى­تۋعا دايىندىعى مەن الەۋەتىنىڭ جوعارى ەكەندىگىن ايقىندايدى. 

يسلام عىلىمىنا كەلسەك، بارلىق مۇسىلمان ەلدەرىندەگى ءبىلىم وردالارى ءبىز ءۇشىن جاراي بەرمەيدى. ويتكەنى، قازاقستاندا يسلامياتتىڭ وزىندىك مودەلى قالىپتاسقان. قازاق حالقى عاسىرلار بويى حانافي ءمازھابى مەن ماتۋريدي سەنىم مەكتەبىن ۇستانىپ كەلەدى. سوندىقتان ءمۇفتيات يىۇ ەلدەرى ىشىنەن حانافي ءمازھابى بويىنشا وقىتاتىن مىسىرداعى ء«ال-ازxار» ۋنيۆەرسيتەتى مەن تۇركياداعى «حاسەكەي» اكادەمياسىندا جاستاردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋدى، تاجىريبە الماسۋدى قولعا العان. ءدىني كادرلار نەگىزىنەن قمدب-عا قاراستى «نۇر-مۇباراك» ەگيپەت يسلام ۋنيۆەرسيتەتىندە دايىندالادى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامىندا مىسىر ەلىنەن كەلگەن 18 عىلىم دوكتورى ءدارىس بەرەدى. بۇل ورتالىق ازياداعى تەڭدەسى جوق وقۋ ورنى. وسى ۋنيۆەرسيتەتتە يىۇ قۇرامىنداعى ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ستۋدەنتتەرىن وقىتۋ ارقىلى ەلىمىز حالىق­ارالىق ءبىلىم ينتەگراتسياسىنا ۇلەس قوسۋ مۇم­كىندىگىنە يە بولا الادى.

– استانا دەكلاراتسياسى يسلام الەمى­نىڭ رۋحاني سىلكىنىسى مەن جاڭعى­رۋى­نا قانشالىقتى نەگىز بولا الادى؟

– الەم وركەنيەتىنە مۇسىلمان رەنەس­سانسىنىڭ قوسقان ۇلەسى زور. سول كەزدەگى مۇسىلمانداردان شىققان ءال-فارابي، يبن سينا، ال-بەرۋني مەن ال-حورەزمي سياقتى عالىمدار قازىرگى كەزدەگى كوپ عىلىمنىڭ اتاسى ەكەنى انىق. الايدا بۇگىنگى مۇسىلمانداردان نەگە سونداي اتاعى الەم جارعان عالىمدار شىقپايدى؟ وعان مۇمكىندىك كوپ قوي؟! بۇگىنگە دەيىن نوبەل سىيلىعىن ۇيىمعا مۇشە ەلدەردەن ەكى-اق ادام العان ەكەن. ولار – مىسىرلىق جانە پاكىستاندىق عالىمدار.

قاسيەتتى قۇراننىڭ العاشقى اياتتارى «وقى، وقى جانە وقى» دەپ ءتۇسىپ، عىلىم قۋعا ۇندەيتىنى ءمالىم. ء«سابا» سۇرەسىنىڭ 3-اياتىنداعى: «عارىشتاعى جانە جەردەگى توزاڭداي زاتتىڭ ءوزى، ونىڭ ودان دا ۇساعى نەمەسە ۇلكەنىرەگى بولسىن (اتوم مەن ونىڭ ەلەكتروندارى: نەيترون، پروتون) – بارلىعى دا اللاعا ءمالىم كۇيدە ايقىن كىتاپتا ء(لاۋحۋل-ماحفۋزدا ساقتالعان)» دەگەن اتوم تۋرالى مالىمەت عالىمداردى ىزدەنىسكە، زەرتتەۋگە جەتەلەيدى. ء«ال-باقارا» سۇرەسىنىڭ 261-اياتى: «اللا جولىندا دۇنيە جۇمساعان جانداردىڭ ىس-ارەكەتى (جەرگە ەگىلگەن) ءبىر تال تۇقىمىنىڭ مىسالىنداي. سول تۇقىمنان شىعاتىن جەتى ماساقتىڭ ءارقايسىسى جۇز-جۇزدەن ءدان بەرەدى. ءوزى قالاعان قۇلىنىڭ ساۋابىن، قۇداي وسىلاي ەسەلەپ ارتتىرادى. اللا – شەكسىز جومارت، ءارى ءبارىن دە ءبىلۋشى» دەپ، بي­دايدىڭ ءبىر دانىنەن 7 ماساق، ءار ماساق 100 ءدان بەرەتىندەي جاعدايعا جەتكى­زىپ وسىرۋگە بولاتىنىن يشارا ەتۋدە. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن اگرومادەنيەت مۇن­داي دەڭگەيگە ءالى قول جەتكىزگەن جوق. وسى ماسەلە عالىمدارعا وي سالۋى ءتيىس. سونداي-اق كۆانتتىق، تەرمويادرولىق ەلەمەنتتەردى وندىرىسكە ەنگىزۋ مۇسىلمان ەلدەرى عالىمدارىنىڭ ەنشىسىنە بۇيىرسا ەكەن دەگەن ءۇمىتىم بار. 

مەملەكەت باسشىسى بۇگىنگى يسلامدى قارالاۋعا، اقپاراتتىق شابۋىلدارعا قارسى توتەپ بەرۋگە، مۇسىلمانداردىڭ قۇقىعىن تاپتاتپاۋعا قاتىستى وتكىر پىكىر ءبىلدىردى. سونداي-اق كوپ كونفەسسيالى ەلىمىزدىڭ مودەلى مەن تاجىريبەسىن يىۇ ەلدەرىمەن بولىسۋگە دايىن ەكەنىن ايتتى.

– ەلباسى يىۇ-نىڭ الدىڭعى قاتارلى 15 مەملەكەتى بىرىگىپ، باتىس الەمىمەن بايلانىس ورناتۋ قاجەت­تىلى­گى تۋرالى دا ايتتى. بۇل ۇيىم قانشالىقتى ناتيجەلى بولماق؟ 

– ءيا، ەلباسى G20 سەكىلدى الدىڭعى قاتارلى 15 مەملەكەتتىڭ بىرىگۋىن ۇسىندى. قازاقستان 2011 جىلى يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا ءتوراعالىق ەتكەن تۇستا پرەزيدەنتىمىز ونى يىۇ دەپ اتاۋعا سەبەپ­شى بولعان ەدى. سول كەزدەگى ايتقان تىڭ يدەيالارى بۇگىندە يىۇ الەۋەتىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرگەنىنە كۋا بولىپ وتىرمىز. ەلباسى ۇسىنعان G15 يدەياسى يىۇ ءۇشىن ۇلكەن ناتيجە بەرەدى دەپ سەنەمىن. 

يسلام ۇممەتىنە عىلىم مەن تەحنولوگيا سالاسىن دامىتۋ قاجەت. بۇل ءۇشىن ەلباسى ايتقانداي، الدىڭعى قاتارلى باتىس ەلدەرىمەن تۇراقتى ءارى جەمىستى بايلانىس ورناتىلسا يىۇ ەلدەرىنىڭ ىلگەرىلەۋىنە، الەۋەتىنىڭ ارتا تۇسۋىنە زور پايداسىن تيگىزەدى دەپ سانايمىن. پايعامبارىمىز مۇحاممەدتىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): ء«بىلىم قىتايدا بولسا دا ىزدەپ بارىڭدار»، دەگەن ءحاديسى، مۇسىلمان ەمەستەردەن نەمەسە جەردىڭ تۇبىنەن بولسا دا ءبىلىم الۋدى، عىلىم ۇيرەنۋدى، تاجىريبە الماسۋدى مەڭزەگەن. جالپى، بۇل ۇسىنىس يىۇ-عا مۇشە ەلدەرىنە، مۇسىلماندارعا وي سالۋى ءتيىس. يسلامداعى قارجى جۇيەسى، حالال يندۋسترياسى كوپتەگەن الەم ەلدەرىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرۋدا. يىۇ ەلدەرى يسلام ەكونوميكالىق ۇيىمدارىن قۇرىپ، حالىقارالىق ءارى جەرگىلىكتى قارجى ورتالىقتارىن شاريعاتقا ساي دامىتا بىلسە، وڭ ناتيجە بولادى دەپ سانايمىن. ەلىمىز ەكسپو-نى ابىرويمەن وتكىزدى. الەمنىڭ ەنەرگيا سالاسىنداعى وزىق تەحنولوگيالارى استاناداعى كورمەدە توعىستى. ونداعى جاڭالىقتار يىۇ ەلدەرىن  عىلىمعا، جاڭا جەتىستىكتەرگە جەتەلەرى حاق. ەندى ەكسپو-نى الداعى جىلدارى ءباا وتكىزبەك. مۇنايدىڭ تاۋسىلۋ ىقتيمالدىعى ارتقان كەزەڭدە وعان بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن تابۋ، ونى وندىرىسكە ەنگىزۋ يىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ مۇددەسى بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.

– تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايىپ ەردوعان وسى جيىندا سويلەگەن سوزىندە مۇسىلمان الەمىنىڭ 55 پايىزى ساۋاتسىز دەدى. بۇل قانشالىقتى راس؟

– وكىنىشكە قاراي، بۇل راس ءسوز. ەردوعان ءبىلىم سالاسىنا قارجى از بولىنەتىنىن ايتا كەلە، كەيبىر ەلدەردەگى جازۋ-سىزۋ بىلمەيتىن حالىقتى مەڭزەگەن سياقتى. يۋنەسكو-نىڭ رەسمي مالىمەتىنە سۇيەنسەك، يسلام الەمىنىڭ كوپ ەلدەرىندە ساۋاتسىزدىق دەڭگەيى جوعارى. ونىڭ كورسەتكىشىن ارتتىرىپ وتىرعان افريكا جانە وڭتۇستىك ازيا ەلدەرى دەپ ويلايمىن. سەبەبى، افريكا قۇرلىعىنداعى مۇسىلمان ەلدەرىندە ساۋاتسىزدىق كورسەتكىشى 23 پايىزدان 74 پايىزعا دەيىن جەتەدى. ماسەلەن، مۇسىلماندار كوپ شوعىرلانعان پاكىستانداعى حالىق سانى 208 ملن بولسا، ونىڭ 55،8 پايىزى ساۋاتسىز. ال بانگلادەشتە بۇل كورسەتكىش 56،5 پايىزدى قۇرايدى. 

تمد ەلدەرىندە ساۋاتسىزدىق جوق­تىڭ قاسى، نەبارى 0،3-4 پايىز عانا. قازاقستان حالقىنىڭ ساۋاتتىلىعى 97،6 پايىز ەكەن. الايدا بۇل ەلدەردەگى ءدىني ساۋتتىلىق تومەن ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. يسلامدى عىلىم جولىمەن ەمەس، سىرتقى فورماعا قاراپ ءتۇسىنۋ ۇردىسكە اينالىپ بارادى. جاستار تازا يسلامدى بەتپەردە ەتىپ تۇبىندە جەكە مۇددەنى كوكسەيتىندەردىڭ جەتەگىندە كەتپەۋ ءۇشىن ءدىني ساۋاتتىلىقتى كوتەرۋ قاجەت. وسى ماقساتتا قمدب 500 يمامنىڭ باسىن قوسقان رەسپۋبليكالىق يمامدار فورۋمىن وتكىزىپ، وندا «قازاقستان مۇسىلماندارىنىڭ تۇعىرناماسى» جانە «حانافي ءمازھابى مەن ماتۋريدي سەنىم مەكتەبى – قازاقستانداعى يسلامنىڭ ءداستۇر­لى جولى» اتتى تۇجىرىمدى قۇجات­تار قابىلدادى. بۇل قۇجاتتارعا ورتا­لىق ازيا ەلدەرى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ويتكەنى، حانافي ءمازھابى ولارعا دا ورتاق. دەمەك، بۇل قادامدار قازاق­ستان­مەن كورشىلەس يىۇ-عا مۇشە ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىققا، ءدىني ساۋاتتىلىقتى كوتەرۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىن.

 اڭگىمەلەسكەن  دۋمان اناش

Egemen.kz


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=18&id=1067155

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


بۇگىن بەيىمبەت ءمايلينن 4 مينوت
中国哈萨克语广播网 13 مينوت
15 قاراشا. تۋعان كۇن يە 1 ساعات
قاراعاندىدا قازاق ءتىلى 1 ساعات
中国哈萨克语广播网 1 ساعات
نامازدىڭ ءقادىرى (جۇما 1 ساعات
اللا – كىشىپەيىل 1 ساعات
中国哈萨克语广播网 1 ساعات
جامبىلدا جىل باسىنان بە 1 ساعات
15 قاراشا. قازاقپارات ك 1 ساعات
سينوپتيكتەر قازاقستان ق 1 ساعات
وتىراردا كەزەكتى «حالىق 1 ساعات
سقو-دا جىلقىلارعا جارىق 2 ساعات
اتىراۋدا ءابىش كەكىلباە 2 ساعات
جامبىل وبلىسىنداعى  كەي 2 ساعات
اتىراۋ دارىگەرلەرى قانت 2 ساعات
نەلىكتەن قايىم – قادىرع 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 2 ساعات
اللانى «قۇداي» نەمەسە ء 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 2 ساعات
“Tawaf travelR 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 3 ساعات
قۇرمەت پە، قامقورلىق پا 3 ساعات
中国哈萨克语广播网 3 ساعات
قايرات جولدىبايۇلى: ءدى 3 ساعات
中国哈萨克语广播网 4 ساعات
15 قاراشا - تەڭگەنىڭ اي 5 ساعات
يندونەزيا جاعالاۋىندا ق 5 ساعات
كەلەس اۋدانىنىڭ تۇرعىند 6 ساعات
اقتوبەدە «Nur Otan» پار 6 ساعات