ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-07-20447195040 %60 %
2019-07-21488310821 %79 %
2019-07-22494174240 %60 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: قازاقستان مۇفتيات جاڭالىقتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 12:30 - 2019/07/03

تۇرىك، پارسى، اراب قولجازبالار بىلگىرى تارازدىق تۇلعا ناسرۋللا ات-تارازي

تاراز قالاسىنىڭ اتىن وزىنە لاقاپ ەتكەن عالىمداردىڭ سانى وتە كوپ. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ جاسى، قازىرگە دەيىن تانىلىپ وتىرعان عالىمداردىڭ سونعىسى ناسرۋللا ات-تارازي بولىپ وتىر. پروفەسسور ناسرۋللا ات-تارازي ال-حۋسەيني (قوجا) 1922 جىلدىڭ 15 ناۋرىزىندا دۇنيەگە كەلدى.

قوجا دەپ جازۋىمدى 2017 جىلدىڭ جازىندا ناسرۋللا ءات-تارازيدىڭ تۇڭعىش ۇلى "قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ ارحيۆ سالاسىندا ەگيپەت اراب رەسپۋبليكاسىمەن ءوزارا مادەني بايلانىس" اتتى عىلىمي پراكتيكالىق سەميناردا جولىققانىمىزدا وتىنگەن بولاتىن. 1917-1930 جىلدار ارالىعىندا تۇركىستاندا سوۆەت وكىمەتىنىڭ وتارلاۋ ساياساتىنا قارسى، جاسىرىن كوتەرىلىستەردى ۇيىمداستىرۋعا باسشىلىق جاساعان يسلامتانۋشى عالىم، ءابۋ ناسىر مۋباششيرحان ات-تارازي ءال - حۋسەينيدىڭ ۇلى (20.12.1896).

تەگى سۇلتاندارمەن جالعاساتىن ءمۋباششيردىڭ ناعاشىسى بازراكحان سولتۇستىك تۇركىستانداعى يسلام مەملەكەتىنىڭ سوڭعى ءامىرى بولعان. ءاپپاق قوجام دەگەن اتپەن تانىلعان ناعاشى اتاسى حيداياتۋللا ەرتەرەكتە اتالمىش مەملەكەتتى قۇرعان بولاتىن. وسى مەملەكەتتى بۇل اۋلەت توقسان ءۇش جىل باسقارعان.

مۋباششير ات-تارازي العاشقى ءبىلىمىن جەكە ۇستازداردان الىپ، كەيىنىرەك تاشكەنت قالاسىنداعى ءابۋ قاسىمحان مەدرەسەسىندە ورتا جانە جوعارعى ءبىلىمىن الادى. كەيىن بۇحارا قالاسىنا ات باسىن بۇرىپ، مۇنداعى "كۋكۋلتاش" ۋنيۆەرسيتەتىندە اراب ادەبيەتى، ءتاپسىر، فيقھ، لوگيكا ىلىمدەرىن مەنگەرىپ شىعادى. وسى ىلىمدەرمەن قاتار يسلام تابليعى القاسىنىڭ باسشىسى، ۇستاز شەيح مۇحاممەد ءاسلي ءاش-شاميدىڭ جەتەكشىلىگىمەن ديپلوم جۇمىسىن جازىپ، حاديس ماماندىعى بويىنشا ءيجازا كۋالىگىن الدى. مۋباششير وقۋىن ءتامامداعاننان كەيىن ءوزى تۋعان قالا تارازعا ورالىپ ون ەكى جىلدان استام ۋاقىت پاتشا وكىمەتىنە قارسى قيىندا قاندى كۇرەسىن باستايدى. 1917 جىلى تۇركىستان ازاتتىعىن ماقسات ەتىپ، وتاندىق ارەكەتتەرگە قولداۋ رەتىندە تۇركىستاندىق ستۋدەنتتەر بىرلىگىن قۇرادى.

وسى جىلدىڭ 20 قىركۇيەگىندە فەرعانانىڭ استاناسى حوقان قالاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالايدى. ازاتتىق ءۇشىن قانشا تەر توككەنىمەن حالىقتىڭ بارلىعى دا بۇل ويدى قولدامادى. تۇركىستاندىقتار ەكى ساياسي توپقا "جاڭاشىلدار" مەن "ەسكىشىلدەر" بولىپ ءبولىنىپ كەتكەن ەدى. سوققى ۇستىنە سوققى بولعانداي نىعمەت حاكيم ەسىمدى اتەيست "مۇحاممەد ءتاڭىردىڭ پايعامبارى ما?" دەگەن كىتاپ جازىپ، پايعامباردى سوڭىنان قۇدايدى جوققا شىعارادى. جاڭاشىلداردىڭ يدەولوگيالارىن سىناپ قاتە ەكەندەرىن اشىپ، بۇل كىتاپقا قارسى مۋباششير ات-تارازيدە "قۇران جانە پايعامبارلىق" اتتى تۇرىك تىلىندە ماڭىزى ۇلكەن كىتاپ جازدى. بۇل كىتاپتاعى يدەيالاردى تولىق حالىققا جەتكىزۋ ءۇشىن بولىم-بولىمگە ءبولىپ، ءار جۇما حۇتباسىنا شىققان سايىن ۋاعىز رەتىندە ايتىپ وتىردى.

بۇدان حاباردار بولعان رەسەي وكىمەتى ءات-تارازيدى قاماۋعا الۋعا جانە تۇرىك، پارسى، اراب تىلدەرىندە جازىلعان ەڭبەكتەرىن تاركىلەۋ تۋرالى قاۋلى شىعاردى. رەسەي وكىمەتىنىڭ جۇرگىزگەن جاڭاشىلدار ساياساتى وتە جىمىسقىلىق پەن ايلالى جاسالعانىن، بۇل ساياساتقا اشىق قارسى تۇرۋعا شاماسى جەتپەيتىنىن وسى ءبىر قاۋلى انعارتقانداي بولعان دى. ايتسە دە، ول سامارحاند پەن تاشكەنتتە ء«ال-يسلاح» (تاربيە) جانە «اينا» سەكىلدى يسلامي باسىلىمدارعا، جۋرنالدارعا ۇزبەي ماقالالار جاريالاپ ءجۇرىپ، يمامدىق جانە حاتيب قىزمەتىن اتقاردى. وسى ارادا 1922 جىلى ناسرۋللا ات-تارازي دۇنيەگە كەلەدى. تۇركىستان عۇلامالارىنىڭ احۋالىنان سىر شەرتەتىن "يداحۋل-مارام" (ويدى اشىق ايتۋ) جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى، 1923 جىلى شاريعي سوت قىزمەتىندە، 1924 جىلى تارازدا ءدىني باسشى بولىپ تاعايىندالدى. ءبىراق اتەيزمگە قارسى كۇرەسى، رەسەي وكىمەتىنىڭ دىنگە ارالاسۋى، ءمۋباششيردىڭ اكەسى اشقان ءدىني باستاۋىش وشاقتارىن رەسەي وكىمەتىنىڭ جابۋىنا قارسى شاكىرتتەرى مەن بىرگە ەرەۋىلگە شىعۋى رەسەي وكىمەتىنە ۇنامادى. ناتيجەسىندە تارازي ءوز قىزىمەتىنەن تولىقتاي بوساپ قالدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ءۇش رەت قاماۋعا الىنىپ ءولىم جازاسىنا دا كەسىلىپ ۇلگەردى. بۇل كۇرەستە بەس ميلليون ادام قازا تاپتى، تاعى بەس ميلليونعا جۋىعى سىبىرگە جەر اۋدارىلدى جانە ءۇش ميلليونعا جۋىق تۇركىستان وكىلدەرى اتا-مەكەندەرىن تاستاپ باسقا جەرلەرگە باس ساۋعالاپ قاشۋلارىنا تۋرا كەلدى. قاندى تاياقتتان مۋباشير ات-تارازيدە زورلىق كوردى.

1930 جىلى ءساۋىر ايىندا مۋباشير، ناسرۋللا ات-تارازي (بالاسى) مەن اۋعانىستانعا قاشىپ وتەدى. بۇل ۋاقىتتا ناسرۋللا بۇعاناعى قاتپاعان 8 جاسار بالا ەدى. سول كەزدەگى اۋعانىستان شاحىنا اراب تىلىندە قاسيدا جازىپ، وندا ەلىنەن نەگە قاشقاندىعى تۋرالى ايتىلادى. شاح مۋحاممەد نادير مۋباشير جازعان حاتقا رەسمي جاۋاپ قايتارىپ، ءوز استاناسىنا شاقىرادى. كابۋل قالاسىنا دەيىنگى جولدا مۋباششير مەن بالاسى ناسرۋللانى اۋعان شەندىلەرى قوناق قىلىپ كابۋلدە شاح ءوزى قابىلدايدى. بۇل ۋاقىتتا ناسرۋللانىڭ باۋىرلارى جانە اناسى تاراز قالاسىندا قالۋعا ءماجبۇر بولدى.

1930 جىلدان باستاپ ناسرۋللا ات-تارازي ءوز ءبىلىمىنىڭ العاشقى باسپالداعىنا قادام قويا وتىرىپ جاڭا ءومىرىنىڭ العاشقى كەزەڭىن باستاعان بولاتىن. ناسرۋللا ات-تارازي باستاۋىش، ورتا بىلىمدەرىن اۋعانستاندا فرانتسۋز مەكتەبىنەن الدى. كەيىن كابۋل ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ عىلىمي ءبىلىمىن شىڭدادى. شاكىرت بولىپ، اۋعان ادەبيەتشىلەرىنىڭ باس قوسۋلارىنا، اشىق ساباقتارىنا جانە پوەزيا كەشتەرىنە بارىپ، ۇستاز ابدۋراحمان بيسۋاك جانە سالاحۋددين ءاس-سۋلجۋقي جانە فيكري سۋلجۋقي جانە ابدۋلحاق ءبايتاب سياقتى تاعى باسقا اتاقتى ۇستازداردىڭ سۇحپاتتارىنا قاتىسۋعا زور ىقىلاس تانىتتى. مۇنداي مۇمكىندىك وعان ار-رۋداكي، ءال-ابقاري ءال-بالحي جانە فاراحي ءسيستاني، ءمانۋجاھري ءدامعاني، ءسيناي ءال-عازناۋي جانە ءفارۋريددين ءال-اتتار، نيزامي ال-كۋنجۋي، ءجالالۋددين ءار-رۋمي جانە ابدۋراحمان ءال-جامي، ميرزا ابدۋل قادير، ءبايدال سىندى پارسى اقىندارىنىڭ ديۋاندارىن وقىپ، جاتتاۋعا جول اشتى. بۇعان قوسا ناسرۋللا ءوز اكەسىنەن يسلام عىلىمدارى مەن اراب ادەبيەتىن قوسا مەنگەردى. وسىلايشا ونىڭ عالىم رەتىندەگى تۇلعاسى قالىپتاسىپ، اۋعانىستانعا تانىلدى. جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرە سالا، كابۋل ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىتۋشى بولىپ قىزمەت اتقاردى.

1949 جىلى ناسرۋللا ات-تارازي اۋعانستانداعى كابۋل ۋنيۆەرسيتەتىندە پارسى ءتىلى بويىنشا دوكتور دارەجەسىن يەمدەندى. ناسرۋللا ات-تارازي 1920 جىلى قىركۇيەك ايىندا ورىس كوممۋنيستەرى تاعىن جاۋلاپ العان بۇحارانىڭ ەڭ سوڭعى ءامىرى ءاس-سايىد ءالىمحاننىڭ قىزى ماحبيجامعا وسى جىلى ۇيلەنەدى. بۇل ايەلىنەن مۋباراك، سۋريا جانە ماريام اتتى ۇل قىزدار دۇنيەگە كەلدى. ماحبيجام ەرتەرەك دۇنيە سالىپ ناسرۋللا ەكىنشى رەت مىسىرلىق ايەلگە ۇيلەنەدى، ءبىراق بۇل ايەلدەن ۇرپاق وربىمەدى.

1949 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ول اكەسى جانە تارازدىق وتباسىمەن پاكىستان ارقىلى مىسىرعا قونىس اۋدارادى. وسىلايشا مىسىر ناسرۋللا ءات-تارازيدىڭ ەكىنشى وتانىنا اينالدى . مۋباراك ءات-تارازيدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا مۋباششير ات-تارازي اۋعانستان جەرىنەن پاكىستانعا ساپار شەگىپ، وسى جەرگە وتباسى بالا شاعاسىن قالدىرىپ، ءوزى مىسىر ەلىنە اۋەلى جالعىز بارىپ، باسپانا، ەلدەگى احۋالمەن تانىسىپ قايتقان كورىنەدى. وعان سەبەپتە بار شىعار. 1950 جىلى كارول فارۋكتى تاقتان تايدىرعان اسكەريلەردىڭ ارەكەتىنىڭ قىزۋ تالقىسى ءجۇرىپ جاتقان ۋاقىت بولاتىن.

مىسىرداعى جاعدايعا قانىققان مۋباششير ات-تارازي قايتا پاكىستانعا ورالىپ وتباسىن جانە بالاسى ناسرۋللانى 1950 جىلى ءبىرىنشى قاڭتار كۇنى مىسىرعا الىپ كەلدى. ءمۋباششيردى بۇل جىلى تەك جاڭا قونىس قانا قۋانتپادى، سونىمەن قوسا بۇل جەردە مۋباششير نەمەرەلى ناسرۋللا مۇراگەرلى بولىپ، مۋباراك ات- تارازي دۇنيەگە كەلدى. 1951 جىلى ناسرۋللا ات-تارازي ءدارۋل- كۋتۋب ءال-مىسرياعا (مىسىرلىق كىتاپتار ۇيىنە) شىعىس تىلدەر بولىمىنە تىزىمدەمەشى (كاتالوگشى) بولىپ قىزمەتكە الىندى. بىرتىندەپ ول اعا تىزىمدەمەشى، ودان كەيىن ءبولىم باستىعىنىڭ ورىنباسارى، ءبولىم باستىعى دارەجەسىنە دەيىن قىزمەتىن جوعارىلاتادى. ال 1970 جىلى وسى كىتاپ ءۇيىنىڭ بارلىق تارماقتارى بويىنشا باسشى، باس مامان بولىپ تاعايىندالادى. سودان كەيىن ول جاسى كەلۋمەن زەينەتكەرلىك دەمالىسىنا شىعادى. ءبىراق وعان قاراماستان 1984 جىلعا دەيىن شىعىس تىلدەرىنىڭ تىزىمدەمە ءبولىمىن باسقارىپ كەلدى.

ناسرۋللا ات-تارازي قىزمەت جاساعان جىلدارىندا جيىرما ءۇش مىڭ قولجازبا (تۇرىك،شاعاتاي، پارسى، اراب تىلدەرىندەگى) جانە شىعىس باسىلىمدارى باسىلىپ، ول ون التى تومنان تۇراتىن ەنتسيكلوپەديالىق تىزىمدەمە رەتىندە جارىق كوردى.

1983 جانە 1984 جىلدارعى جازعى دەمالىسىندا ستامبۋل قالاسىنداعى تاريح پەن ونەردى جانە يسلام مادەنيەتىن زەرتتەيتىن IRCICA ورتالىعىنىڭ كىتاپحانا جانە قولجازبا سالاسىندا مامان بولىپ قىزمەت اتقاردى.

1967 جىلدان باستاپ، پارسى ءتىلى مەن تۇرىك تىلدەرىن جانە ولاردىڭ ادەبيەتتەرىن اين شامس ۋنيۆەرسيتەتىندە، سودان كەيىن كاير ۋنيۆەرسيتەتى مەن ءال-ازھار ۋنيۆەرسيتەتىندە دارىستەر وقىدى. 1970 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتەر كەڭەسىنىڭ جوعارعى كەڭەسىنىڭ شەشىمى بويىنشا ناسرۋللا ات-تارازيگە پروفەسسور اتاعى بەرىلدى.

1967 جىلى تۇركيا مادەنيەت مينيسترلىگى اتىنان تۇركياعا كەلۋگە رەسمي شاقىرتۋ حات الدى. 1973 جىلى بولگارياعا ءۇش اپتالىق مەرزىمگە كەلۋگە رەسمي شاقىرتۋ حات كەلدى.

ال 1977 جىلى يران مەملەكەتىنىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى يرانعا ءۇش اپتاعا رەسمي شاقىرۋ جىبەردى. وسى ءۇش رەسمي ساپار بارىسىندا اتى اتالعان مەملەكەتتەردە كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلىپ، دارىستەر وقىلىپ، مىسىر مەن باسقا باۋىرلاس ەلدەر اراسىنداعى مادەني بايلانىستاردىڭ ارتا تۇسۋىنە، نىعايۋىنا وزىندىك ۇلەس قوستى.

ناسرۋللا ات- تارازي ءوز ءومىرىن ءبىلىم عىلىمعا ارناعان جان. ول كىسى تۇڭعىشى ءارى مۇراگەرى مۋباراك ات-تارازيگە مۇرا رەتىندە دۇنيە مۇلىك قالدىرا المادى، ەسەسىنە تەك قانا مۋباراك ەمەس، بارلىق وزىنەن كەيىن كەلەتىن ادامزات بالاسىنا عىلىم مۇراسىن قالدىرا ءبىلدى. ناسرۋللا ءوزىنىڭ ءومىرىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىن مىسىردا باستادى. ءومىرىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى بولعان اۋعانستان وعان ءبىلىم مەن تاربيە بەرسە، مىسىر ەلى وعان ۇلكەن عىلىم جولىنداعى تاجىربيەنى ۇيرەتتى.

ونىڭ ەڭ العاشقى كىتاپ رەتىندە باسىلىپ شىققان ەڭبەگى «نۋريددين ابدۋراحمان ءال-جامي، دارۋل- كۋتۋب ءال مىسريادا (مىسىرلىق كىتاپتار ۇيىندە) ساقتالعان ەڭبەكتەرىنىڭ تىزىمدەمەسى ەدى. بۇل كاتالوگ 1964 جىلى باسپادان 78 بەت بولىپ باسىلىپ شىقتى. ەڭ سوڭعى باسپادان باسىلىپ شىققان ەڭبەگى "تۇركيادان تىس جەرلەردە جارىق كورىپ، دارۋل- كۋتۋب ءال-مىسريادا ساقتالعان، سوناۋ XV عاسىردان باستاۋ الىپ، 1980 جىلدارعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن وسمانلى تۇرىك تىلىندە جازىلعان كىتاپتاردىڭ تىزىمدەمەسى.

بۇل تىزىمدەمە 1998 جىلى اياقتالىپ، كىتاپتىڭ ءبىر نۇسقاسىن اتاتۇرىك اتىنداعى جوعارى ۇيىم جانىنداعى مادەنيەت ورتالىعىنا، تۇرىك تىلىندەگى نۇسقاسىن باسىپ شىعارۋ ماقساتىندا تارۋ ەتىلدى. جالپى ءوز ومىرىندە ناسرۋللا 29 كىتاپتى باسپادان باسىپ شىعارىپ ۇلگەردى. ولاردىڭ ىشىندە ادەبيەت، شىعىس تىلدەرىن وقىتۋ قۇرالدارى، مىسىر ۇلتتىق كىتاپحاناسىنداعى ورتا ازياعا (تۇركىستان) قاتىستى، وسمانلى تۇركىلەرىنە قاتىستى كاتالوگتار، اراب كولەگرافياسى تاعى دا باسقا عىلىم سالالارى جايلى قالام تارتتى.

ناسرۋللا ات-تارازي ءوزىنىڭ ماعىنالى ومىرىندە شاكىرتتەر دە تاربيەلەپ ۇلگەردى. ءوز ءبىلىمى مەن تاجىربيەسىن ءوزى عانا پايدالانىپ قانا قويماي، جاس بۋىنمەن بولىسە ءبىلدى. 1967 جىلى اين-شامس ۋنيۆەرسيتەتىندە پارسى جانە تۇرىك تىلدەرى جانە ونىڭ ادەبيەتتەرىنىڭ ۇستازى رەتىندە دارىستەر جۇرگىزدى. وسى جىلدىڭ وزىندە اين-شامس ۋنيۆەرسيتەتىمەن قوسا كاير، تاريحى تەرەڭ ءال-ازھار ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە دە اتالمىش سالالار بويىنشا دارىستەر وقىدى. بۇل كىسىنىڭ دارىستىك ماقساتتا جيناقتالعان قۇجاتى 1985 جىلى ىستامبۇل ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن "حالىقارالىق تۇركى زەرتتەۋلەرى» اتتى كونفەرەنتسيادا تۇرىك تىلىندە كونفەرەنتسيالىق جيناقتا باسىلىپ شىعارىلدى.

پارسى جانە وسمانلى تۇرىك ادەبيەتتەرى اراسىنداعى بايلانىستار دەگەن تاقىرىپتا. جالپى سانى جيىرما ەكىگە تارتا دارىستەر جانە كونفەرەنتسيا ماتەريالدارى جيناقتالدى. جىل كورسەتكىشى بويىنشا ەڭ سوڭعىسى 2000 جىلى ءال – ماترۋديا اقيداسى (سەنىمى) بويىنشا بەلگىلى عالىم يمام ءال-ماترۋدي. بۇل وزبەكستان رەسپۋبليكاسىندا وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا جىبەرىلگەن ماتەريالى ەدى. وكىنىشكە وراي ناسرۋللا ات- تارازي بۇل كونفەرەنتسياعا قاتىسا المادى، ونداعى باستى سەبەپ، وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنان شاقىرتۋ كەلمەي تۇرىپ، ساۋد ارابياسىنان ءار-رياد قالاسىندا وتەتىن قولجازبالار كورمەسىنە رەسمي شاقىرتۋ العان بولاتىن. ول جەردە دە ناسرۋللا ات-تارازي ءدارىس وقيتىن ەدى. ءوز شىعارماشىلىعىندا ناسرۋللا ات-تارازي جيىرماعا جۋىق ماقالالار جاريالادى.

ماقالالارى ءار ءتۇرلى تاقىرىپتاردى قوزعاپ وتانشىلدىق، كاپيتاليزم، كوممۋنيزم، يسلام، تۇركىستان جانە تۇركىستاندىقتار، اۋعانستان جايلى، يسلام مۇرالارىن دامىتۋداعى تۇركىستاندىق عۇلامالار سەكىلدى اۋقىمى ۇلەكن سالماقتى ماقالالار جازدى. ەڭ العاشقى ماقالاسىن 1953 جىلى ء"تارجۋمانۋ افكار" جۋرنالىندا شاعاتاي تىلىندە كاراچيدە باسىپ شىعارعان. ماقالا ء"بىر راببى، ءبىر وتان، ءبىر ءۇمىت، ءبىر ماقسات" دەگەن تاقىرىپپەن شىقتى. ناسرۋللا ات-تارازي قايتىس بولعانىنشا عىلىمي ىزدەنىستە ءجۇردى. ارينە ءولىم ايتىپ كەلمەيدى. وكىنىشتىسى، ول كىسى ەڭ سوڭعى ماقالاسىن باسىلىمعا بەرىپ ۇلگەرمەدى.

ماقالا پوەزيا جيناعى - ءۇنتاسپاعا اۋەنمەن بىرگە جازىلىپ الىنعان وسمانلى تۇرىك، وزبەك، پارسى، اراب تىلدەرىندەگى ولەڭدەر جايلى ەدى. بۇل ەڭبەكتەر دوكتور، پروفەسسور ناسرۋللا ات-تارازي كىندىك قانى تامعان تۇركىستاندى شەكسىز جاقسى كورۋمەن قاتار، ءوز وتانى ءۇشىن اتقارعان قىزمەتتەرى. ول بالا كەزىندە 1930 جىلى اكەسىمەن بىرگە قۋعىن-سۇرگىننىڭ سالدارىنان تۋعان وتانىنان قۋىلىپ، ءوزى تۋىلعان جەرىن قيماسا دا ونى ءىلاجىسىز قالدىردى. مىسىر جەرىندە ون ءتورت جىل قىزمەت اتقارعانسوڭ پرەزيدەنت ءجامال ابدۋلناسەردىڭ كەزىندە 1964 جىلى مىسىر ازاماتتىعىن الدى جانە مىسىر ازاماتى بولىپ دۇنيە سالدى. ال اكەسى مۋباششير ات-تارازي بولسا تۇركىستان ازاماتى بولىپ قايتىس بولدى. ناسرۋللا ات-تارازي كەڭەس وكىمەتى كەزىندە ءوز وتانىنا كىرە المادى. سەبەبى ول حالىق جاۋى دەگەن جالامەن امالسىز ەلىنەن باس ساۋعالاپ قونىس اۋدارۋعا ءماجبۇر بولعان مۋباششير ءات-تارازيدىڭ بالاسى ەدى. الايدا 1991 جىلى كەڭەس ۇكىمەتى قۇلاپ، ورتا ازيا ەلدەرى جانە باسقادا مەملەكەتتەر ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاپ جاتتى. بۇل 1996 جىلى ەدى.

وزبەكستان رەسپۋبليكاسى تاشكەنت، ءسابز، سامارقاند قالالارىندا اقساق تەمىرگە ارناپ حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىردى. وسى ساپار بارىسىندا ناسرۋللا ات-تارازي كونفەرەنتسيانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز سويلەپ مىسىر ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا ساقتاۋلى ءامىر تەمىرگە جانە تەمىر ۇرپاقتارىنا قاتىستى قولجازبا قۇجاتتاردى تابىس ەتتى. بۇل تىزىمدەمەلەر شىعىس جانە باتىس تىلدەرىندە باسىلىپ شىقتى. وسى جولعى ساپارىندا ناسرۋللا ات-تارازي ءوزى تۋىلعان مەكەنى، تاراز قالاسىن كورۋگە مۇمكىندىك الدى. 1997 جىلى وزبەكستاندا حيۋا مەن بۇحارا قالالارىنىڭ 2500 جىل تولۋىنا وراي حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىلىپ بۇل كونفەرەنتسياعا ناسرۋللا ات-تارازي رەسمي شاقىرتىلدى.

بۇل كونفەرەنتسياعا سىي رەتىندە ۇستاز ناسرۋللا ات-تارازي ء"تۇرلى شىعىس تىلدەرىندەگى جانە مىسىر ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا قولجازبالار تۇرىندە ساقتالعان مۇحاممەد (س.ع.س) حاديستەرى اۋدارمالارىنىڭ تىزىمدەمەسىن"، ء"تۇرلى تىلدەرگە اۋدارىلعان قۇران كارىم ماعىنالارى مەن شىعىس تىلدەرىندە جازىلعان قۇراننىڭ تۇسىندىرمەلەرىنىڭ ءتىزىمىن" كىتاپ رەتىندە باسىپ سيعا تارتتى. بۇل ساپارىندا ۇلكەن ۇلى مۋباراك ات-تارازيمەن بىرگە كەلگەن بولاتىن. بۇل ساپاردى مۋباراك ات-تارازي ءوز سۇحپاتىندا بىلاي ەسكە الادى.

"بىز وزبەكستانداعى كونفەرەنتسيانى اياقتاپ اكەم تۋىلعان قاسيەتتى قالا تارازعا ءبىر توپ ادام بولىپ اتتاندىق. توپ ادامداردىڭ ىشىندە مەنىڭ انامنىڭ تۋىسقاندارى كوپ بولدى. ءبىز تاراز قالاسىنىڭ قاقپاسىنا جەتكەندە كولىكتەردى توقتاتتى. سول كەزدەگى اكەمنىڭ كولىكتەن تۇسكەن كەزى الە ەسىمدە. ونىڭ اياعى كولىكتەن تۋعان توپىراعىنا تيگەنشە دىرىلدەپ، كوزدەرىنەن جاسى مۇنارلاي اقتى. كولىكتەن تۇسە سالا جەر باۋىرلاپ قۇشاعىنا سيعان جەرلەردىڭ بارلىعىن دا قۇشاقتاي جىلاپ، انام، باۋىرلارىم، اعايىندارىم دەپ وكىرىپ-وكىرىپ جىلاي بەردى. تاراز قالاسىنداعى تۋىستارىمىزدى زيارات ەتىپ، اجەمنىڭ، (ناسرۋللانىڭ اناسى) اكەمنىڭ قىزىلدار قولىنان قازا تاپقان باۋىرلارىنىڭ قابىرىنە بارىپ قۇران باعىشتاپ قايتتىق".

وسىلايشا ءوز ومىرىندە تۇركىستاننىڭ ۇلى ناسرۋللا ءوز وتانىمەن وسىلايشا كەزىككەن بولاتىن. مىنە، بۇل مىسىر-يران دوستاستىعى بىرلەستىگى ۇيىمى، مىسىر-اۋعان دوستاستىعىنىڭ بىرلەستىگى جانە مىسىر - وزبەكستان دوستاستىعىنىڭ بىرلەستىگى، مىسىر - قازاقستان دوستاستىعى بىرلەستىگىنىڭ بەلدى مۇشەسى - ناسرۋللا مۋباششير ات-تارازي مىرزا.

2010 جىلدان باستاپ ەلىمىزگە پروفەسسور عۇلاما ناسرۋللا ءات-تارازيدىڭ قۇجاتتارى ەلىمىزگە اكەلىندى. بۇل قۇجاتتاردى قروما ساقتالىنىپ، باقىتىمىزعا وراي جۇيەلەپ، رەتتەپ تىزىمدەمەسىن جاساۋدى ەلىمىزگە بەلگىلى شىعىستانۋشى، قازۇۋ شىعىستانۋ فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى، ى.پالتورەگە، كومەكشى رەتىندە ماعان جۇكتەلگەن بولاتىن. 2016 جىلعى 2300 قور 1 تىزىمدەمەدە جالپى سانى 423 ءىس قۇراستىرىلدى. بۇل قوردا ناسرۋللا ات-تارازيگە قاتىستى قۇجاتتار ساقتالىنعان. اتالمىش تۇلعاعا قاتىستى قۇجاتتار 2010 جىلدىڭ 16 قاراشاسى № 19 كەلىسىم بويىنشا، ورتالىق مەملەكەتتىك ءارحيۆتىڭ سول كەزدەگى ديرەكتورى اقتاەۆا لياززات سۇلەيمەنقىزى مەن ناسرۋللا ءات-تارازيدىڭ مۇراگەرى مۋباراك ات-تارازي اراسىندا جاسالىپ، جالپى ساتىپ الىناتىن قۇجاتتار سانى 5000 بىرلىكتى قۇرايتىنى كورسەتىلگەن.

بۇل قۇجاتتا كورسەتىلگەن سان 2017 جىلى تاعى دا ەسەلەندى. كەلىسىمدە كورسەتىلگەن قۇجاتتاردىڭ حرونولوگياسى 1910 جىلدان باستاپ 2002 جىل ارالىعىنداعى تاريحي، ادەبي، سۋرەت ونەرى جانە دارۋل كۋتۋبتە تۇراقتى (مىسىر ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا) ساقتالىناتىن تۇرىك، پارسى، اراب، تىلدەرىندە جازىلعان قۇجاتتاردىڭ كاتالوگتارىن، گازەت جۋرنال بەتتەرىندە ناسرۋللا ءات-تارازيدىڭ ءوزى جاريالاعان جانە ءوزى جايلى باسقا اۆتورلاردىڭ ماقالالارى، جازعان حاتتارى مەن العىسحاتتارى، ديپلومدارى، تۇركيانىڭ ەكسپرەزيدەنتى سۇلەيمەن دەميرەلدىڭ ن. ات-تارازيگە بەرگەن جوعارى دارەجەلى قۇرمەت وردەنى، ولەڭ جولدارى مەن ەستەلىكتەرىن قامتيدى.

الايدا الماتى قالاسىندا 2017 جىلى ەلباسىمىز ءن.ا. نازارباەۆتىڭ "قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك" اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋى مەن "ەكسپو-2017" حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىنىڭ مادەني ءىس-شارالارى اياسىندا، 29- ماۋسىم 1-شىلدە ارالىعىندا وتكىزىلگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ، ارحيۆ سالاسىندا ەگيپەت اراب رەسپۋبليكاسىمەن ءوزارا مادەني بايلانىسى" اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق سەمينارعا مۋباراك ات-تارازي دە قاتىسىپ، ناسرۋللا ات-تارازيگە قاتىستى 80-گە جۋىق قاعاز قۇجاتتار مەن بىرگە مۋباراك ات-تارازيگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كىتاپحاناسى تاراپىنان كىتاپ مادەنيەتىنە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن بەرىلگەن مەدالىن سەرتيفيكاتىمەن بىرگە، اكەسىنىڭ قۇجاتتارىنىڭ قاتارىندا وسى ءبىر قۇندى دۇنيەنىڭ ساقتالۋىن قالاپ، سيعا تارتىپ كەتكەن بولاتىن.

2011 جىلدىڭ قاڭتار، اقپان ايلارى بويى كاير ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ازياتانۋ ورتالىعىندا ۇيىمداستىرىلعان مىسىر مەن قازاقستان قارىم-قاتىناستارى سيمپوزيۋمىندا پروفەسسور ناسرۋللا ات-تارازي مىرزاعا تاراز قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى دەگەن قۇرمەتتى اتاقپەن قوسا، قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ مۇشەسى دەگەن قۇرمەتتى اتاق بەرۋگە شەشىم قابىلداندى. پروفەسسور ناسرۋللا مۋباششير ات-تارازي تاراز قالاسىندا دۇنيەگە 1922 جىلى كەلىپ كاير قالاسىندا 2002 جىلى دۇنيە سالدى.

مۋباراك ات - تارازي اكەسىنىڭ مىسىر ەلىندە ءومىر سۇرگەنىمەن، كاير قالاسىندا سۇلتان بەيبارىس اۋدانىندا تۇرعاندىعىن ايتادى.

"ول وزىنە جاقىن تۇركىستاندىق تۇلعا ءارى مىسىر بيلەۋشىسى بولعان جەرلەسىنىڭ اتىمەن اتالاتىن اۋداندا تۇرعىسى كەلدىمە ەكەن، ايتەۋىر ءومىر بويى سوندا تۇردى. انىعىن ءبىر قۇداي بىلەدى" - دەيدى. مۋباراك ات-تارازيگە ۇيدەگى ناسرۋللا ات-تارازي قانداي ەدى - دەپ سۇراق قويعانىمىزدا، "ول ۇيدە وتباسىنىڭ يەسى، جاقسى اكە جانە ءتۇننىڭ جارىمى اۋعانشا قالامىن قولىنان تاستامايتىن شارشاپ-شالدىعۋدى بىلمەيتىن، قاجىرلى عالىم بولدى"، - دەپ جاۋاپ بەردى.

پايدالانىلعان ادەبيەتتەر ءتىزىمى:

1. "تارازدان شىققان عۇلاما" ءدىني ءبىلىم - ءدىن دىڭگەگى ش. كەرىم "نۇر-مۇباراك" باسپاسى 2012. 107ب.

2 ."تەگى قازاق مىسىرلىق عالىم ناسروللا ءمۇباششير ات-تارازيدىڭ قۇندى مۇرالارى حاقىندا" د. ەسەنجان "اقيقات جۋرنالى" №2،2012. 49-50ب

3. تارازدىق تۇلعا ناسرۋللا ات-تارازي، قۇراست: ى.پالتورە قروما 2016

4 ."تۇركىستان وتكەنى مەن بۇگىنى" اۋدارعان ى.پالتورە قروما 2017


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=16&id=1018407

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەڭ جاڭا ماقالالار


التاي كولگىنوۆ قالا تۇر 1 مينوت
دميتري بالاندين كۆاندجۋ 13 مينوت
تيانشان تورى 16 مينوت
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 16 مينوت
اباي ولەڭىن وقۋ ەستافەت 16 مينوت
«سارىارقا - ادالدىق الا 25 مينوت
اقش-تا 47 مىڭ تۇرعىن جا 26 مينوت
تيانشان تورى 1 ساعات
سانكت-پەتەربۋرگتە SUP-س 1 ساعات
الماتىلىق ونەرپازدار گر 1 ساعات
ءۇندىستاندا الاپات تاسق 1 ساعات
پورتۋگاليادا ورمان ورتى 1 ساعات
ارىستىق 100 بالا كاسپيد 1 ساعات
قاراعاندى وبلىسىندا كوم 1 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 1 ساعات
ادىلبەك نيازىمبەتوۆ قاز 1 ساعات
پاۆلودار وبلىسىندا ەكى 1 ساعات
ءبىلىم ءمينيسترى ۋنيۆەر 1 ساعات
قارقاراداعى توي: قالىبە 1 ساعات
سقو-نىڭ جاس ءورت سوندىر 1 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 1 ساعات
ۋۆەكوۆەچەنا پاميات جەنش 2 ساعات
ورالدا مەيرامحانا ورتەن 2 ساعات
پوليتسەيلەر اپتاپ ىستىق 2 ساعات
سقو-دا ءبىر وتباسى جيدە 2 ساعات
قازاقستاندا 23 شىلدەدە 2 ساعات
ءمۇعالىمنىڭ مارتەبەسىنە 2 ساعات
الماتىدان 153 شاقىرىم ق 2 ساعات
اتىراۋدىڭ كەيبىر اۋداند 2 ساعات
اقتوبە وبلىسىندا 8 ادام 2 ساعات