نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: يسلام جانە وركەنيەت گازەتى

جولدانعان ۋاقىتى: 13:00 - 2021/02/22

Нақты Көзі: https://azan.kz/kz/maqalat/read/aleumettik-zheli-adebi-11538

قازىرگى تاڭدا سمارتفون، گادجەتتەر اينىماس سەرىگىمىزگە، ال الەۋمەتتىك جەلىلەر ءومىرىمىزدىڭ اجىراماس ءبىر بولىگىنە اينالدى. ءبىرىمىز قاجەتتىلىكپەن، كەيبىرىمىز كوپتەن قالمايىن دەپ تىركەلىپ، قۇرىلعىنىڭ بەتىن عۇمىرىمىزدىڭ ايناسى ەتىپ ۇلگەردىك. بىرەۋدىڭ كۇنكورىس كاسىبىنە، ەندى بىرەۋدىڭ ەرمەگىنە اينالعان جەلىلەر قالىڭ جۇرتتىڭ جارناما قىزمەتىنە دە جاراپ تۇر.

اقپارات تاسقىنىن اۋىزدىقتاۋ مۇمكىن بولماي تۇرعان تۇستا جازۋ ەركىندىگى قولىنا تيگەن اركىم الەۋمەتتىك جەلىدە ءوز ويىن ىركىلمەي ايتىپ، كەيدە قىزبالىقپەن شەكتەن شىعىپ جاتاتىنى دا جاسىرىن ەمەس. ايتىلعان ءاربىر ءسوزدىڭ سۇراۋى بولاتىنى ەستەن شىققاندا، ادەپ پەن يبا، قۇرمەت پەن سىيلاستىق ەسكەرۋسىز قالىپ، سالدارىنان بىرەۋگە جالا جابىلىپ، ەندى بىرەۋدىڭ ار-نامىسى قورلانىپ جاتادى. سويلەگەندە تەك جاقسى ءسوز سويلەۋدى، بولماسا ۇندەمەۋدى بۇيىراتىن دىنىمىزدە ءسوز جاۋاپكەرشىلىگىنە ۇلكەن ءمان بەرىلەدى. ءاربىر جاعدايدا ادەپ ساقتالۋى كەرەك بولعانى سەكىلدى، الەۋمەتتىك جەلىدە وتىرعاندا دا ادەپتەن وزباۋ ماڭىزدى. سەبەبى قاي ۋاقىتتا، قاي جەردە بولساق تا اللانىڭ باقىلاۋىنان تىس ەمەسپىز. ءابۋ زارردان (اللا ودان رازى بولسىن) جەتكەن حاديستە:«قايدا بولساڭ دا اللادان قورىق، كۇنالى ىستەن كەيىن ونى وشىرەتىن جاقسىلىق جاسا ءارى ادامدارمەن قارىم-قاتىناستا كوركەم مىنەزدى بول»،– دەلىنەدى. وسى ءحاديستىڭ ماڭىزدىلىعىن مايەك ەتىپ، الەۋمەتتىك جەلىنى پايدالانۋعا قاتىستى كەلەسىدەي ادەپتەردى نازارعا ۇسىنامىز.

شامادان تىس پايدالانباۋ

الەۋمەتتىك جەلىلەردى جاساۋشى كومپانيالار ادامداردىڭ ونى قىزىعا پايدالانۋى ءۇشىن ءاردايىم دامىتىپ، جاڭارتىپ وتىرادى. وعان تاۋەلدىلىك قازىرگى كەزدەگى ەڭ كوپ تاراعان ەپيدەميانىڭ بىرىنە اينالدى. مۇنداي تاۋەلدىلىككە دۋشار بولعان ادام ءوز ۋاقىتىنىڭ كوبىن الەۋمەتتىك جەلىدە وتكىزەدى. جەلىدە جوق كەزىندە جۇرەگىندە قوبالجۋ پايدا بولىپ، وزگەنىڭ جازعان پىكىرىن، كەلىپ تۇسكەن جاڭا حابارلامانى جىبەرىپ العانداي الاڭداپ، مازاسىزدانادى. ينتەرنەتتىڭ ءوشىپ قالۋى وزگە ادامداردان ءبولىنىپ قالعانداي كۇيگە ءتۇسىرىپ، ءتىپتى دەپرەسسياعا دەيىن الىپ كەلۋى مۇمكىن. مۇسىلمان ادام الەۋمەتتىك جەلىنى جاقسى ماقساتتا پايدالانانىپ، ونى قولداناتىن ۋاقىتىن رەتتەپ، شامادان تىس پايدالانۋدان ءوزىن شەكتەۋى ءتيىس. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن):«بەس نارسەنى بەس نارسەدەن بۇرىن ويلان. جاستىق شاعىڭدى قارتايماستان بۇرىن، دەنساۋلىعىڭدى اۋىرماستان بۇرىن، بايلىعىڭدى كەدەيلەنبەستەن بۇرىن، بوس ۋاقىتىڭدى شۇعىلدانباستان بۇرىن، ءومىرىڭدى ولمەستەن بۇرىن ويلان»، – دەپ وسيەت ايتقان.

بىلمەگەن دۇنيەنى جازباۋ

الەۋمەتتىك جەلىدە ادامدار ءبىر-بىرىن كورمەگەندىكتەن ءوزىن ۇستاۋ، ادەپتىلىك ساقتاۋ سياقتى قاسيەتتەردى ەسكەرە بەرمەيدى. وسىنىڭ سالدارىنان قاندايدا ءبىر ماقالانى، سۋرەتتى نەمەسە ۆيدەونى كورگەن كەزدە ەش ويلانباي، ماسەلەنىڭ استارىنا ۇڭىلمەي جاتىپ، ءمان-جايدى تولىق بىلمەسە دە پىكىر جازا سالۋ، تەكسەرىپ الماي تۇرىپ سەنە سالۋ كوپ ادامنىڭ ادەتتەگى ءىسى بولىپ بارادى. قاسيەتتى قۇراننىڭ «حۇجىرات» سۇرەسىنىڭ 6-اياتىندا: «ەگەر پاسىق ادام حابار الىپ كەلسە، ونى انىقتاپ الىڭدار.ايتپەسە بىلمەي ءبىر ەلگە كەسىرلەرىڭ ءتيىپ، ىستەگەندەرىڭە وكىنەسىڭدەر»، – دەلىنگەن. مۇسىلمان ادام شىنايى ومىردە نە الەۋمەتتىك جەلىدە بولسىن جاريا بولعان اقپاراتتىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىنا كوز جەتكىزىپ، اقيقاتى مەن جالعانىنىڭ ارا-جىگىن اجىراتىپ الۋ قاجەت. اسىرەسە بىرەۋدى قارالاۋعا باعىتتالعان، كىسىنىڭ ايىبىن اشاتىن مالىمەتتەرگە كەلگەندە، وعان بىردەن سەنە سالۋدان، ونى وزگەلەرگە تاراتۋدان اسا ساق بولعانى ءلازىم. سەبەبى مۇنداي قاپەرسىزدىك قوعامدى بۇزىپ، وسەك پەن جالا اتاۋلىنىڭ كەڭ ەتەك جايۋىنا الىپ كەلەدى.

شاكارىم قاجى قۇدايبەردىۇلى ولەڭمەن ورگەن وسيەتىندە:

«تازا ەمەس، – دەپ، – شەكپەنىڭ»،
سىرتىن كورىپ سىن تاقپا.
اركىم ورار ەككەنىن،
ءوز ءىشىڭدى سالماقتا.
ول – نە جاقسى، نە جامان،
ونىڭ جۇگى سەندە ەمەس.
دەسە بىرەۋ: «مەن امان»،
ول زياننان كەندە ەمەس.
شىمىلدىق ارتىن كىم بىلەر،
شىن يەسى بولماسا.
سونىڭ جولى جوندەلەر،
كىمدى سىناپ وڭداسا!»
– دەيدى.

كوزدى كۇنادان تىيۋ

جەلىگە اشىق-شاشىق كۇيدەگى سۋرەتتەردى جۇكتەۋ ءارى وزگەنىڭ مۇنداي سيپاتتاعى سۋرەت-بەينەلەرىنە قاراۋ – تىيىم سالىنعان ىستەردەن. قۇراندا اللا تاعالا: «يماندى ەر كىسىلەرگە ايت، كوزىن(وزگە سالىنعان نارسەلەرگە قاراۋدان قورعاپ)تومەن قاراتسىن جانە اۋرەتىن قورعاسىن. بۇلولار ءۇشىن تازاسى. اقيقاتىندا، اللا– ولاردىڭ نە ىستەپ جاتقانىنان حاباردار. ءارى يماندى ايەلدەرگە ايت، كوزىن(تىيىم سالىنعان نارسەلەرگە قاراۋدان تىيىپ)تومەن قاراتسىن، جىنىس مۇشەلەرىن قورعاسىن جانە كورىنىپ تۇرعاننان(سىرتقى كيىمدەرىنەن)باسقا كوركىن كورسەتپەسىن...» ( «نۇر» سۇرەسى، 30-21-اياتتار)، – دەپ بۇيىرعان.

تىل-كوزدەن ساقتانۋ

جەلىگە ادام ءوزىنىڭ، بالالارىنىڭ، جاقىندارىنىڭ سۋرەتىن، جەتىستىگىن سالىپ، جاريالاعان كەزىندە ولار ءۇشىن شىنايى قۋانىپ، تىلەكشى نيەت، اق پەيىلىن بىلدىرەتىن جاندارمەن قاتار، ىشىندە قىزعانىشى، جۇرەگىندە كورەالماۋشىلىق دەرتى بار ادامداردىڭ دا نازارىنا ىلىگەتىنىن ەستەن شىعارماي، ساقتانعانى جاقسى. سەبەبى كوز تيۋ – بار جانە اقيقات نارسە. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ءبىر حاديسىندە:«كوز تيۋ – اقيقات. ەگەر تاعدىردى وزىپ كەتەتىن ءبىر نارسە بولسا، ول كوز تيۋ بولار ەدى»،دەپ ايتقان. سونداي-اق كوزدىڭ «تۇيەنى – قازانعا، ادامدى – قابىرگە» دەيىن اپاراتىنىنان ءبىزدى حاباردار ەتكەن.

وتباسىڭىزدىڭ قىزىعىن جۇرت الدىنا جارقىراتىپ جۇكتەگەن كەزدە ول باقىتتى ساتتەرىڭىزدى سۇيەۋ بولار ومىرلىك جارى جوق نە ءبىر پەرزەنتكە زار بولىپ جۇرگەن ادامدار دا كورەدى. بۇل جاعداي باسقالاردىڭ ءوز قولىنداعى بارىنا شۇكىرشىلىك ەتپەۋىنە، سونداي-اق وتباسىڭىزدىڭ باقىتىنا تىل-كوزدىڭ وتۋىنە سەبەپشى بولۋى ابدەن مۇمكىن. سول ءۇشىن شىنايى قاجەتتىلىك تۋىنداماسا، ادامنىڭ ءاربىر جۇرگەن جەرىن، ىشكەن اسىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ، جۇكتەي بەرۋى جاقسى نارسە ەمەس. اسىرەسە سابيلەردىڭ جۇرت كوزىنەن جاسىرىن بولۋى – تىل-كوزدەن امان بولۋىنىڭ كەپىلى.

وزگەنىڭ جازباسىنا سىلتەمە كورسەتۋ

وزگە بىرەۋدىڭ اۆتورلىق ماقالاسىن، جازباسىن، سۋرەتىن، ۆيدەوسىن رۇقسات سۇراپ نە سىلتەمەسىن بەرىپ قانا جاريالاۋعا بولادى. وزگەنىڭ دۇنيەسىن ءوز اتىنان جاريالاۋ وتىرىك ءارى ۇرلىق بولىپ سانالادى. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن):«مۇسىلماننىڭ دۇنيەسىن ونىڭ رۇقساتىنسىز پايدالانۋعا رۇقسات ەتىلمەيدى»، – دەپ سەكەرتكەن. بۇل ەسكەرتۋدىڭ اۆتورلىق ەمەس، جالپى قولدانىستا جۇرگەن، «كوپشىلىك تاراتسىن» دەگەن نيەتپەن جاسالعان دۇنيەلەرگە ەش قاتىسى جوق.

پىكىر الماسۋ ادەبىن ساقتاۋ

قوعامداعى ادامداردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى، ويلاۋى، اقپاراتتى قابىلداۋى ءارتۇرلى بولعاندىقتان، ولاردىڭ قانداي دا ءبىر ماسەلەگە قاتىستى ءتۇرلى پىكىردە بولۋى زاڭدى. قاسيەتتى قۇراندا اللا تاعالا: «ادامداردى راببىڭنىڭ جولىنا دانالىق جانە كوركەم ۇگىت ارقىلى شاقىر. ءارى ولارمەن كوركەم پىكىر الماس» («ناحىل» سۇرەسى 125 ايات)، – دەپ بۇيىرعان. دەمەك مۇسىلمان ءوز پىكىرىن جەتكىزگەندە ەڭ كوركەم ءتاسىلدى پايدالانىپ، ۇرىس-كەرىستەن ساقتانۋ كەرەك. وزگەنىڭ دە پىكىرىنە قۇرمەتپەن قاراۋ، بىلمەگەن ماسەلەسى بولسا، وعان ارالاسپاۋ، اقيقات ايتىلسا – مويىنداۋ، ىزگى نيەتىن تانىتۋ سياقتى باسقا دا پىكىر الماسۋ ادەپتەرىن ساقتاسا، سول – جاقسىلىققا جاقىن ءارى ۇنامدى ءىس.

سويلەسۋ، پىكىر ءبولىسۋ، ورتا دەڭگەيىمەن ساناسۋ ءتارىزدى قاراپايىم ادەپتەر ساقتالماعانى سالدارىنان، وزدەرىنە قاتىسى جوق ماسەلەلەر ءۇشىن دە ايتىسىپ-تارتىسۋ، وسەك پەن عايبات ايتۋ، نالا مەن جالا جابۋ قىزا ءتۇسىپ، اياعى ۇلكەن داۋعا ۇلاسىپ جاتادى. ناتيجەسىندە، توزعان جۇيكە، جويىلعان ساۋاپتان باسقا تاپقان ەشبىر پايدا جوق.

اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن):«سوگۋ، قارعاۋ، ارسىز ءسوز، وسەك ايتۋ مۇمىنگە(تان سيپات)ەمەس»، – دەگەن. ەگەر قارسى تاراپ شەكتەن شىعىپ، سوزگە توقتامايتىن بولسا، ونداي پىكىر الماسۋدى بىردەن اياقتاۋ قاجەت. ءسوز سويلەي ءبىلۋ، ويىن ادەپپەن جەتكىزە ءبىلۋ دە ۇلكەن مادەنيەت. ال ەڭ ۇلكەن ابىروي – كوركەم مىنەز. ادام دەر كەزىندە ءتىلى مەن كوزىن تىيا بىلسە، مىڭداعان بالەنىڭ الدىن الادى، وزىنە ءھام وزگەگە زيان تيگىزۋدەن امان بولادى. سوندىقتان جاراتۋشى الدىندا الەۋمەتتىك جەلىدەگى سوزدەرىمىز ءۇشىن دە جاۋاپ بەرەتىنىمىزدى ۇمىتپاي، جاقسىلىقتا عانا جارىسايىق...

دۋمان سايفۋللا،

قمدب ۋاعىز-ناسيحات ءبولىمىنىڭ مامانى

«مۇنارا» گازەتى، №3، 2020 جىل



كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=17&id=1358600

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


بۇكىل رايونىمىزداعى ءتۇ 2 مينوت
ايماعىمىزداعى ءار ۇلت ح 2 مينوت
كيتايتسى پريدۋمالي سامو 7 مينوت
وسكەمەندە وتقا ورانعان 10 مينوت
سقو مەن اقتوبە وبلىسىنى 12 مينوت
ماڭعىستاۋدا ستوماتولوگي 13 مينوت
ەلوردالىق سپورتشىلار قا 19 مينوت
شينجياڭ حالقىنىڭ رۋحاني 22 مينوت
وتكەل ەكونوميكالىق بەلد 22 مينوت
ۋەفا رەيتينگى: فۋتزالدا 22 مينوت
بۋەنوس-ايرەستە شەكتەۋلە 1 ساعات
”بۇعان ’قۇم‘ دەگەن ءسوز 1 ساعات
«استانانىڭ» Tirreno Adr 1 ساعات
سقو مەن اقتوبە وبلىسىنى 1 ساعات
قازاقستاندىق شاڭعىشىلار 1 ساعات
قازاقستاننىڭ قاي ايماقت 1 ساعات
شينجياڭدا تۇراتىن مەملە 1 ساعات
13 - كەزەكتى مەملەكەتتى 1 ساعات
شقو-دا نازىك جاندىلار ق 1 ساعات
ليوندا بومبانى زالالسىز 1 ساعات
ىلە ەكونوميكاسىنىڭ جوعا 1 ساعات
جاڭا دامۋ ۇستانىمىن تول 1 ساعات
الەكساندر نەدوۆەسوۆ رەس 1 ساعات
«استانانىڭ» Tirreno Adr 1 ساعات
جاپونيا حالقى وليمپيادا 1 ساعات
الماتىدا  «قوش كەلدىڭ، 2 ساعات
ىنتىماق، ورنىقتىلىق − ء 2 ساعات
”بۇعان ’قۇم‘ دەگەن ءسوز 2 ساعات
وقجەتپەس فك ۋكراينالىق 2 ساعات
ۋەفا-نىڭ جاڭارتىلعان رە 2 ساعات