ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-07-19552224339 %61 %
2019-07-20447195040 %60 %
2019-07-21417272521 %79 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: قازاقستان مۇفتيات جاڭالىقتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 16:00 - 2019/07/08

مەكتەپ سالۋدىڭ ماڭىزدىلىعى

مۇسىلمان ۇمبەتىنە ءبىلىم الۋ پارىز ەكەندىگى بارشاعا ايان. قالىڭ بۇقارانىڭ مۇسىلمان اتاۋىنا لايىقتى دەڭگەيدە ءبىلىمى بولۋى اسا ماڭىزدى. ال، ءيىر-بۇتاقتى عۇلامالار قۇران مەن سۇننەتتى ءھام وزگەدە ءىلىم قاينار-كوزدەرىن تەرەڭ يگەرىپ، مۇسىلمان قاۋىمىنا شامشىراق بولىپ، حاق جولىن نۇسقاي الۋى ءتيىس. ۇلى جاراتۋشى قۇران كارىمدە:

«وقى! راببىڭنىڭ اتىمەن وقى. جاراتقان راببىڭنىڭ اتىمەن وقى!»، – دەپ بۇيىرادى.

وسى تۇستا، اللا تاعالانىڭ العاشقى كالام-شاريفى بۇيرىق رايمەن «وقى» دەپ تۇسكەندىكتەن، ءدىن عۇلامالارى مۇسىلمان ۇمبەتىنە بۇل فانيدە وقىپ، ءبىلىم الۋدىڭ پارىز ەكەنىن ەسكەرتەدى. سونداي-اق، جاببار حاق قۇران كارىمدە:

«بىلمەسەڭدەر ءبىلىم يەلەرىنەن سۇراڭدار» دەپ بۇيىرىپ،

بۇقارا حالىقتىڭ بىلمەيتىن ءىستىڭ ءمانىسىن ءبىلىم يەسى بولعان عۇلامالاردان سۇراپ ءبىلۋى كەرەك ەكەنىن العا تارتادى.

يسلام تاريحىندا مەككەدەگى اللا ەلشىسىنەن (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) مۇسىلماندار ءدارىس العان اكرام ساحابانىڭ ءۇيى العاداي وقۋ ورنى رەتىندە كورسەتىلەدى. العاشقى «اكراما» وقۋ ورداسىندا ساحابالار اللاعا يمان كەلتىرىپ، قۇران اياتتارىن جاتتاپ، تاۋحيدپەن قاۋىشتى. ال، كەيىن مۇسىلماندار ءماديناعا قونىس اۋدارعاندا، وندا «اسحابا-سۋففا» (ساحابالار لاشىعى) مەكتەبى قۇرىلدى. حاق ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) «اسحابا-سۋففادا» ءبىلىم الىپ، جان-جاقتى جەتىلگەن ساحابالاردى ءدىني ۇستاز رەتىندە وزگە وڭىرلەرگە اتتاندىراتىن.

«اسحابا-سۋففا» تۇلەكتەرى (ساحابالار) بەينە حاق ءدىننىڭ جەر بەتىندەگى شىراقشىلارى ىسپەتتى ەدى. ولار تىكەلەي ءتالىمى ءمىنسىز تالىمگەر – اللا ەلشىسىنەن (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ءدىني ءىلىم العاندىقتان، قۇران مەن سۇننەتتى بەرىك ۇستاپ، يسلامدى كوپشىلىككە كوركەم تۇردە ناسيقاتتاۋشى ەدى. «اسحابا-سۋففا» تۇلەكتەرىنىڭ ىجداھاتتى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا حاق ءدىن قاناتىن كەڭگە جايىپ، العاشقى عاسىرلاردا-اق الەمنىڭ بىرنەشە قۇرلىعىنا تاراپ ۇلگەردى.

اماۋيلەر (662-750) داۋىرىندەگى ءدىني مەكتەپتەردە نەگىزىنەن قۇران ءىلىمى، اراب ءتىلىنىڭ گرامماتيكاسى مەن ءتاجۋيد پاندەرىن وقىتۋعا كوبىرەك باسىمدىلىق بەرىلدى. دەسە دە، بىرتىندەپ يسلام الەمىندە كالام، فيقھ، حاديس، ءتاپسىر ىلىمدەرى دامىپ، جەكەلەگەن ۇستازدار ءوز مەكتەپتەرىندە جان-جاقتى يسلام ىلىمدەرىن ۇيرەتە باستادى. وسى تۇستا، باسرا، كۋفا، ءاندالۋسيا، قوراسان مەكتەپتەرى پايدا بولدى. ابباسي (750-1258) داۋىرىندە مەدرەسەلەردە ءدىني ىلىممەن قاتار دۇنيەۋي پاندەردى قوسىپ وقىتۋ قولعا الىندى. مۋعتازالي ءىلىمى ابباسي مەملەكەتىنىڭ يدەولوگياسىنا اينالعان (813-833) تۇستا، ەجەلگى انتيكا ءداۋىرىنىڭ كىتاپتارى ءتارجىمالاندى. يسلام الەمىندە وركەنيەتتىك جارىلىس (مۇسىلمان رەنەسسانسى) ورىن الىپ، ال-كيندي، ءال-فارابي، يبن سينا، يبن رۋشت، فاحريددين رازي، يبن حالدۋن، ال-حورەزمي، يبن ماسسارا جانە ت.ب. الەمدىك عىلىمدى دامىتقان ءىرى عۇلامالار تاريح ساحناسىنا شىقتى.

ورتالىق ازياداعى العاشقى ءدىني مەكتەپتەردىڭ ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەرگە قاراعاندا ساماني (875-999) داۋىرىندە اشىلعاندىعى اڭعارىلادى. ودان بۇرىن مۋبايديا قوزعالىسى (770-7780 جج) داۋىرىندە جەيحۋن مەن سەيحۋن ارالىعىندا يسلام ءدىنىن پاش ەتكەن زاۋيا، تەككە، حاناكا سەكىلدى ءدىني ورىنداردىڭ بولعاندىعى كۇمان تۋدىرمايدى. ايتكەنمەن، ساماني داۋىرىندە ءماۋرانناحردا حانافي فيقھ مەكتەبى دامىپ، بۇقارا جانە سامارحان قالالارىندا وزىندىك وقىتۋ ءادىسنامالارى بار «سادر»، «يادييا»، «جۋرجانيا» مەكتەپتەرى جۇمىس ىستەدى. وسىلايشا، ورتالىق ازيادا حانافي ءمازھابىنىڭ دومينانت بولۋىنا اتالمىش مەكتەپتەر مەيلىنشە زور ىقپال ەتتى. قاراقان (944-1211)، عازناۋي (961-1186) داۋىرلەرىندە دە مەملەكەتتىڭ قولداۋىنا يە مەكتەپ-مەدرەسەلەردە حانافي فيقھ ءمازھابى مەن ماتۋريدي اقيدا مەكتەبىنىڭ نەگىزدەرى وقىتىلدى. ياعني، مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلگەندىكتەن، حانافي-ماتۋريدي قۇندىلىقتارى ءماۋرانناحر مۇسىلماندارىنىڭ نەگىزگى ءدىني ۇستانىمىن قۇرادى.

قاراقان بيلىگى تۇسىندا يسلام ءدىنىنىڭ ورتالىق ازياعا نىق ورنىعۋى ودان كەيىنگى ايماقتا ورىن العان الماعايىپ تاريحي ۇدەرىستەردە حاق ءدىننىڭ رۋحاني ماسەلەلەر بويىنشا شەشۋشى ءرول اتقارۋىن قامتاماسىز ەتتى. قاراقىتاي گورحانى ەلۋي داشى (1142)، نايمان بيلەۋشىسى كۇشلىك (1211) جانە شىڭعىسحان جاساعان (1218) شاپقىنشىلىقتار قانشالىقتى دۇلەي بولسا دا، ءماۋرانناحرداعى مۇسىلمانشىلىقتىڭ ساعىن سىندىرا المادى. كەرىسىنشە ولاردىڭ ۇرپاقتارى حاق دىنگە مويىنسۇنىپ، يسلامنىڭ قورعاۋشىسىنا اينالىپ جاتتى. التىن وردا بيلەۋشىسى بەركە حان (1258-1266) ساراي بەركەدە مەدرەسەلەر تۇرعىزسا، شاعاتاي بيلەۋشىسى توعلۇق-تەمىر حان (1358-1362) جەتىسۋ مەن ءماۋرانناحر قالالارىندا ءدىني وقۋ ورىندارىن اشتى. التىن ورداعا وزبەك حان (1312-1342) بيلىك ەتكەن تۇستا، حاق ءدىن كوشپەلىلەر اراسىنا تاراپ، كوپتەگەن مەشىتتەر مەن مەدرەسەلەر تۇرعىزىلدى. ال، شاعاتاي ۇلىسىنىڭ تىزگىنىن امىر-تەمىر قولعا العان شاقتا، ايماقتا يسلام ءدىنى قارىشتاپ دامدى.

قازاق حاندىعى جەكە شاڭىراق كوتەرگەن ءXV-حىح عاسىرلاردا تاشكەنت، سايرام، وتىرار، ياسسى، قارناق، ساۋران، سىعاناق، سارايشىق جانە ت.ب. شاھارلاردا مەدرەسەلەر جۇمىس ىستەدى. قازاق حاندارى مەدرەسەلەردى قارجىلىق-ماتەريالدىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن ۋاقفتىق قۇجات ەتىپ بەكىتىپ بەرىپ وتىردى. مىسالى، ەڭسەگەي بويلى ەسىم حان (1598-1628) قارناق مەدرەسەسىن قاراجاتپەن قامتۋ ءۇشىن قاراتاۋدان اعاتىن وزەندەردىڭ ساعاسىن ونىڭ مەنشىگىنە بەرگەن ەدى. ايتسە دە، XVII-XVIII عاسىرلارداعى قازاق-جوڭعار قاقتىعىستارى كەزىندە ءدىني ءبىلىم بەرۋ، مەشىت-مەدرەسە اشۋ جۇمىسى ءىسى قارقىندى بولا العان جوق. ەسەسىنە جوڭعارلاردى تۇرە قۋىپ تاستاعان سوڭ قازاق دالاسىندا كوپتەگەن ءدىني مەكتەپتەپ اشىلدى. بۇل قازاق دالاسىنىڭ رەسەي پاتشالىعىنىڭ بوداندىعىنا ءوتۋ كەزەڭىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن ەدى.

اتاپ ايتار بولساق، سىرىمبەتتە «ايعانىم»، كوكشەتاۋدا «ناۋان حازىرەت»، بوكەي ورداسىنىڭ بيلەۋشىسى جاڭگىر حان «وردا»، ويىلدا «دوسجان حازىرەت»، شالقاردا «امانعالي يشان»، قىزىلجاردا «قىزىلجار»، ورىنبوردا «حۋساينيا»، ترويتسكىدە ء«راسۋليا»، باياناۋىلدا «يسابەك يشان»، شىڭعىستاۋدا «ەسكىتام»، سەمەيدە «احمەت ريزا»، زايساندا «قازاقيا»، «عيزاتيا»، التايدا «اباقيا»، قاپالدا «مامانيا»، اۋليە-اتادا

«ابدىقادىر»، شاياندا «اپپاق يشان»، قاراتاۋدا «قارناق»، تەرەڭوزەكتە «قالجان احۋن»، سارىسۋدا «احمەت ورازاي»، ماڭعىستاۋدا ء«پىر بەكەت» جانە ت.ب. مەدرەسەلەر حالىق رۋحانياتىنا قىزمەت ەتتى.

حح عاسىردىڭ باسىندا زاماناۋي تۇرعىدا جاڭاشا ويلانا الاتىن الاش وردا قايراتكەرلەرى تاريح ساحناسىنا شىقتى. ولاردىڭ بارلىعى العاشقى ءبىلىمدى جوعارىدا اتالعان وڭىر-وڭىرلەردە اشىلعان مەدرەسەلەر مەن اۋىل-اۋىلدارداعى مولدالاردان العان ەدى. ءدىني ىلىممەن اۋىزدانعاندىقتان دا الاش قايراتكەرلەرى شىن مانىندە حالىقتىڭ جاناشىرى، ەلى ءۇشىن ەتىنەن ەت كەسىپ بەرۋگە ءازىر زيالىلار شوعىرى بولاتىن. الاش قايراتكەرلەرى قازاق حالقى الەمدىك وركەنيەتتەن كەندە قالىپ قويماس ءۇشىن مەكتەپ پەن مەدرەسە اشۋدى ۇدايى كۇن تارتىبىنە قويىپ، حالىقتىڭ ساۋاتتى بولۋ ماسەلەسىن الدىڭعى قاتارعا شىعاردى. الاش وردا ۇكىمەتى ءى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندەگى ازاماتتىق سوعىستا جەڭىلىسكە ۇشىراعانىمەن، الاش قايراتكەرلەرىنىڭ كوپشىلىگى جاڭا قۇرىلعان كەڭەس ۇكىمەتىنە قىزمەتكە تارتىلدى. ولار اۋىل-اۋىلداردان مەكتەپ اشۋ ماسەلەسىن ءاردايىم نازاردا ۇستادى. ناتيجەسىندە قازاقستاندا ساۋاتسىزدىقپەن كۇرەس كۇشەيىپ، وڭىر-وڭىرلەردە مەكتەپتەر اشىلدى. حالىق جاپپاي ساۋاتتانىپ، قازاق ەلى الەمدىك وركەنيەتتىڭ قۇرامداس بولىگىنە اينالدى.

تۇيىن: مەكتەپ پەن مەدرەسە سالۋ – ەكى دۇنيەدە دە يگىلىكتى ءھام ساۋاپتى ءىس سانالادى. ادامزات بالاسى مەكتەپ پەن مەدرەسەدە ساۋاتىن اشۋ ارقىلى قاراڭعىلىقتىڭ پەردەسىن سەرپىپ، ناداندىقتىڭ كوبەسىن سوگە الادى. حاكىم اباي ايتپاقشى «دۇنيەنىڭ اقيقاتىن دەنەلەپ بولسا دا ءبىلۋ ءۇشىن» ادام ەڭ الدىمەن ىلىم-بىلىممەن قارۋلانۋى كەرەك. ونسىز كۇنىمىز قاراڭ، بولاشاعىمىز بۇلدىر.

دەمەك، مەكتەپ پەن مەدرەسە اشىپ، حالىققا قىزمە ەتۋدى – ءدىن جولىنداعى رۋحاني كۇرەستىڭ (جيھاد) تورەسى دەپ ايتۋىمىزعا تولىق نەگىز بار. ولاي بولسا، حالقىمىزدىڭ يماندى كاسىپكەرلەرى ءھام ءىستىڭ تەتىگىن بىلەتىن ازاماتتار ەلىمىزدىڭ وڭىر-وڭىرىنەن مەكتەپتەر مەن مەدرەسەلەر اشۋعا ات سالىسۋعا ءتيىستى.


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=16&id=1020638

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەڭ جاڭا ماقالالار


قپل: «توبىل» مەن «قايرا 8 مينوت
كليپتەر 9 مينوت
اقسۋ اۋماعىنىڭ ”ەكىدەن 14 مينوت
رىسبەك اتاش - ساناماق ء 14 مينوت
"جاڭا لاۋازىمعا ۇي 14 مينوت
ساكەن سەيفۋلليننىڭ مىنە 24 مينوت
بۋراباي مەن زەرەندىنى ج 29 مينوت
قورعاستا 20 نىسان ءبىر 1 ساعات
جانىبەك ءالىمحانۇلىنىڭ 1 ساعات
كوپتەگەن ەلدەر بالانىڭ 1 ساعات
قازاقستاندىق ۆاتەرپولشى 1 ساعات
گولوۆكين مەن "كانە 1 ساعات
دميتري بالاندين الەم چە 1 ساعات
22 شىلدە كۇنى قازاقستان 2 ساعات
ەلوردادا بوياۋلار مەرەك 2 ساعات
بالاندين توكيو وليمپياد 2 ساعات
ۇمىتىلا باستاعان ءداستۇ 2 ساعات
بۋرابايدا جەتكىنشەك سۋع 2 ساعات
پرەمەر-مينيستر «بىرگە – 2 ساعات
الماتى زووباعىنداعى ەڭ 2 ساعات
اقمولا وبلىسىنداعى 69 ە 2 ساعات
جامبىل وبلىسىندا جول اپ 2 ساعات
الماتى زووباعىنداعى ەڭ 2 ساعات
قايراتىمدى شىڭداعان مەت 3 ساعات
جاندوس بازارتاي: رەفورم 3 ساعات
«BEÝ» (بەۋ). توك-شوۋ. ج 3 ساعات
باتىسقازاقستاندىق كاسىپ 3 ساعات
ساعىنتاەۆ الماتىنىڭ تۇي 3 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 3 ساعات
ورالدا ءۇي اۋلالارىن اب 3 ساعات