ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-12-0471511308356 %44 %
2019-12-0566971342055 %45 %
2019-12-062187804163 %37 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: قازاقستان مۇفتيات جاڭالىقتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 18:15 - 2019/07/01

مەدرەسە – رۋحانيات مايەگى

مەدرەسە – ءدىني اعارتۋشىلىق ورداسى. يسلام ءدىنىنىڭ العاشقى ءتورت عاسىرىندا مەدرەسە مىندەتىن مەشىت اتقاردى. ارداقتى پايعامبارمادينا قالاسىنا كوشىپ كەلگەندە، ەڭ اۋەلى قولعا العان جۇمىسى – مەشىت قۇرىلىسى ەدى. ءالميساقتان بەرى مەشىت قىزمەتى تەك قۇلشىلىق مەكەنى رەتىندە شەكتەلگەن ەمەس. بەس ۋاقىت ناماز وتەلەتىن كيەلى ورىن بولۋىمەن بىرگە، قوعامدىق ماڭىزعا دا يە بولىپ، ۇلكەن-كىشى ءماجىلىس وتكىزىلەتىن جانە دەلەگاتسيالاردى قابىلدايتىن رەزيدەنتسيا قىزمەتىن اتقاردى. قاجەت كەزىندە وزەكتى قوعامدىق ماسەلەلەردى تالقىعا سالىپ، شەشۋ ءۇشىن حالايىق مەشىتكە جينالاتىن. شاريعات نەگىزىندە ءومىر سۇرگەن پايعامبار داۋىرىندەگى قوعام ءۇشىن بۇل – قالىپتى جاعداي ەدى. سونىمەن بىرگە ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ پىكىرتالاس الاڭى دا مەشىت بولدى. مەشىتتىڭ ءار بۇرىشىندا يسلام ءىلىمىنىڭ القالارى تۇراقتى جۇرگىزىلدى.

حاتيب باعدادي «فاقيھ ۋا مۋتافاققيھ» كىتابىنىڭ مەشىتتەردە ءبىلىم بەرۋ ارتىقشىلىعى تۋرالى بولىمىندە، عالىم ءابۋ احۋاستىڭ: ء«بىز مەشىتتەردە ءبىلىم ءماجىلىسىن وتكىزەتىن عالىمداردى كوزىمىز كوردى»،- دەگەن دەرەگىن كەلتىرەدى. الجير زەرتتەۋشىسى ابدۋلحاديم بين باديس: «يسلام كەلگەن كۇننەن بەرى مەشىت پەن ءبىلىم بەرۋ – ەگىز ۇعىم. پايعامبار ﷺ قاي ەلدى مەكەنگە قونىس تەپسە، ەڭ الدىمەن مەشىت قۇرىلىسىنا كوڭىل بولەتىن»،- دەيدى. مەشىت ەجەلدەن ناماز وقىلاتىن جانە ساحابالارىنا ءبىلىم بەرەتىن وشاعى ەدى. مەشىت ناماز وقىلۋعا ارنالعانى سياقتى، ءتالىم ورداسى قىزمەتىن قاتار اتقاردى. ناماز وقىلمايتىن مەشىتتى ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس بولعانىنداي، ءبىلىم جانە ءتالىم جۇرگىزىلمەيتىن مەشىت ەشۋاقىتتا بولماعان. مىنە، وسىلايشا مەشىتتىڭ ەڭ ماڭىزدى ءارى تۇراقتى قىزمەتى: قۇلشىلىق ءھام ءبىلىم بەرۋ وشاعى بولدى.

بۇگىنگى تاڭدا الەمدە وسى ءۇردىستى سول قالپىندا ساقتاپ قالعان ءبىرقاتار مەشىتتەر بار: بۇلار – مىسىرداعى 970 جىلدان باستاپ قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان ءال-ازھار مەشىتى (ۋنيۆەرسيتەتى)، تۋنيستەگى ءزايتۋنا مەشىتى (ۋنيۆەرسيتەتى)، 859 جىلى نەگىزى قالانعان ماروككوداعى قاراۋين مەشىتى (ۋنيۆەرسيتەتى). مىسىر ەلىندەگى ماملۇكتەر داۋىرىندە مەشىت پەن مەدرەسە قاتار سالىناتىن. سۇلتان زاھير بەيبارىس سالدىرعان مەشىت پەن مەدرەسە كۇنى بۇگىنگە دەيىن قاز-قالپىندا ساقتالعان.

ۋاقىت وتە كەلە، مەدرەسە ءوز ەنشىسىن الىپ، جەكە وتاۋىن تىكتى. دەسە دە، مەدرەسە مەشىت كەشەنىنە ەنەتىن قۇرامداس بولىگى بولىپ قالا بەردى. ونىڭ باستى سەبەبى، حاديستەرگە كەلىپ نەگىزدەلەتىن. ريۋاياتتاردا:

وَمَنْ سَلَكَ طَرِيقاً يَلْتَمِـسُ فِيـهِ عِلْماً، سَهَّـلَ اللَّهُ لَهُ بِهِ طَرِيقاً إِلَى الْجَنَّةِ، وَمَا اجْتَمَعَ قَوْمٌ فِي بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِ اللَّهِ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَيَتَدَارَسُونَهُ بَيْنَهُمْ إِلا نَزَلَتْ عَلَيْهِمُ السَّكِينَةُ، وَغَشِيَتْهُمُ الرَّحْمَةُ، وَحَفَّتْهُمُ الْمَلائِكَةُ، وَذَكَرَهُمُ اللَّهُ فِي مَنْ عِنْدَهُ، وَمَنْ بَطَّأَ بِهِ عَمَلُهُ لَمْ يُسْرِعْ بِهِ نَسَبُهُ

«بىلىم الۋ ماقساتىندا جولعا شىققان ادامعا اللا تاعالا ءجانناتقا باراتىن جولىن جەڭىلدەتەدى. اللا تاعالا ۇيلەرىنىڭ بىرىندە ادامدار باس قوسىپ، اللانىڭ كىتابىن وقىسا، ءوزارا ۇيرەنەتىن بولسا، ولارعا تىنىشتىق ءتۇسىپ، مەيىرىمدىلىك وراپ، پەرىشتەلەر قورشاپ الادى...»،- دەپ ايتىلعان.

مەشىتتىڭ وزىندىك رۋحاني احۋالى بولعاندىقتان، ءبىزدىڭ زامانىمىزدا دا باستاپقى ءدىني ءبىلىمدى مەشىتتە ۇيرەتۋ تۇراقتى جۇرگىزىلىپ كەلەدى.

حى عاسىردان باستاپ ءدىني مەدرەسەلەر وزدىگىنشە دەربەس ورتالىقتارعا اينالا باستادى. مەدرەسەگە قاراستى ارنايى قىزمەتكەرلەر عيماراتى، مەدرەسەنى قامتاماسىز ەتىپ تۇراتىن شاعىن كاسىپورىن نەمەسە ساۋدا دۇكەندەرى بولدى. ال، وقۋ تەگىن جۇرگىزىلدى. ءدىني پاندەرمەن قاتار مەدرەسەدە ماتەماتيكا، گرامماتيكا، پوەزيا، تاريح سىندى پاندەر دە وقىتىلدى.

بۇحارادان ءبىلىم الىپ كەلگەن احۋندار مەن حازىرەتتەر قازاق دالاسىنىڭ شىعىسى مەن باتىسىندا، وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىندە مەدرەسەلەر اشتى. سونىڭ ىشىندە حازىرەت سۇلتان، حازىرەت ءمۇسىرالى سوپى، ناۋان حازىرەت، نۇرپەيىس حازىرەت، حازىرەت دوسجان (دوسمۇحاممەد) يشان سەكىلدى ءدىني قايراتكەرلەر اتىمەن تىعىز بايلانىستى مەدرەسەلەر بار. سونداي-اق، سايرام، شايان جانە كەنتاۋ شاھارلارىنىڭ اتىمەن نەگىزىن سالعان ءدىني اعارتۋشىلىق وردالارى دا بولدى.

ماسەلەن، تۇركىستان وبلىسىنىڭ بايدىبەك اۋدانىنداعى شايان مەشىت-مەدرەسەسى. ايماقتاعى وزەندە شايان كوپتىگىنەن ەلدىمەكەن شايان دەپ اتالاتىن. العاشىندا، شاعىن مەشىت، ەلدىمەكەنگە كوپ حالىق قونىستانا باستاعان سوڭ، كەڭىرەك مەشىت قۇرىلىسى باستالعان. شەبەرلەردى بۇحارادان شاقىرتتى. مەدرەسە عيماراتى دارىسحانامەن بىرگە جوبالانعان. مەشىت مەدرەسە كەشەنىنە قاراپ، ماۋرەنناحر ساۋلەت ونەرىنىڭ ناقىشتارىنىڭ ءىزىن بايقاۋعا بولادى. ورتاعاسىرلىق بۇحارا جانە حيۋادا ساۋلەتتى مەشىتتەردىڭ ۇستىنەن مەدرەسە قۇرىلىسى ەداۋىر كەيىن سالىنعان. مەشىتتىڭ سولتۇستىك-باتىسىندا – مەدرەسە، وڭتۇستىگىندە ءدارىسحانا ورنالاسقان.

مەدرەسەلەردىڭ باستى مىندەتى – اعارتۋشىلىق. حاكىم اباي:

«بالامدى مەدرەسەگە ءبىل دەپ بەردىم،

قىزمەت قىلسىن، شەن السىن دەپ بەرمەدىم»،- دەپ ايتقانداي، بۇگىنگى تاڭداعى مەكتەپتىڭ قىزمەتىن جۇرگىزدى. كەشەگى قازاق زيالىلارىنىڭ بارلىعى دەرلىك مەدرەسەدەن ءتالىم الدى. سوندىقتان مەدرەسەنىڭ تۇتاس حالىقتىق يدەولوگيانى قالىپتاستىرۋدا وزىندىك سالماعى بولدى. حالىقتىڭ رۋحانياتىن قاز-قالپىندا ۇستاپ تۇراتىن تەمىرقازىق ەدى.

پاتشالىق رەسەي دە قازاق ەلىنىڭ رۋحانياتىن السىرەتۋدى مەشىت-مەدرەسەلەردى جويۋدان باستادى. كەڭەس وداعى ورناۋىمەن بىرگە، سول سۇرقاي ساياسات جالعاسىن تاپتى. ءبىر عانا كەنتاۋ قالاسىنىڭ ماڭايىندا قازان توڭكەرىسىنە دەيىن جيىرماعا جۋىق مەدرەسە بولعان. بۇل جولى ء«دىن – اپيىن» دەگەن ۇرانمەن مەشىتتەرمەن قاتار، مەدرەسەلەر دە قيراتىلدى. ارابشا جانە شاعاتايشا ساۋات اشقانداردى «ساۋاتسىز» دەپ تانىدى. وسىلايشا، سولاقاي ساياسات قازاق رۋحانياتىمەن قاتار، ەمىلەسىن دە، شاعاتاي، اراب جانە پارسى تىلدەرىندە جارىق كورگەن كىتاپتارىن دا ءبىرجولاتا جويۋعا ارەكەت ەتتى.

تاۋەلسىزدىك كۇنى تۋعان كەزەڭنەن باستاپ، قازاقستاننىڭ بارلىق ايماقتارىندا مەدرەسەلەر قىزمەتى قايتا جانداندى. باستاپقىدا يمام-مولدالاردىڭ اۋىل بالالارىنا قۇران جاتتاتۋىمەن شەكتەلگەن مەدرەسەلەر، كەلە-كەلە مەملەكەتتىك ۇلگىدە بىلىكتىلىگىن ايقىندايتىن قۇجات بەرەتىن رەسمي ءدىني ارنايى ورتا وقۋ ورىندارى مارتەبەسىنە دەيىن كوتەرىلدى.

قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ وبلىستارداعى وكىلدىكتەرىنىڭ قاراماعىنان جاڭا مەدرەسەلەر بوي كوتەردى. ەلوردامىزداعى «استانا»، الماتى قالاسىنداعى ء«ابۋ حانيفا»، الماتى وبلىسىنداعى ء«ۇش قوڭىر»، اقتوبە وبلىسىنداعى «اقتوبە» مەدرەسەسى، باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى «ورال» مەدرەسەسى، پاۆلودار وبلىسىنداعى ء«ابۋ باكىر سىددىق» مەدرەسەسى، تۇركىستان وبلىسىنداعى «سارىاعاش»، شىمكەنت قالاسىنداعى مەدرەسەلەر ون بەس جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى بىلىكتى ءدىن ماماندارىن دايارلاۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. وسى جىلدار ىشىندە ءاربىر ءوڭىردىڭ مەدرەسەسى وزىندىك مەنتاتيتەتىن قالىپتاستىرىپ، وزىندىك ءادىسىن تاپتى. بۇل وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋ باعدارلاماسى كونە حانافي-ماتۋريدي مەدرەسەلەر جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن. سونىمەن قاتار قازاقتىڭ تانىمال ءدىن عالىمدارى مەن ويشىلدارىنىڭ دا ەڭبەكتەرى ارنايى ءپان رەتىندە وقىتىلادى.

قازىرگى زاماناۋي مەدرەسەلەر ءدىن مەن ءداستۇردىڭ ءوزارا ساباقتاستىعىنىڭ جوعارعى ۇلگىسىنە اينالىپ وتىر. مەدرەسە تەك قانا باستاپقى ساۋاتتاندىرۋمەن عانا شەكتەلمەيدى. بۇلاردىڭ باستى قىزمەتى قازاق حالقىنىڭ ءدىني ساۋاتىن اشىپ، قاسيەتتى قۇران قۇندىلىقتارى مەن سۇننەت سىرلارىن ۇيرەتۋمەن بىرگە، جاس ۇرپاقتىڭ ۇلتتىق ناقىشتى ءسالت-داستۇرىمىزدى دە تەرەڭىرەك تانىپ-بىلۋىنە باعىتتالعان.

دەسە دە، قازاق دالاسىنداعى كەشەگى مەدرەسەلەر تاريحىن، ويشىل ۇستازدار مەن ولاردىڭ قۇندى ەڭبەكتەرىن الدە دە ءجىتى زەرتتەپ-تانۋ – بۇگىنگى ءدىن ماماندارىنىڭ باستى مىندەتى. بۇل ماسەلەنى بەرىسى اۋىل-ايماق اقساقالدارىنىڭ اڭگىمەسىنەن باستاپ، ارىسى كورشىلەس مەملەكەتتەردىڭ مۇراعاتتارىنا دەيىن زەرتتەۋلەر ۇيىمداستىرىپ، مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كوتەرۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. ويتكەنى، رۋحانيات مايەگى بولىپ تابىلاتىن مەدرەسەلەر مەن كونە ءدىني ەڭبەكتەر – ەجەلگى زامان حالقىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن، الەۋمەتتىك-مادەني جانە ساياسي احۋالىن جاقىنىراق تانىپ-بىلۋىمىزگە ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز.


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=16&id=1017667

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


الماتىدا «وليمپ» بۋكمەك 2 مينوت
الماتىدا ايىپپۇلى تولەن 3 مينوت
ەلىمىزدە ادام قۇقىقتارى 3 مينوت
پوليتسيا ءبولÙ‰مÙ‰نÙ‰ڭ 3 مينوت
فۋتبول: «استانا» ماۋسىم 5 مينوت
يسلام تاريحىنان. العاشق 7 مينوت
بەلارۋسكە مۇناي ەكسپورت 8 مينوت
“تاريحي-ادەبي ولكەتانۋد 13 مينوت
جەرگىلىكتى ورگاندار قىز 14 مينوت
قاسىم-جومارت توقاەۆ نەم 20 مينوت
جۇڭگونىڭ جونگە سالۋ فور 23 مينوت
زەينەتاقى جۇيەسى جەتىلد 23 مينوت
ءارقانداي ادامنىڭ لاڭكە 23 مينوت
كەلىمبەتوۆتەر 2 ميلليون 23 مينوت
中国哈萨克语广播网 23 مينوت
بەلارۋس قازاقستاننىڭ دا 26 مينوت
فرانتسيادا ەرەۋىلشىلەرگ 1 ساعات
الماتى بيزنەسمەندەرى قا 1 ساعات
45 منوگودەتنىح سەمەي سپ 1 ساعات
الماتىدا يمامداردىڭ ايم 1 ساعات
قاراعاندى: جەمقورلىققا 1 ساعات
اعاجاي التاي تورى 1 ساعات
ومار حايام: «عۇمىرىم ءو 1 ساعات
امەريكا پارلامەنتى قاۋى 1 ساعات
سەمەي مەن كۋرچاتوۆتا كو 1 ساعات
ءاربىر شاعىم جان-جاقتى 1 ساعات
قاراعاندى: جەمقورلىققا 1 ساعات
مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر 1 ساعات
بەنزيننىڭ قىمباتتاۋى با 1 ساعات
بەيجىڭدە قۇرمانعازى اتى 1 ساعات