ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-12-141793576056 %44 %
2019-12-152986627364 %36 %
2019-12-169462977 %23 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: قازاقستان «سۇننەت» اقپاراتتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 06:40 - 2019/07/12

ابىز اقساقالدىڭ قولجازباسى حاقىندا - Sunna.kz

قازاقتىڭ بايابان دالاسى داناگوي ابىز اقساقالدار مەن عۇلاما دانىشپانداردان قۇرالاقان بولعان ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – تاعدىرى قىسىم مەن قىسپاققا تولى كەڭەستىك كەزەڭگە تۋرا كەلسە دە، اتا ءدىنىمىزدىڭ اردا قۇندىلىقتارىن ءوز بۋىنىنا ناسيحاتتاپ قالۋدى پارىز تۇتقان ارقانىڭ ابىز اقساقالى – ءسادۋاقاس قاجى عىلماني.
ەرەيمەنتاۋ ءوڭىرى مەن كەزىندەگى اقمولا قالاسىنداعى مەشىتتەردىڭ العاشقى يمامدارىنىڭ ءبىرى بولعان، كەيىننەن، ناقتىراق ايتساق، 1952-1972 جىلدارى قازاقستان قازياتىنىڭ قازيى، سونداي-اق ورتا ازيا جانە قازاقستان ءدىني باسقارماسىنىڭ مۇشەسى قىزمەتىن اتقارعان ءسادۋاقاس قاجىنىڭ ارتىندا قالدىرعان مۇرالارى از ەمەس. ءبىرقاتار اۋىز ادەبيەتىن جيناۋمەن عانا شەكتەلىپ قالماي، عىلىمي ءھام ءدىني ەڭبەكتەر جازىپ، شەت تىلىندەگى ادەبيەت جاۋھارلارىن قازاقشا سايراتقان قايرەتكەردىڭ كوپتەگەن شىعارمالارى ءالى دە جارىق كورىپ ۇلگەرگەن جوق. سونىڭ ىشىندە 1970-جىلى جازىلعان «قۇران تۋرالى جالا مەن وتىرىكتەرگە قارسى» اتتى قولجازبا كىتابى ۇرپاقتارىنىڭ قولىندا ءالى كۇنگە دەيىن ساقتاۋلى.
استانا قالاسىنداعى ەڭ العاشقى مەشىتكە 2005 جىلى ءسادۋاقاس قاجى عىلمانيدىڭ اتى بەرىلگەنى ەل ەسىندە. ارقا توسىندەگى اتى زاتىنا ساي مەشىت بۇگىندە ءسادۋاقاستانۋ عىلىمىنا حال-قادىرىنشە ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتىر دەسەك اسىپ ايتقان بولماسپىن. وسىدان جىل جارىم ۋاقىت بۇرىن مەشىتىمىزدىڭ بۇرىنعى باس يمامى باقتىباي بەيسەنباەۆتىڭ باستاماسىمەن بىرنەشە كىتاپتارى قولجازبادان قازىرگى قازاق حارپىنە كوشىرىلە باستاعان ەدى. كەيىننەن ي.تۇردالىۇلىنىڭ كىتابىندا قوسىمشا رەتىندە پاكسيمليەسى عانا جارىق كوردى. كىتاپتىڭ تولىق اۋدارما نۇسقاسى وكىنىشكە وراي جارىق كورمەدى.
سادۋاقاستانۋ عىلىمىنىڭ قالىپتاسۋىنا بەلگىلى ءسادۋاقاستانۋشى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور ديحان قامزابەكۇلى دا جاناشىرلىق تانىتىپ، ادەبي ەڭبەكتەرىن جارىققا شىعاردى. 
يگى باستاما اياسىندا، باس يمامداردىڭ تاپسىرماسىمەن س.عىلمانيدىڭ «قۇران تۋرالى وتىرىكتەر مەن جالالارعا قارسى» اتتى كىتابىن ا.بايتۇرسىنوۆتىڭ توتە جازۋىمەن جازىلعان قولجازبا نۇسقاسىنان قازىرگى قازاق حارپىنە اۋدارۋ جۇمىسى جۇكتەلگەن ەدى. بۇگىندە اۋدارىلىپ بىتكەن قولجازبا كىتاپ ءالى كۇنگە جارىق كورمەسە دە، الداعى ۋاقىتتاردا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا جارىق كورىپ قالار دەگەن ۇمىتتەمىز.
ارىپتىك اۋدارما جۇمىسى بارىسىندا اتالمىش ەڭبەكتىڭ ۇلت رۋحانياتى مەن ەلىمىزدەگى يسلامتانۋ عىلىمىنا بەرەرى مول ەكەنىنە كوزىم جەتتى. ابىز اقساقالدىڭ قولجازباسىن ەڭ العاش، دەن قويىپ، جۇيەلى تۇردە تولىق وقىپ شىققان وقىرمان رەتىندە قولجازبا حاقىندا بىرەر اۋىز ءسوز ايتۋدى ءجون كوردىم. 
س.عىلماني ءوز قولجازباسىندا كىمگە، قايسى كىتاپقا تويتارىس بەرىپ وتىرعانى جايلى دەرەك كەلتىرمەگەن. عىلمانيدىڭ تويتارىس بەرىپ وتىرعان كىتاپتىڭ اتى مەن اۆتورىن ەسكەرتپەۋى، مەنىڭ پىكىرىم بويىنشا، قالامى قارىمدى قايراتكەردىڭ ساقتىعى. ۇمىتىپ كەتتى دەۋدىڭ رەتى جوق. رەتى بولمايتىنى – كىتاپتى اۆتوردىڭ جازىپ بولعاننان كەيىن ۇستىنەن قايتا قاراپ، سويلەم اراسىنا ءسوز قوسىپ، كەي تۇستاردى ءىشىنارا تۇزەتكەنى بايقالادى. بۇل جازۋلاردا اۆتور قولتاڭباسىنان اۋماعانىنا قاراعاندا كىتاپتى قايتا تەرسەرگەنىندە گاپ جوق. سوندىقتان س.عىلمانيدىڭ ۇمىتىپ، جازباي كەتۋى مۇمكىن ەمەس. قاتاڭ تسەنزۋرا مەن ءبىراز ۋاقىتقا سوزىلعان قۋعىن-سۇرگىننەن كەيىن وسىنداي ءتاسىل قولدانعان بولۋى كەرەك. ويتكەنى كىتاپ پەن اۆتوردىڭ اتىن اشىق ايتۋ، جەكە باسى قۋعىن-سۇرگىنگە كوپ ۇشىراعان قايرەتكەرگە ءقاۋىپتىڭ قارا بۇلتىن ۇيىرەتىنى انىق.
ال، اۆتور قولجازباسىنىڭ اۋدارماسى نەگىزىندە ماگيسترلىك زەرتتەۋ جۇمىسىن باستاعان ي.بەرداليەۆ ء«سادۋاقاس قاجى عىلماني شىعارمالارىنداعى دىنشىلدىك ماسەلەسى» اتتى عىلىمي ماقالاسىندا ءسادۋاقاس قاجىنىڭ تويتارىس بەرگەن كىتابىنىڭ اتى «قۇران تۋرالى اقيقاتتار» دەپ اتالاتىنىن، اۆتورى س.توكجيگيتوۆ دەگەن ازامات ەكەنى كورسەتىلگەن. بۇل دەرەك، قولجازبانىڭ 116-بەتىندەگى «اۆتور وسى بولىمدە تاعى ءوزىنىڭ مىنەگىش كوب سوزدەرى، مىنەزدەرىمەن 51-س، 57-اياتىنىڭ ءمانىسىن كەلتىرىپ ءوزىنىڭ ءاتى-جونىنىڭ يشاراسىمەن (س.ت.) بىلاي دەيدى» دەگەن سويلەمدەگى اۆتوردىڭ اتى-جونىنەن جاسالعان يشارادا س.توكجيگيتوۆ ەكەنىنە سايكەس كەلىپ تۇر.
اۆتور كىتاپ جازۋدا ءوزى تويتارىس بەرىپ وتىرعان كىتاپتىڭ ءىزىن قۋالاي جازعان. ولاي بولاتىنى، بىرىنشىدەن، كىتاپتىڭ الدىڭعى التى ءبولىمى ريم تسيفرىمەن كورسەتىلىپ، قالعان ءاربىر مازمۇندىق بولىكتەردىڭ تاقىرىپتارى تىرناقشامەن بەرىلگەن. بۇل تاقىرىپ ءوز ءسوزى ەمەس دەگەن ءسوز. ياعني تولەۋ ءسوز بولعاندىعىندا. ەكىنشىدەن، كەيبىر تاقىرىپتار اياسىندا ءسوز قوزعاعاندا ءوزى تاقىرىپتىڭ، تويتارىس بەرگەن كىتاپتىڭ مازمۇندىق ءبولىمىنىڭ تاقىرىبى ەكەنى جايلى توقتالىپ كەتەتىن ورىندار بار. سوندىقتان، س.توكجيگيتوۆ كىتابىنىڭ مازمۇنىن قانداي تاقىرىپتارمەن بولسە، س.عىلماني دا ءوزى تىرناقشاعا الا وتىرىپ سول تاقىرىپتى قولدانادى. سول ارقىلى اتەيستىك پىكىرلەر مەن قۇرانعا جابىلعان جالا، ءدىن تۋراسىنداعى سايقىمازاق، كەكەسىندى سويلەمدەردى دالەلگە الا وتىرىپ تويتارىس جاسايدى. بۇل دالەلگە الىنعان ءماتىن ۇزىندىلەرىن تولەۋ ءسوز ەكەنىن بىلدىرمەككە تىرناقشاعا الىپ وتىرعان. قولجازبادا بۇل ماتىندەردىڭ بارلىعىنىڭ دەرلىك استى سىزىلعان. مىنە، وسىنداي مازمۇندىق ەرەكشەلىكتەر مەن ادىس-تاسىلدەر ارقىلى س.عىلماني كىمنىڭ، قاي كىتابىنا تويتارىس بەرىپ وتىرعانىن تاۋىپ الۋعا مۇمكىندىك جاساپ وتىر.
قىلىشىنان قان تامعان كەڭەستىك جۇيە ادامدارعا نە ىستەتپەدى دەيسىز؟ اللانىڭ اتىن اۋىزعا الىپ، اشىق كاليما ايتۋدان يمەندى، نەبىر تاۋ تۇلعا ازاماتتارىمىزدى ارۋلاپ قويۋدىڭ مۇمكىندىگى بولمادى. حالىق اتا دىننەن كوز جازىپ، ۇكىمەت «ساپتى اياققا اس قۇيىپ، سابىنا قاراۋىل قويعان» بۇلاعاي زاماندا يسلام قۇندىلىقتارىن كۇستانالاپ، حاق دىنگە كۇيە جاققىسى كەلگەندەر دە بولماي قويسىن با؟ سونداي كەزەڭدەردىڭ بىرىندە س.توكجيگيتوۆ اتالمىش كىتاپتى جازىپ، يسلام قۇندىلىقتارىن نەگىزسىز قارالاپ، ويدان قيىستىرىلعان «دالەلدەرمەن» قۇران قۇندىلىقتارىنا «تاس لاقتىرادى». ءوزى قازاقستان قازياتىنىڭ قازيى، ورتا ازيا جانە قازاقستان ءدىني باسقارماسىنىڭ مۇشەسى قىزمەتىن اتقاراتىن ءدىن عۇلاماسىنىڭ مۇنداي كەزدە ءۇنسىز قالمايتىنى، ارينە، زاڭدى دا…
اتالمىش قولجازبا اۆتوردىڭ ءوزىنىڭ نومەرلەۋىمەن ا4 فورماتىندا 149 بەت، سوسىن ءۇش بەتكە كىتاپ مازمۇنى (تاقىرىپتار مەن ولاردىڭ قاي بەتتە ەكەندىگى) جازىلعان. پاراقتىڭ ءبىر عانا بەتىنە جازىپ، كەلەسى بەتىن اق قالدىرىپ وتىرعان. ءماتىن جازىلعان بەتتىڭ سول جاعىدا پاراق ەرنەۋىنە 1-1،5 سم شاماسىندا ارالىق قالدىرىلىپ تىك سىزىق سىزىلىپ وتىرعان. بۇل ءماتىننىڭ رەتتىلىگى ءۇشىن بولسا دا، كەرەك جاعدايدا سول جەرلەرگە كىرىسپە سوزدەر، ءسوز ماعىنالارى بەرىلگەن. ال، كىتاپتىڭ ەڭ ءبىرىنشى بەتىندە «قۇران تۋرالى جالا مەن وتىرىكتەرگە قارسى» دەپ كىتاپ اتى جازىلىپ، «س.عىلماني» دەپ ارابشا قول قويعان دا، «1970 جىلى 27 قاڭتاردان، 1 جەلتوقسان» دەپ داتا كورسەتىلگەن. مۇمكىن، كىتاپ وسى ارالىقتا جازىلعان بولۋى كەرەك. ماقالا باسىندا «1970-جىلى جازىلعان» دەپ كەسەتىپ ايتىلۋى دا وسىنداي نەگىزدەن.
كىتاپتىڭ ءتىلى حح عاسىردىڭ باسىنداعى قازاق ءتىلىنىڭ تىلدىك نورمالارىنان زور حابار جەتكىزىپ تۇرعانداي. قولجازبانى پاراقتاپ وقي باستاساڭىز «دەيىلگەن (دەلىنگەن)»، ء«مانىسى، ءمانى (ماعىناسى)»، ء«بۇتىل (كۇللى، ءبارى)»، «ميسال (مىسال)»، «كونبىس (كومپىس)»، «ەسلام (يسلام)»، ء«تاربيا (تاربيە)»، «اپتور (اۆتور)»، «ەنساپ (نىساپ)»، «پامەليا (فاميليا)»، ت.ب بۇگىندە قولدانىستان قالىپ بارا جاتقان، حح عاسىردىڭ ەنشىسىندە قالدى دەپ ەسەپتەلەتىن قايماعى قالىڭ قازاقى ءسوز نورمالارى كوپتەپ قىلاڭ بەرەدى. «ولاي بولسا» دەگەن ءسوزدى «الاي بولسا» دەپ جازعانىن، ء«جاننات» دەگەندى «ۇجماق(نەمەسە ۇجماح)» دەپ قولدانعانىن وقىعاندا وسىدان جيىرما جىل بۇرىن قايتىس بولعان اتام مارقۇمنىڭ داۋىسى قۇلاعىما كەلگەندەي بولدى.
قولجازبانى پاراقتاي وتىرىپ، «ادىلەتسىزدىك قاي جەردەن كەلدى؟»، «سوندىقتان ولار قۋىلىپ، كەڭ، جايلى وتىرعان مەدينەدەگى حالى بولماي قىسىڭقى حالعا ۇشىراعان»، «بۇل 5-سۇرە مەدينەدە ەنگەن سۇرەلەردەن»، «…انىقتاپ وقىعاندار سالىستىرسا، ەنسابى بولسا، قايشىلىعى جوق ەكەنىن اڭدايدى»، «شىنىندا اللهنىڭ بەندەسىنە دەگەن نەعماتىن بەندە ساناپ بىتىرگىسىز. سونى بۇرمالاپ، «سىلەت»، «مىندەت» قىلادى دەب مىنەمەكشى بولادى»، ت.ب سويلەمدەر سول كەزدەگى قازاق حالقىنىڭ تىلدىك نورماسى مەن سويلەۋ مانەرىنەن قالعان «كونەنىڭ كوزى» دەۋگە بولادى. ەندەشە، تاريح قويناۋىنا كەتىپ بارا جاتقان تىلدىك نورمالارىمىز بەن تىلدىك قورىمىزدى زەرتتەۋدە دە كىتاپتىڭ بەرەرى مول بولماق.
سونىمەن بىرە، اللا، يسلام، ينشاللا، شاريعات، لۇعات، ت.ب شاريعات تەرميندەرى مەن مۇحاممەد (س.ع.س)، ءابۋزار، فاتيما، يبن حالدۋن، ت.ب يسلام تاريحىندا اتى قالعان تۇلعالاردىڭ اتتارىن بىردە قازاقشا، بىردە تازا اراب تىلىندە جازىپ وتىرعان. اۆتوردىڭ بۇلاي جازۋى ەكى نارسەدەن حابار بەرىپ تۇر دەۋگە بولادى. بىرىنشىدەن، اۆتوردىڭ اراب تىلىنە جۇيرىكتىگىن تانىتسا، ەكىنشىدەن، حالقىمىزدىڭ وسى تەرميندەردى قالاي دىلدىك نورمامىزعا سايكەس «بەيىمدەگەنىن» اڭعارتادى.
دىندىك تەرميندەردى بىرىزدىلەندىرۋ. بۇل ماسەلە يسلامتانۋ عىلىمى مەن قازاق ءتىلىنىڭ تەرمينولوگياسىنىڭ نەگىزگى كۇن تارتىبىندە تۇرعان مىندەتتەردىڭ ءبىرى دەسەك، اۋساي ايتقان بولماسپىز. ەندەشە، قولجازباداعى «پەتنا»، «مەدينە»، «حاليپا»، «اۋباكىر»، ت.ب تەرميندەر بۇگىندە ءبىزدىڭ تالاس قىلىپ جۇرگەن ءبىرقاتار تەرميندەرىمىزدى حالقىمىزدىڭ سول زاماندا-اق قازاق ءتىلىنىڭ تىلدىك نورماسىنا ساي يكەمدەپ العانىن اڭعارتقانداي. بۇل ءدىني تەرميندەردى بىرىزدىلەندىرۋ ماسەلەسىندە دە كىتاپتىڭ بەرەرى از ەمەس دەگەن ءسوز.
سونىمەن قاتار، قولجازبا كىتاپتا ءبىرقاتار اۋىز ادەبيەتىنىڭ، ءوز زامانىندا ەل اراسىندا «پالەن ايتىپتى»، «تۇگەنشە ايتتى» دەپ تاراپ جۇرگەن اۋىز ادەبيەت تۋىندىلارىنىڭ نۇسقالارىن دا كەزدەستىرۋگە بولادى. ماسەلەن;
«قۇلىنشاق بەن قۇلان اقىن سىقىلدى اقىنداردىڭ قۋلانا سويلەگەنىن ەستىپ قۋات دەيتىن اقىن مىنا ولەڭىن ايتىپتى. سونى قوسا كەتەيىك:
الدى ۇستاسسا الدىمەن جاراسادى،
السىز نەگە الدىمەن تالاسادى.
بەندەلەرگە ايتقانى جارايدى-عوي!
حۇدايىڭا كىم ىستەر اراشانى.
اراشاسى بولماسا قارا ءجۇز بوپ،
نە وندا، نە مۇندا جوق اداسادى.
قۋسىماق بوپ قىلجاقباس وتكەن ادام،
ابىرويىن حالىق الدىندا ءبىر اشادى، – دەپتى» دەگەن سەكىلدى اۋىزشا ايتىلىپ جۇرگەن ادەبي جادىگەرلەردى دە جولىقتىرۋعا بولادى. بۇعان قوسا، ورازا جايلى «بەيىمبەتتىڭ ولەڭى»، ء«پىتىرپاۋىل (قىزىلجار) قالاسىنىڭ عازەز دەگەن حازىرەتتىڭ باسىنان وتكەن ءبىر ۋاعيعا»، «ولجا سىقىلى دانا ادامداردىڭ» ولەڭى، «اقمولدا مارقۇمنىڭ ايتقانى» دەيتىن ولەڭ شۋماقتارى، ء«بىر كەمەڭگەر ادام ولەڭى»، «مەدەلبەك دەگەن اقساقال» ولەڭى، سونىمەن قاتار، «مەن بۇل تۋرالى دىنشىلدەردەن باستاپ، ءدىن ۇيرەنگەندە ۇيرەنەتىن كىتابى يمان شارتقا ءبىر عالىمنىڭ بەرگەن تۇسىنىگىن ايتىپ وتەيىن; وقۋشىنىڭ ءبىرى ەمەس ءبارى دە ميىنا سالىپ قاراسىن!» دەپ كەلەتىن سۇراۋ-جاۋاپ كۇيىندەگى ولەڭ شۋماقتارى، «اباي اقساقال مەن مەسيونەر سۇراق-جاۋابى»، ت.ب. وسى ءسوزىمىزدىڭ دالەلى.
بۇل ءسادۋاقاس عىلماني اقساقالدىڭ ءبىر عانا قولجازباسىندا قاراپايىم جۋرناليست، وقىرمان مەنىڭ كوزىمە كورىنگەن دۇنيەلەر. ال، كاسىبي ءدىنتانۋشىلار، ادەبيەتتانۋشىلار مەن ءتىل ماماندارى باسقا نە تاباتىنىن ۋاقىت كورسەتەر.
مەنىڭ ءبىر تۇيگەنىم، تارلان تاريحىمىزدا «ولمەيتۇعىن ارتىنا ءسوز قالدىرعان» (ا.قۇنانبايۇلى) تۇلعالارىمىزدىڭ باسىنا جارىسا «تاس قامال» سوعىپ، شىراقشى قويعاننان گورى ولاردىڭ وشكەنىن جاندىرىپ، عىلىمعا سوققان تاس قامالىنا يە بوپ، شىراقشى بولۋدىڭ ۇرپاق ءۇشىن پايداسى كوپ، يگىلىگى باسىم ءىس ەكەن.
ورازبەك  ساپارحان 
ummet.kz

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=18&id=1022141

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


中国哈萨克语广播网 2 مينوت
قۇربان شالۋ قانداي امال 2 مينوت
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 12 مينوت
سارىاعاشتا «ەلىمنىڭ ەرك 22 مينوت
الماتى وبلىسىنداعى اققا 1 ساعات
中国哈萨克语广播网 1 ساعات
تاۋەلسىزدىكتىڭ بۇلتارتپ 1 ساعات
استانادا عۇلامالار كەڭە 1 ساعات
中国哈萨克语广播网 1 ساعات
قۇربان ايت نامازى وقىلد 1 ساعات
قىزىلوردادا الەۋمەتتىك 1 ساعات
نۇر-مۇباراكتا جاڭا وقۋ 1 ساعات
中国哈萨克语广播网 2 ساعات
قاساپشىلارعا ارنالعان س 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 2 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 2 ساعات
قازاقستان جاعاجاي ۆولەي 2 ساعات
باس ءمۇفتي ءماشھۇر ءجۇس 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 3 ساعات
قارجى سالاسىنىڭ ءبىرقات 3 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 3 ساعات
中国哈萨克语广播网 3 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 3 ساعات
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى 3 ساعات
中国哈萨克语广播网 4 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 4 ساعات
الماتىداعى كاسىپقوي بوك 4 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 4 ساعات
تمد ەلدەرىندە ونەركاسىپ 4 ساعات
قازاقستاندىق ءۇش بالۋان 4 ساعات