ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-10-20937296235 %65 %
2019-10-211409463247 %53 %
2019-10-22357153025 %75 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: جاس-وركەن تورابى

جولدانعان ۋاقىتى: 14:00 - 2019/02/14


تۇركيالىق تاريحي فيلم وتاندىق تەلەارنالارىمىزدان «جاۋجۇرەك ەرتۇعىرىل»، «قايتا ورالعان ەرتۇعىرىل» دەگەن اتاۋلارمەن تولىق كورسەتىلدى. جالعىز بىزدە عانا ەمەس، الەمنىڭ بىرنەشە مەملەكەتىندە قاتار كورسەتىلىپ جاتتى. ونسىز دا شەتەلدىك تەلەحيكايالاردى جىبەرمەي كورەتىن ءبىزدىڭ جۇرت «ەرتۇعىرىلعا» ەرەكشە نازار سالدى. ادەتتە تەلەحيكايالار شىم-شىتىرىعىمەن باۋراپ الار ەدى. مۇنىڭ ءجونى باسقا. ءبىزدى تەلەارنانىڭ الدىنا تەلمىرتكەنى – ەرتۇعىرىل ءومىرىنىڭ، فيلمدەگى كەيبىر سيۋجەتتەردىڭ قازاققا جاقىندىعىنان ەدى. كيىز ءۇي ىشىندەگى كورىنىستەر-اق ءبىزدىڭ ويىمىزدى سان-ساققا جۇگىرتتى. ونىڭ ۇستىنە تەلەحيكايا ءجۇرىپ جاتقان شاقتا الەۋمەتتىك جەلىلەردە نەبىر پىكىرلەر مەن كوزقاراستار دا قاتار ءجۇردى. «ەرتۇعىرىلدىڭ ءتۇبى – قازاق» دەگەن اڭگىمەلەر باس كوتەردى. «سوندا ايگىلى وسمان يمپەرياسىنىڭ قۇرىلۋىنا سەبەپكەر بولعان ءبىزدىڭ بابالارىمىز با؟» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋدى. ءبىراق تىڭعىلىقتى، ارنايى زەرتتەۋ ماقالالاردى كەزدەستىرە المادىق. سودان كەيىن وزىمىزشە ىندەتىپ كورۋىمىزگە تۋرا كەلدى. سونىمەن ەرتۇعىرىل كىم؟

تاريحي دەرەكتەر نە دەيدى؟

ا دەگەننەن تاريحشىلاردىڭ ەڭبەكتەرىنە زەر سالدىق. بىزگە ءاۋ باستا ءمالىم بولعانداي، ەرتۇعىرىل – وسمان يمپەرياسىنىڭ نەگىزىن سالۋشى ادام بولىپ ەسەپتەلەدى. ال وسمان سۇلتان – ەرتۇعىرىلدىڭ بەل بالاسى. 1301 جىلى ۆيفە بويىندا ۇرىم اسكەرلەرىن جەڭگەن سوڭ وسمان سۇلتاننىڭ ايى وڭىنان تۋدى. ال ەرتۇعىرىل قايدان شىقتى، وسىعان زەر سالايىق.

ابدۋالي قايداردىڭ «قاڭلى» اتتى كىتابىنداعى (الماتى. «دايك پرەسس»، 2004) «تۇركيا دا قاڭلىنىڭ ءبىر جۇرتى» تاراۋى ءبىراز جايعا قانىقتىردى. وسى ءبىر عانا تاراۋدى جازۋ ءۇشىن تاريحشى فرانتسۋز عالىمى ك.د’وسسوننىڭ، ورىس عالىمدارى ن.ا.اريستوۆ پەن پ.ۆ.گولۋبوۆسكيدىڭ، تۇركى تاريحىن زەرتتەۋشى عالىم زاكي ءۋاليدي توعاننىڭ، قازاق تاريحشىسى م.تىنىشباەۆتىڭ ەڭبەكتەرىنەن سىلتەمە كەلتىرەدى. ودان كەيىن ارينە، شاكارىم قۇدايبەردىۇلىنىڭ «تۇرىك، قىرعىز-قازاق ءھام حاندار شەجىرەسىن» نەگىزگە الادى. شاكارىمنىڭ وسى ەڭبەگىن قاجىلىقتان قايتىپ كەلە جاتقاندا سول كەزدەگى مۇسىلمان مادەنيەتىنىڭ ورتالىعى سانالعان ستامبۇل قالاسىندا، قازىنالى كىتاپحانالارداعى ىزدەنىستەرىنەن سوڭ جازعانى بىزگە بەلگىلى. كەرەك دەسەڭىز، ەرتۇعىرىلعا قاتىستى دەرەكتى ولەڭمەن جازعان نۇسقاسى دا تۇر. وسى نەگىزگى دەرەكتەرگە قوسىمشا قازاق تاريحشىلارى ب.اياعانوۆ پەن ك.ىزتىلەۋوۆتىڭ پىكىرلەرى قوسا بەرىلگەن.

«ەگەر وتكەن تۇركى تاريحىنىڭ كۋاگەرى بولعان مىڭ جاساعان ابىز بابامىز ارامىزدا عايىپتان پايدا بولىپ، بىزدەن: «الەمگە ايگىلى وسمان يمپەرياسىن قۇرۋعا ۇيىتقى بولعان، قۇرعان جانە 7 عاسىر بيلەپ-توستەگەن قازاق حالقىنىڭ كونە داۋىردەگى ۇرپاقتارى، تەگى قايى-قاڭلى سۇلەيمەن شاح، ەرتۇعىرىل باتىر، وسمان سۇلتان بابالارىڭ تۋرالى نە بىلەسىڭدەر؟» دەپ سۇراي قالسا، نە دەر ەدىك؟»، – دەيدى ءابدۋالي قايدار ەڭبەگىندە. راسىندا، نە دەر ەدىك؟ تامسانىپ كورگەن تەلەحيكايانىڭ جەلىسىن عانا ايتىپ بەرەر مە ەدىك؟! ارى قاراي ىزدەنىپ كورسەك شە؟ تاريحشى سويلەسىن:

«ەستىگەن، ءار جەردەن وقىپ-بىلگەن اڭىز-اڭگىمەلەرىمىزدى، باس-اياعى جوق تاريحي دەرەكتەر مەن شاتاسقان شەجىرە شەرتەر سىردى ايتپاساق، شىنايى شىندىقتى ايتۋ، ارينە قيىن. ويتكەنى بار شىندىقتىڭ ءبىرازى تاريح جازۋشىلاردىڭ ءار زاماننىڭ ىڭعايىنا قاراي بۇلتارتىپ-بۇرمالاپ كورسەتۋىنە ۇشىراسا، كوبىسى ءوز كەزىندە دۇرىس ايتىلماي، تاريحتىڭ شاڭى باسىپ، ءۇنسىز جاتۋى دا مۇمكىن.

بۇل ماسەلەدە ءبىز الىسقا بارماي-اق، ەڭ الدىمەن قولدا بار ازىن-اۋلاق دەرەكتەر مەن جوعارىداعى ءارتۇرلى (تۇرىك، ورىس، فرانتسۋز، قىتاي، اراب، قازاق، ت.ب.) ەڭبەكتەردەن كەلتىرىلگەن فاكتىلەر مەن ماعلۇماتتاردى ءوزارا سالىستىرا وتىرىپ، كوتەرىپ وتىرعان ماسەلەگە بايلانىستى ارتىق كەتكەن اڭىز سارىندارى مەن شىندىقتى ايتقان ناقتىلى تاريحي دەرەكتەردىڭ ارا-جىگىن ءبىر اجىراتىپ الۋدى ءجون كوردىك.

جوعارىدا توعىز ەڭبەكتەن كەلتىرىلگەن دەرەكتەردى ءوزارا سالىستىرىپ، ارتىق-كەمىن پايىمداپ، ءاۋىس-تۇيىسىن انىقتاي تۇسكەنىمىزدە ءبىز تاريحي ششىندىقتىڭ ءدال ءوزىن تاپ باسپاساق تا، وقيعانىڭ ۇزىلمەي سوزىلىپ جاتقان وزەگىن، ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن، كوپ اڭگىمەنىڭ باسىن قوسار ۇيىتقىسىن ايقىنداعان سياقتىمىز. ولار تومەندەگى تۇجىرىمدارعا بارىپ سايادى:

1. جالپى الەم تاريحىندا، تۇرىك دۇنيەسىندە 7 عاسىر داۋرەندەگەن وسمان يمپەرياسى تۋرالى دەرەكتەر نە دەيدى؟
جاۋاپ: بارلىق دەرەكتەر بۇل قۇبىلىستىڭ تاريحي شىندىق ەكەنىن ءبىر اۋىزدان دالەلدەيدى.
2. وسمان يمپەرياسىنىڭ نەگىزىن سالىپ، قاشان، قاي ايماقتا كىمدەر ونى قالىپتاستىرعان؟
جاۋاپ: جوعارىدا كەلتىرىلگەن جازبالار مەن دەرەكتەردىڭ بارلىعى ءۇش قۇرلىق (ازيا، ەۋروپا، افريكا) اۋماعىندا، 20 شاقتى ءىرىلى-ۇساقتى مەملەكەتتىڭ باسىن بىرىكتىرۋ ارقىلى ۇلكەن وسمان يمپەرياسىنىڭ قۇرىلىپ، وعان وسمان سۇلتان اۋلەتىنىڭ ءحىىى عاسىردىڭ باسىنان حح عاسىردىڭ باسىنا دەيىن (1923) ۇستەمدىگىن جۇرگىزىپ، داۋلەت قۇرعانىن دا بىز كەلتىرگەن بارلىق ەڭبەكتەر مەن جازبالاردىڭ اۆتورلارى تولىق مويىندايدى.
3. وسمان يمپەرياسىنىڭ قۇرىلۋىنا ۇيىتقى بولعان، وعان مۇرىندىق بولىپ ۇيىمداستىرعان، ونى قالىپتاستىرىپ ۇلى يمپەرياعا اينالدىرىپ، 7 عاسىر بويى بيلەپ-توستەگەن سىر بويىنان ءبىر توپ قاڭلىلاردى باستاپ، تۇركيا جەرىنە كوشىپ كەلگەن سۇلەيمەن شاح – ەرتۇعىرىل باتىر – وسمان سۇلتان اۋلەتى بولعانىن دا بارلىق ەڭبەكتەر مەن جازبالار، دەرەكتەر تولىق ماقۇلدايدى.
بۇل تاريحي كوشتىڭ ناقتىلى كورىنىستەرى مەن جۇزەگە اسىرىلۋىنا بايلانىستى اڭىز-اڭگىمەلەر مەن دەرەكتەردە كەيبىر اۋىتقۋلار مەن حرونولوگيالىق سايكەسسىزدىكتەر، وقيعالاردىڭ ءبىرىزدى باياندالماۋلارى ت.ب. وزگەشەلىكتەرى بايقالسا دا، ونىڭ مەرزىمى، باستالۋ سەبەبى مەن نەمەن ءبىتۋى – ءبارى-بارى نەگىزىنەن ءبىر ارنادا باياندالادى.
4. ءبىز قاراستىرعان ەڭبەكتەردىڭ بارشاسى كاۆكاز ءۇستىن باسىپ، تۇركيا جەرىنە سىر بويىنان (جالپى سانى – 400، 440، 500 ءتۇتىن) قايى-قاڭلىلاردىڭ اتامەكەنىن تاستاپ، ۇدەرە كوشۋىنىڭ باستى سەبەبى، تاعى دا باسقا قاپتاپ كەلىپ قالعان شىڭعىس حاننىڭ جەر قايىسقان قالىڭ قولى ەكەنىن تولىق مويىندايدى.
5. سىر بويى قاڭلىلارىنىڭ ۇدەرە كوشكەن بۇل تاريحي ساپارى «جاۋ شاپتى، ەل قاشتى» جاعدايىندا، «اتتىڭ جالى، تۇيەنىڭ قومىندا» باستالعاندىقتان دا بولار، ءبىز قاراستىرعان ەڭبەكتەردە كوشتىڭ باستالعان جەرى (بىردە – سىر بويىنان، ءبىرى تۇرىكمەندەر اراسىنان)، ناقتىلى مەرزىمى (1220 – 1240 جىلدار كەيدە بۇل مەرزىمنەن الدەقايدا بۇرىن نە وتە كەيىن) كوشتىڭ باعىتى مەن ءورىسى ارمەنيا جەرىنەن ءوتىپ، تۇركيا جەرىنە بارىپ، كەيىن قايتۋ سەبەپتەرى، كوشكەن قاۋىمنىڭ ىشتەي جىكتەلىپ، ءار جەرگە ورنالاسۋى سياقتى باستان كەشىرگەن قيىن-قىستاۋ كۇندەرىن باياندايتىن اڭگىمەلەردىڭ جالپى سارىنى، ءۇردىسى ۇقساس.
6. ءبىز كەلتىرگەن دەرەكتەردىڭ كوبىندە تۇركيا ەلىنە بىردەن ءسىڭىسىپ كەتە الماي، جەرسىنە الماي، قاڭلى كوشىنىڭ كەيىن قايتۋى، «جىعىلعان ۇستىنە – جۇدىرىق» دەگەندەي، ونسىز دا ارىپ-اشىپ، قينالىپ كەلە جاتقان كوشتىڭ باسشىسى سۇلەيمەن شەيحتىڭ سۋ تاسقىنى كەزىندە ەفرات وزەنىنە كەتىپ، اياق استىنان قازا تابۋى، تاعى باسقا جايتتار بارلىق دەرەكتەردە قايتالانىپ وتىرادى.
7. بارلىق دەرەكتەردە باتىرلىعىنىڭ، ەتى تىرىلىگىنىڭ، ىسكەرلىگىنىڭ ارقاسىندا اۋىل-اۋىل بولىپ تۇركيانىڭ ءبىر جەرىنەن ەكىنشى جەرىنە كوشىپ-قونىپ جۇرگەن قاڭلى كوشپەلىلەرىنىڭ بىردەن-بىر باسشىسى ەرتۇعىرىل ەلدەن ەرەكشە ءىس كورسەتىپ، بۇل كەزدە تۇركيا جەرىنە دە بيلىگىن جۇرگىزە باستاعان موڭعول شاپقىنشىلارىنا، ۆيزانتيالىقتاردىڭ كىشى ازياداعى يەلىكتەرىنە تۇركى-سەلجۇك اسكەرلەرىمەن بىرىگىپ قارسى قاجىرلىق ەرلىك كورسەتكەنىن جەرگىلىكتى وكىمەتتىڭ باعالاي باستاۋى، مانسابىن (ۋدج-بەي، ماركگراف، اسكەرباسى، ت.ب.) كوتەرۋى – ءبارى-بارى تاريحتا بولعان شىندىق.
8. مىنە، 90-عا كەلىپ قايتىس بولعان ەرتۇعىرىل ەردىڭ وسىلاي باستالعان يگىلىكتى ىستەرىن ودان سوڭ ونىڭ ۇلى وسمان جالعاستىرادى. الدىمەن ول ءوز ۇلەسىنە تيگەن ءبىراز جەرگە ەركىن بيلەپ-توستەيتىن شاعىن مونارحيالى يەلىك قۇرادى، ودان سوڭ تۇركيا جەرىندەگى جەكەدارا (وبلىستاردى) ۋالاياتتاردىڭ باسىن قوسىپ، ۇلكەن مەملەكەتكە اينالدىرادى دا، بىرتە-بىرتە ەۋروپا، ازيا، افريكا قۇرلىعىنداعى ۇلكەندى-كىشىلى 20 شاقتى دەربەس مەملەكەتتەردى جاۋلاپ الىپ، باسىن بىرىكتىرىپ، ونى «وسمانلى قاعاناتى» اتتى جەر جۇزىندەگى ەڭ ۇلكەن قۋاتتى يمپەرياعا اينالدىرادى».

«جەر-سۋدىڭ اتى – تاريحتىڭ حاتى»

تاريحشى ءابدۋالي قايداردىڭ بۇل ەڭبەگىنە ەشكىم داۋ ايتا الماس. ءقازىر اقساقالدىڭ جاسى 90-نان استى، دەنساۋلىعىنا بايلانىستى قوسىمشا پىكىر الا المادىق. دەگەنمەن بۇل ەڭبەكتى اقيقاتتايتىن تاعى ءبىر دەرەكتى ۇسىنساق دەيمىز. بەلگىلى اقىن، جەر-سۋ اتاۋلارىنىڭ تاريحىنا كەلگەندە الدىنا جان سالماي سويلەيتىن سۆەتقالي نۇرجان اعامىزدىڭ پىكىرى – بۇلتارتپاس دالەل. اعامىز بىلاي دەيدى:

«كۇللى دۇنيەگە وزگەرىس اكەلگەن، كەيىن ءۇش پاتشالىقتى ءبىر قولعا شوعىندىرىپ، تۇركى، پارسى، اراب الەمىن ءبىر تۋدىڭ استىنا جيناعان كەسكەكتى تۇلعالار سۇلەيمەن شاح، ونىڭ ۇلى – ەرتۇعىرىل، ونىڭ ۇلى – وسمان تۋرالى ءفيلمنىڭ بىزگە قانداي قاتىسى بار دەگەن ساۋال تۋادى؟ بۇل تاريح تۋرالى كەزىندە شاكارىم قاجى قۇدايبەردىۇلى جازىپ كەتتى. بۇل كىسىلەردىڭ ار جاعى – سىر بويىنان، ودان كەيىن قورقىت اتانىڭ ۇرپاعى وعارجىق قاعان باستاپ ماڭعىستاۋعا قۇلاپ، قانشا جىل بويى وسى جەردى مەكەندەگەن. بۇل تۋرالى الكەي مارعۇلان اتامىز «ەجەلگى جىر-اڭىزدار» كىتابىندا جازىپ كەتكەن. مەنىڭ ويىمشا، ەرتۇعىرىلدىڭ اكەسى سۇلەيمەن شاح ماڭعىستاۋدا تۋعان. بۇلاردىڭ ناقتى ماتەريالدىق دالەلى – جەر اتاۋلارى. «جەر-سۋدىڭ اتى – تاريحتىڭ حاتى» دەگەن قازاقتىڭ ءسوزى بار. وعىز-تۇرىك تايپالارىنىڭ ىزدەرى سول ءسوزدىڭ اقيقاتىنداي بولىپ، ماڭعىستاۋدا سايراپ جاتىر. قازاقتىڭ جادى سونى بۇگىنگە دەيىن ساقتاپ جەتكىزگەن. مىسالى، شەتپەنىڭ ار جاعىنداعى اۋسارى، بەر جاعىندا جىڭعىلدىنىڭ قاسىنداعى قارقىن، ونىڭ بەر جاعىندا ەمىر، ەگدىر، ءشاۋدىر، قايلى سياقتى جەر اتاۋلارىنىڭ ءبارى كونە تۇرىكتىڭ وعىز بۇتاعىنا جاتاتىن تايپالاردىڭ اتتارى. بۇلاردىڭ تاڭبالارى دا كيەلى تۇبەكتە سامساپ تۇر. مىسالى، تاۋشىقتىڭ ار جاعىندا ەمدى تاۋى مەن قاراقاۋاق، ءشۇلدىر تاۋىنىڭ اراسىندا ءبىر قۇپيا تۇيىق بار. ول تۇيىققا ادام كولىكپەن بارا المايدى، تاۋدى قيالاپ جاياۋ عانا بارا الادى. تامشالى سايىنىڭ تۇيىعىنا ۇقساس، ءبىراق ول جەردە سۋ جوق. مەنىڭشە، قۇدايمەن بايلانىس جاسايتىن، كەڭەستەر وتەتىن، قۇلشىلىقتار جاسالاتىن جەر سياقتى. سول جەردە قانشاما كونە تاڭبالار تۇر. ارعى سىلەمدەرى رۋنالىق جازبالارعا الىپ باراتىن جازۋلار بار، كەيىنگى اراب جازۋلارى بار. وسىندا قايلى تاڭباسىنىڭ، ەرتۇعىرىلدىڭ تايپاسىنىڭ تاڭباسى تۇر. اقتاۋدان قارامان اتاعا كەتىپ بارا جاتقاندا كوكجال دەگەن ەجەلگى قورعان بار. سوندا دا وسى تاڭبالار تۇر. بەگىلى قايلى، قايلى دەگەن جەر اتاۋلارى دا وسىعان دالەل. بۇل دەگەن ءسوز – وسى قونىستا سولاردىڭ جايلاعانىن بىلدىرەدى».

الەمدى بيلەگەن تۇركىلەر

قاڭلى. قايلى. ەرتۇعىرىل. وسمان يمپەرياسى… ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە، تۇران دالاسىنان اۋىپ بارىپ مەملەكەت قۇرعان، الەمدى بيلەگەن تۇركىلەر از ەمەس. ايتالىق، مىسىردى بيلەگەن بەيبارىس سۇلتاننىڭ ءومىر-تاريحىنا كۋامىز. باقىتىمىزعا وراي، ونى دەر شاعىندا زەرتتەپ، تاماشا كوركەم فيلم تۇسىردىك. ەسەسىنە بەيبارىس سۇلتان تۋرالى ايتىلا قالسا، ءسوز جوق، باتىردىڭ ۇرپاعى رەتىندە الىپ-قوسارىمىز دايىن تۇرادى.

ال بابىر شە؟ زاحير ءاد-دين مۇحاممەد بابىر. تەمىر اۋلەتىنەن شىققان مەملەكەت قايراتكەرى، قولباسشى. 12 جاسىندا فەرعانانىڭ ءامىرى بولىپ تاعايىندالعاننان كەيىن از ۋاقىت ىشىندە يسفارا، حودجەنت قالالارىن باعىندىرعان. ءامۋ مەن سىردىڭ ارالىعىندا ءبىر ورتالىققا باعىناتىن الىپ مەملەكەت قۇرماق بولىپ كوپ جىل ارپالىسادى. كەيىن شايباني اسكەرلەرىنە توتەپ بەرە الماي، 1501 جىلى سامارقاندتى تاستاپ شىعادى. جۇزدەگەن قولىمەن ورتا ازيادان كەتىپ، كابۋلدى باسىپ الادى. ودان كەيىن ءۇندىستانعا 5 رەت جورىق جاسايدى. اقىرى 1526 جىلى لاحوردى الىپ، پەندجابقا ورنىعادى. جالپى بابىر ءۇندىستاننىڭ سولتۇستىك بولىگىن تولىقتاي باعىندىرادى. سول جەردە موعول يمپەرياسىنىڭ نەگىزىن قالاپ، دەليدى مەملەكەت استاناسى قىلادى.

ال مەككەنى باسقارعان قازاق تۋرالى ەستۋىڭىز بار ما؟ ابدوللا قاجى سارىۇلى ءال-بۇقاري – قازاقتىڭ ەكىنشى بەيبارىس سۇلتانى اتانعان. قىتايدا قازاق قانداستارىمىز مەكەندەيتىن التاي تاۋى وڭىرىندە تۋىپ، 1940 جىلى قازاقتى قىرعان مافۋفاڭ اتتى دۇنگەننىڭ تالاۋىنا تۇسەدى. ءسويتىپ 13 جاسىندا ۇيعىر ساۋداگەرلەرىنىڭ بىرىنە ساتىلىپ كەتكەن. ءدال بەيبارىس سۇلتان سياقتى. 1941 جىلى سول ساۋداگەرمەن بىرگە ساۋد-ارابياسىنا بارىپ، سوندا ءبىرجولا قالعان. كەيىن مەككەدەگى اسكەري ۋنيۆەرسيتەتتە وقيدى دا، سول بويىنشا دارەجەسى كوتەرىلە بەرەدى. اقىرى مەككە قالاسىنىڭ اكىمى لاۋازىمىنا دەيىن جەتەدى. ونىڭ سىرتىندا «مەملەكەتكە ەڭبەگى سىڭگەن گەنەرال» سياقتى قانشاما جەتىستىكتەرى بار.

وتكەن جىلعى سپورت باسەكەسىنىڭ نەگىزگى كەزدەسۋى – يرلانديالىق كونور ماكگرەگور مەن حابيب نۋرماگومەدوۆ بولدى. حابيب جەڭىسكە جەتكەن سوڭ الەمگە داعىستان اتتى اۆتونوميالىق كىشكەنتاي عانا مەملەكەتتىڭ اتاعى جايىلدى. ال ونىڭ پرەزيدەنتى – ۆلاديمير ابدۋللاۇلى ۆاسيلەۆتىڭ اكەسى قازاق ەكەنىن بىلەسىز بە؟ اكەسىنىڭ ءاتى-جونى – اسانباەۆ ءابدۋالي اسانبايۇلى.

ايتايىن دەگەنىمىز، مەملەكەت قۇرۋدا، ەل باسقارۋدا تۇركى بالاسىنىڭ تالانتى دەيمىز بە، جانكەشتىلىگى دەيمىز بە – ورىنى ايرىقشا. ەرتۇعىرىلمەن بىرگە جوعارىداعى مىسالداردى كەلتىرىپ وتىرعانىمىز دا سودان. ەرتۇعىرىل جاسىنان ەلدى ۇيىمداستىرۋدا، قول باستاۋدا ايرىقشا تالانتتى بولدى دەيدى دەرەكتەر. وسمان يمپەرياسىنىڭ قۇرۋشىسى رەتىندە تۇرىكتەر ونى ءومىر بويى قۇرمەتتەۋگە بار. «يورۋق مەرەكەسى» دەپ اتالاتىن ارناۋلى كۇندى تۇرىكتەر جىل سايىن تويلايدى. ول ەرتۇعىرىل زامانىنان باستالعان، جايلاۋدان قىستاۋعا امان ورالعان حالقىنا ارناپ جاساعان قولباسشىنىڭ مەرەكەسى ەكەن.

«ەرتۇعىرىل» فيلمىنەن سوڭ تۇرىكتەردىڭ رۋحى ءبىر اسقاقتاپ قالعانىنا داۋ جوق. ال بىزدەگى تاريحي فيلمدەردىڭ جاعدايى قالاي؟ ەلباسى وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا جاريالاعان «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىندا وسى تاقىرىپتى قوزعادى. «تەز ارادا قازاقستاننىڭ وركەنيەت تاريحىنىڭ ۇزدىكسىز دامۋىن كورسەتەتىن دەرەكتى-قويىلىمدىق فيلمدەردىڭ، تەلەۆيزيالىق سەريالدار مەن تولىقمەتراجدى كوركەم كارتينالاردىڭ ارنايى تسيكلىن وندىرىسكە ەنگىزۋ كەرەك»، – دەدى.

قازىر اقان ساتاەۆ «توميريس» ءفيلمىن ءتۇسىرىپ جاتىر. ەلەڭدەپ-اق وتىرمىز. ايتپاقشى، وسى ءفيلمدى تۇسىرەر الدىندا ەلباسى رەجيسسەردى قابىلدادى. ء«توميريستىڭ» ىشىندە اقساقالدىڭ ءسوزىن ايتىپ وتىراتىن ادام بولسىن. «ەرتۇعىرىل» دەگەن تۇرىكتىڭ فيلمىندە اپپاق ساقالدى شال اقىل ايتىپ وتىرادى. ەلدىڭ بىرلىگىنىڭ ارقاسىندا ءبىز ۇلكەن جەڭىسكە جەتەمىز دەپ ايتىپ وتىراتىن ادام كەرەك»، – دەدى ەلباسى اقان ساتاەۆقا. ەلباسىنىڭ دا «ەرتۇعىرىل» تەلەحيكاياسىن كورۋى تەگىن ەمەس شىعار. ءفيلمنىڭ جالعاسىن «قايتا ورالعان ەرتۇعىرىل» دەپ اتاۋ دا بەكەر بولماسا كەرەك. ەل وسسە، وسىنداي ۇلى ارماننىڭ جولىنا باس تىككەندەردىڭ ارقاسىندا وسەر دەپ ويلايمىز.

اسىلان تىلەگەن


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=10&id=950310

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


تاكفيريتتىك ساناعا توقت 6 مينوت
شىمكەنتتەگى جول جوندەۋ 10 مينوت
نۇر-سۇلتاندا جۇمىسسىزدا 12 مينوت
قورىلدىڭ مي قىزمەتىنە ء 15 مينوت
5 جىلدا كولىك ينفراقۇرى 18 مينوت
اعاجاي التاي تورى 20 مينوت
قر پرەزيدەنتى اكىمشىلىگ 1 ساعات
اعاجاي التاي تورى 1 ساعات
الماتىنىڭ مەديتسينا ۇيى 1 ساعات
الماتىلىق مەديتسينا ۇيى 1 ساعات
باس ءمۇفتي قاجىلىق فيرم 1 ساعات
يتاليادا دۇنيەجۇزىلىك م 1 ساعات
اقش-تا داۋىل سالدارىنان 1 ساعات
اتىراۋدا «باستاۋ» تۇلەگ 1 ساعات
برازيليادا ۇشاق اپاتىنا 1 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 1 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 2 ساعات
22 قازان. تۋعان كۇن يەل 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 2 ساعات
نۇر-سۇلتاندا جۇمىسسىز ا 2 ساعات
نۇرتورە ءجۇسىپ دارىگەرل 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 2 ساعات
22 قازان. قازاقپارات كۇ 3 ساعات
قازاقستاننىڭ ءۇش قالاسى 3 ساعات
中国哈萨克语广播网 3 ساعات
قازاقستاننىڭ 3 قالاسىند 3 ساعات
中国哈萨克语广播网 3 ساعات
中国哈萨克语广播网 4 ساعات
جامبىل وبلىسىندا 1300-د 4 ساعات
中国哈萨克语广播网 4 ساعات