ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-10-171587416432 %68 %
2019-10-181098330835 %65 %
2019-10-19347106239 %61 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: قازاقستان «سۇننەت» اقپاراتتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 00:50 - 2019/10/08

قاسيەتتى قارا تاس – Sunna.kz

ء

ومىر وتكەن سايىن دۇنيە وزگەرىسكە ۇشىراپ، قۇبىلىستار قۇبىلىپ وتىرماقشى. بۇل جايىندا نەشەمە عۇلام عالىمدار ءۋازيپا ايتىپ كەتكەن جوق پا؟ سول سەكىلدى كەي ءدىني ۇعىمدار دا زامان اعىمىنا ساي اۋەلگى تۇسىنىكتەر جەتىلىپ، تەرەڭدەپ، كۇردەلەنە تۇسسە كەرەك. پايىمداۋىمىزشا، مۇنىڭ ءبارى وركەنيەتتىڭ، – وزەن ارناسىنان اسىپ-تاسىپ اعاتىن سۋ سەكىلدى، – ءوز قوزعالىسىنان تىم جىلدىم شارىقتاۋىنا بايلانىستى جايت. عىلىم جەتىستىگى، اقىل پاراساتتىڭ ءوسۋى – مۇنىڭ ءبارى تاپتاۋىرىن ستەروتيۆتەردى بۇزىپ-جارىپ تاستايىن مۇزجارعىش كەمە سەكىلدى كۇش. الايدا، ادامزاتقا ورتاق مىزعىماس، بۇلجىماس اكتسيومالار بار! سونىڭ ءبىرى – يسلامنىڭ بەس پارىزى. بۇل تالداۋعا يا تالقىلاۋعا كەلمەيتىن اۆسوليۋتتىك، – ياعني، ءشۇبا كەلتىرمەس ادام بالاسىنىڭ اللا الدىنداعى قاسيەتتى مىندەتى.

ەل ەگەمەندىك العان جىلدارى ءار ءتۇرلى ءدىني اعىمدار ەركىن دەندەي باستادى. قازاق حالقى يسلامدى بۇگىن قابىلداپ وتىرعان جوق. ءبىز قازاق ءالىمساقتان مۇسىلمانبىز دەيمىز. ءبىراق قازاق تاريحىندا ءدىن تالاسى بولدى ما؟

ال ءارتۇرلى اعىمداردىڭ، تالاس-تارتىستاردىڭ بولاتىندىعى جايلى قازاق توپىراعىنان شىققان ايگىلى عۇلاما عالىم اعجان ءال-ماشاني وتكەن عاسىردىڭ ء70-شى جىلدارىندا-اق ايتىپ كەتكەن بولاتىن. ال شىن مانىندەگى ءدىني داۋ-شار سوناۋ ماعاۋيا اۋلەتى  مەن يبن ابباس تۇسىنداعى تالاستارتىستار ەدى. وعان تۇركى توپىراعىنان شىققان مارجاني جاقسى باعاسىن بەرەدى. ول ەكى پىكىردىڭ دە ورىندى ەكەنىن ايتتى. ال مارجاني ەڭبەكتەرىمەن ەتەنە تانىس حاكىم اباي دا ەكەۋىندە تەڭ ۇستاپ، ادىلدىك جولىن نۇسقادى. وعان مىسال ابايمەن تالاسقا تۇسكەن مىنا ءبىر تارتىستى كورەلىك.

نارمانبات:

ء

ناپسى جەل، كوڭىل وزەن تولقىن ۇرعان،

مي پاتشا، اقىل داريا كەڭەس قۇرعان.

تاۋپىقسىز اقىل ماقۇل بولمايدى ەكەن،

بىلمەسەڭ، قۇر سۋرەتسىڭ بەكەر تۇرعان.

اباي:

ء

سوز سامال، ولەڭ داريا تولقىن ۇرعان،

مي پاتشا، اقىل ءۋازىر كەڭەس قۇرعان.

عىلىمسىز اقىل تاۋپىق بولمايدى ەكەن

بولماسا قۇر سۋرەتسىڭ بەكەر تۇرعان.

ەكەۋىن قايتا وقىپ، سالعاستىرىپ كورىڭىز! نە بايقادىڭىز؟ اباي: «عىلىمسىز اقىل تاۋپىق بولمايدى ەكەن» دەيدى. قازىرگى سەكىلدى اسىرەدىنشىلدىك نەمەسە ءدىني مەشەل تۇسىنىك قاي زاماندا دا بولعانى انىق بايقالادى.

اباي ميراستارىندا باسىمدىقتى عىلىمعا بەرەدى. جاراتىلىستى عىلىم مەن اقىلعا سالىپ ولشەسەك تە، ءبىراق اللا ولشەۋسىز ەكەندىگىن دە انىق ايتادى. «اقىلعا سىيماس ول اللا، تاعريپقا ءتىلىم قىسقا اھ!» دەيدى.

ء

ال-عازالي باستاعان مۇسىلمان عالىمدارى سونىڭ ىشىندە يراندىقتار ءال-فارابي مەن يبن سينانى «ماتيراليستتەر» دەپ قارادى. وعان ءشۇبا كەلتىرمەيتىندەر ءالى دە بار. ول تۋرالى قانشاما توم-توم كىتاپتار جازدى. ەكى توپتىڭ تالاسىن تۇرپايىلاۋ تۇردە ايتساق، عازالي توبى – ناقىلي، فارابيلار – اقىلي. ەكەۋىنىڭ دە ايتىپ وتىرعاندارىن قاتە دەي المايىز، ادامزاتتىڭ عىلىمي يگىلىگىنە اينالعان تۇلعالار. ءبىراق بۇلار پايعامبارلار ەمەس، سوندىقتان ادامعا ءتان پەندەشىلىكتەن دە ادا دەي الامىز با؟ ماسەلەن يراننىڭ كير (قۇرىش) پاتشاسىنىڭ باسىن شاپتى. تۇران مەن يران اراسىنداعى اتام زاماننان بەرگى گەوساياسي كيكىلجىڭدەردىڭ بولعانى ادامزات تاريحىنان بەلگىلى نارسە. ءال-فارابي باعداتتان سيرياعا ءبىلىم ىزدەپ اتتاندى دەگەننەن گورى ونىڭ قۋدالاندى بولعانى شىندىققا جاقىنىراق ەدى.

سونىمەن ءال-فارابي جانە ءال-عازالي ەڭبەكتەرى تۇران توپىراعىنداعى عالىمدارعا (قازاقتارعا) تاتار، باشقۇرت مولدالارى ارقىلى جەتكەندىگى (وكىنىشكە قاراي!) راس. سەبەبى ول كەزدە تاتارلار اراب ءتىلىن قازاقتاردان گورى جاقسى ءبىلدى. جوعارىدا اتاپ وتكەن شاحابباۋدين مارجاني «عاليا» مەدرەسەسىن اشقان ادام. ودان كەشەگى الاش ارىستارى ءبىلىم الدى. «جاديدىك ءبىلىم» جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋىنىڭ ءوزى وسى ەكى ۇلكەن قايشىلىقتان پايدا بولعان دۇنيە. جالپى عىلىمدا عىلىمي قايشىلىقتاردىڭ بولعانى دۇرىس دەپ قاراستىرادى. اباي دا جوعارداعى ەكى توپتىڭ ايتىس-تارتىستارىن سارالاي وتىرىپ، ول عىلىمي جولدى تاڭدادى. ابايدىڭ جولى – عىلىم جولى. قارا سوزىندە قايرات، اقىل، جۇرەك ۇشەۋى عىلىمعا كەلىپ جۇگىنەدى. ونىڭ ءمانى مىنادا: قايرات، اقىل، جۇرەك ۇشەۋىنىڭ قوسىندى ءمانى – عىلىم. دايەك:

قايرات – 206 – 5،15

اقىل – 200 – 5            } = 140 – عىلىم.

جۇرەك – 132 – 3،3

«اباي ۇشىكىلى» اقجان ءال-ماشانيدىڭ ابجد-تىك ەسەپتەۋ تەوراماسى.

ء

(«ال-فارابي جانە اباي» اقجان ءال-ماشاني، 120 بەت)

ابايدىڭ جولى – قازاقتىڭ جولى. ەندەشە قازاقتىڭ دارا داڭعىلىمەن وسى ۇشەۋىن بىردەي ۇستاپ، عىلىمعا سۇيەنۋى زاڭدى قۇبىلىس. سوندىقتان دا قوعامداعى كەز كەلگەن ءدىني احۋالدارعا تەولوگتار مەن يسلامتانۋشىلار جان-جاقتى عىلىمي تانىممەن باعا بەرگەنى دۇرىس بولاتىنىعى ءلازىم.

ء
بىز نە ءۇشىن ارابتاردى بايىتىپ وتىرمىز؟

ارينە، بۇل سۇراق اقىلدى ادامنىڭ سۇراعى. ياعني، جۇرەك پەن عىلىمى كەمشىن، اقىلى تىم العا شىعىپ كەتكەن الەۋمەتتىك توپتىڭ ءجيى قايتالايتىن ساۋالى. مەككە-مەدينەدەگى قاعبانى ءتاۋ ەتىپ قايتۋ جايلى ءار ءتۇرلى پىكىردىڭ بارى انىق. ء«بىز ساۋديانى بايىتىپ وتىرمىز»، «بۇل اقشا كوزى»، «تۋريستىك بيزنەس» دەگەن سارىندا تۇسىنىكتەر بار. (كۇمان ادامعا ءتان قۇبىلىس، ونى جوققا شىرعا المايمىز) يا بولماسا ءوز ەلىمىزدەگى قاسيەتتى ورىندارعا بارساق تا جەتىپ جاتىر ەمەس پە دەگەن.

راس ادام بالاسى ءۇشىن تۋعان جەرىنەن وتكەن قاسيەتتى ورىن بار ما؟ مەن ءۇشىن دە ۇلى دالدان وتكەن كيەلى مەكەن جوق! ەگەر شامام جەتسە جىل سايىن ءتاۋ ەتىپ تۇرار ەدىم.  ادام ءتانى تۋعان جەرىمەن ءبىرتۇتاس. مىسالى التايدىڭ تارلاۋىنا وتتىققان جىلقىنىڭ قىمىزىن اكەم بويىنا سىڭىرەدى، سول اكەلەرىمىزدىڭ بەلى ارقىلى ءبىزدىڭ ءتانىمىز قالىپتاسادى. سوندا مەنىڭ ءتانىم تۋعان جەردىڭ توپىراعى ەمەي نەمە؟ شاريعاتتا دا ادام توپىراقتان جارتىلىپ، يا توپىراققا اينالاتىنى ايتىلعان. تۇركىستان مەن جەر كىندىگى جيدەباي دا مەن ءۇشىن قاسيەتتى ورىن! ءولار تانىمىزدىڭ تۋعان جەرى.

ال رۋحتىڭ تۋعان جەرى قايدا؟ «ادام تۋعان جەرىنە، يت تويعان جەرىنە» دەگەن ءسوزدى اۋليە ءماشھۇر ءجۇسىپ تالداپ تۇسىندىرگەن. ياعني، ادام ءجانناتتان كەلگەندىگى ايتىلادى. ونى يسلام شاريعاتى دا جوققا شىعارمايتىنى انىق.

ەڭ نەگىزى ايتىلمىش نىساناعا جەتتىك. مۇسىلماننىڭ بەسىنشى پارىزى قاجىلىق ماسەلەسى – بۇل جالپى باي ادامدارعا پارىز، سونى ەسكەرگەن ءجون. بۇل – ءبىر. ەكىنشى، ءبىز تاعى دا اتا-بابالارىمىزعا جۇگىنەمىز; قۇنانباي، شاكارىم، زۋقا سەكىلدى ادامدار مەككە بارىپ قاجى اتاندى. قاراپ وتىرساڭىز ولاردىڭ ءبارى اسا باي اۋقاتتى ادامدار بولعان.

الايدا، تاريحتا مىناداي دا وقيعا بولعان. اشتىق جىلدارى قازاقتىڭ ءبىر توپ جۋان قارىن بايلارى مەككەگە اتتانىپ بارا جاتقان جولىندا الدارىنان الاش-وردانىڭ كوسەمى ءاليحان بوكەيحان شىعىپ: «ەل اشتان قىرلىپ جاتقان دا بۇل نە قىلعان قاجىلىق؟ بايلىقتارىڭ تاسىپ بارا جاتسا، شىن ساۋاپ ىزدەسەڭدەر اش-ارىق ەلگە جاردەم بەرىڭدەر» دەپ بەتىن قايتارىپ تاستاپتى دەگەن كەپ بولعان. بۇل جەردە الەكەڭ تەك قانا اقىل كوزىمەن قاراپ وتىرعان جوق، شاريعاتتا دا ءوزىڭ قاجىلىققا كەتسەڭ ارت جاعىڭ تويىپ وتىرسىن دەيتىن قاعيداتى بار.

ال جالپى العاندا وسى بۇكىل ادامداردىڭ بارلىعى اعىلا بەرەتىن قاعبادا قانداي قاسيەت، نەندەي حيكىمەتتەر بارىن تولىقاندى تۇسىنە الدىق پا؟ كەيبىر قاجى بارعان ادامداردىڭ اسەرىنە قاراپ وتىرسىڭىز سونداي ءبىر دۇمبىلەزدىك بايقالادى دا تۇرادى. ماسەلەن ول جەردە تەك مۇحاممەد (س.ع.س) پايعامباردىڭ زيراتى بار دەپ قانا پايىمدايتىن موجانتوپاي تۇسىنىك بار. ول قاسيەتتى ورىن جەر جارالىپ، سۋ اققان; ەستە جوق ەسكى زاماننان قاسيەتتى مەكەن. ول جەر ءال-ميساحتان قاسيەتتى.

ء

ال-فارابي ىلىمىندە الەم نوقاتتاي نۇردان جارالدى دەگەن. ياعني، فيزيكالىق قۇبىلىستارىمەن بايلانىستىرىلىپ تالدانادى.

ء

ال-ميساح ءسوزىنىڭ اراب تىلىندەگى ماعىناسى – تامعا، ءمور دەگەندى بىلدىرەدى ەكەن. سوندا اللا ادامنىڭ رۋحىن جاراتقاندا ۋادە (انت) العان. ول تاسقا تاڭبالانعان. ياعني، ادام اللانىڭ قۇلى دەگەن ماعىنادا سەرتتەسكەن. ول تاس قاعبادا كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساقتاۋلى. قازاقتا «تاسقا تاڭبا باسقانداي» دەپ كەلەتىن ءسوز وسىمەن بايلانىستى. مۇنداي ۇردىستەر كۇنى بۇگىنگە دەيىن ادامزات ساناسىندا ساقتالىپ قالعان. ماسەلەن ەل پرەزيدەنتتەرى، نەمەسە اسكەريلەر وتان الدىندا انت قابىلداعاندا «اتازاڭنىڭ» ۇستىنە قولىن قويىپ انت قابىلداۋى – سودان قالعان باعزى جوسىن. باسقا دا مىسالدار كوپ.

قازاقتا جاس ءسابيدىڭ ەڭبەگى (ميى) ءتىلى تاس دەگەنشە قاتپايدى. تىپتەن كەيبىر ۇلتتاردا تاستىڭ قاسيەتتى سانالۋىندا دا وسىنداي مانگە بايلانىستى.

ادامدار قاعباعا بارعاندا ءبىر قۇدايدىڭ قۇلاقكەستى قۇلى ەكەندىگىن ەسىنە ءتۇسىرىپ وتىرادى. ادامزات تاريحىندا نەشەمە قاسيەتتى ورىندار بولعان. ونىڭ ءبارى عالامدىق اپاتتاردا عايىپ بولدى. ال قاعبا ءالى مىزعىعان ەمەس، سەبەبى ونىڭ ادام جاراتۋشى يەسىن ۇمىتپاس ءۇشىن قويىلعان ۇلكەن كۋاگەرى. ونى اللا اقىرىنا دەيىن ساقتايتىنى دا سودان. ارينە، بار قاسيەتى تەك وسى عانا دەۋدەن اۋلاقپىز.

ال قاجىلىقتىڭ دۇنيە كوز الدىن كولگەيلەپ، بايلىق بۋىن-بۋىننا ءتۇسىپ، قۇدايىن ۇمىتىپ بارا جاتقان باي ادامدارعا عانا پارىز بولاتىن سەبەبىندە دە كوپتەگەن حيكمەتتەر جاتىر…

قاعبانىڭ قاراتاسىنىڭ كىرەر ەسىگى قازىرگى قازاق جەرىنە قاراپ تۇر دەسەدى بارعاندار. تۇران توپىراعىنان عۇلاما، اۋليەلەردىڭ دە كوپ شىعۋىنىڭ دا ءبىر سىرى وسى بولسا كەرەك.

باسقا دا ايات، حاديتەردە نە دەدى؟ جانە ونىڭ باسقا دا قانداي حيكمەتتەرى بارىن ءبىز يسلامتانۋشى عالىمداردىڭ ەنشىسىنە قالدىردىق.

***

عۇلاما عالىم، ابجد ءىلىمىنىڭ بىلگىرى، اقجان ءال-ماشانيدىڭ ء«ال-فارابي جانە اباي» اتتى كىتابىنا جاساعان شاعىن رەتسەنزيا ەدى.

باقىتبەك قادىرۇلى

sunna.kz سايتىنىڭ ءجۋرناليستى


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=18&id=1056949

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


ەلوردادا اقمولا جانە سق 3 مينوت
قازاقستان مەن رەسەي ات 7 مينوت
ماحابباتسىز دۇنيە بوس. 10 مينوت
التايدا اتقا ءمىنۋ سابا 13 مينوت
اعاجاي التاي تورى 13 مينوت
ساعىنتاەۆ الماتىداعى LR 13 مينوت
ەلوردا اكىمى وڭىرلەرگە 22 مينوت
فينليانديا اۋىلىندا تۋع 23 مينوت
نۇر-سۇلتاندا قاي اۋداند 23 مينوت
الماتى اكىمىنىڭ گرانتىن 1 ساعات
ءحابيبتىڭ اكەسى: قارسىل 1 ساعات
فۋتزالدان چەمپيوندار لي 1 ساعات
Chanel № 5 ءاتىرى قالاي 1 ساعات
تۇركىستان وبلىسىندا 1،3 1 ساعات
UFC باسشىسى: حابيب پەن 1 ساعات
اۋديوكاسسەتالار قايتا و 1 ساعات
باقىت سۇلتانوۆ ۆاشينگتو 1 ساعات
دانيلينا اقش-تاعى تەنني 1 ساعات
ەلباسى مەملەكەت باسشىلا 1 ساعات
كوكشەتاۋدا العاشقى قار 1 ساعات
مەسسي: نەيماردىڭ قايتىپ 1 ساعات
الماتىدا تۇركى الەمى كي 1 ساعات
اقتوبەلىك وقۋشىلار جەدە 1 ساعات
مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ 1 ساعات
بقو-دا «مۋزەيلەر شەرۋى» 1 ساعات
نۇر-سۇلتان قالاسىنا گاز 1 ساعات
ءداليدىڭ كارتيناسى 32 س 1 ساعات
حالىق سانىنىڭ ازايۋىن ت 1 ساعات
قازاقستاندىقتار ءوز اتى 1 ساعات
BBC: ەڭ ىقپالدى 100 ايە 2 ساعات