ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: جاس-وركەن تورابى

جولدانعان ۋاقىتى: 19:40 - 2020/05/15

Нақты Көзі: http://zhasorken.kz/?p=33494


ء

قازىر بالالاردىڭ قابىلەتىن اشىپ، دامىتۋدىڭ ءتۇرلى ءتاسىلى بار. تەك قالتاڭىز كوتەرسە بولدى. مىسالى، بالاسى ەجىكتەپ وقىماس ءۇشىن اتا-انالار جىلدام وقۋ كۋرستارىنا بەرەتىن بولعان. ونداي كۋرستار الماتىدا جەتىپ ارتىلادى. سونداي ورتالىقتاردىڭ ءبىرى – SANA وقۋ-دامىتۋ ورتالىعى. ورتالىقتىڭ نەگىزىن قالاۋشى ايگەرىم قالدىبەكقىزىنان جىلدام وقۋ جانە ادام جادىن دامىتۋ جايىندا سۇرادىق.

– جىلدام وقۋ ورتالىعىن اشۋعا نە تۇرتكى بولدى؟

– 2014 جىلى ەكاتەرينبۋرگ قالاسىنان ليديا ۆاسيلەۆا دەگەن ماماننان جىلدام وقۋ جانە ادام جادىن دامىتۋ كۋرسىن وقىدىم. بۇل ءادىس 5-15 جاستاعى بالالاردىڭ وڭ جانە سول جاق مي سىڭارىمەن جۇمىس ىستەۋگە ارنالعان. ادامنىڭ وڭ جاق ميى شىعارماشىلىق ويلاۋعا، ال سول جاق مي قىرتىسى لوگيكالىق ويلاۋعا بەيىم كەلەدى. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، ءوسىپ كەلە جاتقان بالانىڭ ميىنىڭ دامۋى ساۋساقتارىنىڭ ۇشىمەن بايلانىستى بولادى ەكەن. وڭ جاعىمىز سول جاق ميعا، سول جاعىمىز وڭ جاق ميعا جاۋاپ بەرەدى. مەكتەپكە باراتىن بالالاردىڭ 80-90 پايىزى وڭ قولمەن جازادى. سوندىقتان ساباققا قاجەتتى لوگيكالىق ويلاۋ جاقسى بولادى دا، قيالداۋ جاعى باسەڭدەۋ. بالانىڭ ويىن ەركىن جەتكىزە الماۋى، جۇيەلى سويلەي الماۋى وسى سەبەپتەن. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – بالانىڭ ميى تولىق جۇمىس ىستەۋىنە قول جەتكىزۋ. كورۋ جادى مەن ەستۋ جادىن ودان ءارى دامىتۋعا كۇش سالامىز. بۇل بالاعا وتە پايدالى. ءوزىمدى پەداگوگ ساناپ، بالا تۋرالى ءبىراز نارسە بىلەم دەپ جۇرگەندە وسى مەتوديكانى مەڭگەرىپ، ءوزىمنىڭ ءالى تۇك بىلمەيتىنىمدى ءتۇسىندىم. «نەگە ءبىزدىڭ بالالار مۇنى بىلمەيدى؟» دەگەن سۇراق مازالادى. شىنىمەن بۇل مەكتەپتە مۇلدە قولدانىلمايدى. سىنىپتا 30 وقۋشى بولسا، ونىڭ ىشىندە 5-6 وقۋشى ۇزدىك وقيدى دەلىك. قالعان وقۋشىلار شە؟ ولارعا نەگە نازار اۋدارىلمايدى؟ ولار جاقسى وقيتىن وقۋشىنىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ كەتپەۋى كەرەك. ءبىز سونداي وقۋشىلارمەن جەكە-جەكە جۇمىس ىستەيمىز.

– مەتوديكاڭىز تۋرالى تولىعىراق ايتىپ بەرسەڭىز…

– بۇل مەتوديكا تولىقتاي ورىس تىلىندە. سايكەسىنشە ورىس اۋديتورياسىنا ارنالعان. مەن مۇنىڭ ءسولىن سىعىپ الىپ، قازاقى تانىمعا ىڭعايلاپ، قايتا جاساپ شىقتىم. بىلايشا ايتقاندا، دايىن مەتوديكاعا «قازاقشا كويلەك كيگىزدىم». وعان ماقال-ماتەلدەردى، جۇمباقتاردى، جاڭىلتپاشتاردى، ىبىراي اتامىزدىڭ اڭگىمەلەرىن قوستىم. بۇل رەسەيدە الدەقاشان دامىپ كەتسە، بىزدە ەندى قولعا الىنىپ جاتىر. مەكتەپتە قولدانىلمايدى. بۇل مەتوديكانىڭ نەگىزگى يدەولوگياسى – قازىرگى گادجەت بيلەگەن زاماندا بالانى ودان الىستاتىپ، كىتاپ وقۋعا، ۇيرەنۋگە دەگەن ماحابباتىن وياتۋ، ارنايى جاتتىعۋلار مەن ءارتۇرلى ويىندار ارقىلى رۋحانياتقا قىزىقتىرۋ. بالانىڭ ءبىر رەجيمنەن ەكىنشى رەجيمگە وتۋىنە، تەز شەشىم قابىلداۋىنا اسەر ەتەدى. دالىرەك ايتساق، قاجەت كەزدە زەيىندى ءبىر جەرگە شوعىرلاندىرۋ نەمەسە باسقا رەجيمگە ءوتۋ. ماسەلەن، زىلتەمىرشىلەر اۋىر زىلتەمىردى بىردەن كوتەرە المايدى عوي. ونىڭ ارتىندا قانشاما دايىندىق جاتىر. ەگەر بالاڭىز وسىلاي جاتتىقسا، ونى قاي سالاعا سالساڭىز دا قيىندىق بولمايدى. جالپى، كوپ نارسە ادامنىڭ ميىنا بايلانىستى. ميداعى «بلوكتارمەن» ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەگەندە كوپ پروبلەمانىڭ الدىن الۋعا بولادى. بالاعا ۇنەمى كوڭىل بولەتىن اتا-انا از. ونىڭ دۇنيەتانىمىنىڭ قالىپتاسۋىندا اتا-انانىڭ ورنى ەرەكشە. تابيعي قارقىنى باياۋ نەمەسە ءبارىن تەز قابىلدايتىن بالالار بولادى. اتا-انا بالانىڭ قابىلەتىن انىقتاپ، سوعان قاراي جۇمىس ىستەۋى كەرەك. بالا نەگە قابىلەتتى؟ ونىڭ بويىنداعى قاي قابىلەتتەردى دامىتۋ كەرەك؟ مىنە، وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ، بالامەن تىعىز جۇمىس ىستەگەندە عانا ول دۇرىس قالىپتاسادى. ءبىزدىڭ ورتالىق وسى باعىتتا جۇمىس ىستەيدى. بالانىڭ ميىنىڭ مۇمكىندىگىن تولىق پايدالانۋعا جاعداي جاساۋىمىز كەرەك.

– بالامەن جۇمىس ىستەۋ قانشا جاستان باستالادى؟

– ءارتۇرلى پىكىر بار. بىرەۋلەر ءۇش جاسىنان دەسە، بىرەۋلەر ءبىر جاسىنان باستاۋ كەرەك دەيدى. مەنىڭشە، بۇل دۇرىس ەمەس. فيزيولوگيالىق، بيولوگيالىق دامۋى ءالى جەتىلمەگەن كەزدە قاجەت ەمەس. نەگىزى بالا بەس جاستان باستاپ دايىن بولادى. مەتوديست ماماندار بەس جاسقا تولعاننان كەيىن ءارتۇرلى ۇيىرمەگە، وقۋ ورتالىقتارىنا بەرۋگە بولادى دەيدى.

– جىلدام وقۋدىڭ قانداي ارتىقشىلىعى بار؟

– جىلدام وقۋ ەكىگە بولىنەدى: داۋىستاپ وقۋ جانە كوزبەن وقۋ. داۋىستاپ وقۋ كوبىنە ون جاسقا دەيىنگى بالالاردا بولادى. جىلدام وقۋ تاقىرىپتى تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى. جىلدام وقىعان بالانىڭ ءماتىندى ءتۇسىنۋى وڭاي بولادى. ال جاي وقىعان بالانىڭ ءماتىندى ءتۇسىنۋى دە باياۋ جۇرەدى. ماسەلەن، بالا ءماتىندى باياۋ وقىپ وتىرىپ سوڭىنا كەلگەندە باسىن ۇمىتىپ قالۋى مۇمكىن. ال جىلدام وقۋىندا پروبلەما جوق بالالاردى كوزبەن وقۋعا ۇيرەتكەن جون. ءقازىر مينۋتىنا ون مىڭ ءسوز وقيدى دەگەندى ەستىسەك، بىردەن ونىڭ كوزبەن وقيتىنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. داۋىستاپ مينۋتىنا سونشا ءسوز وقۋ مۇمكىن ەمەس. ال كوزدىڭ جىلدامدىعى وتە كۇشتى. كوزدىڭ كورۋ اۋماعىن كەڭەيتسەك، ءبىر سويلەمدى عانا ەمەس، تۇتاس ابزاتستى كورە الامىز. قورىتا ايتقاندا، جىلدام وقۋ دەگەنىمىز – جىلدام ويلاۋ. تەز وقىعان بالا تەز تۇسىنەدى ءارى ۋاقىتتان ۇتىلمايدى.

– بالانىڭ وقۋ ۇلگەرىمىنىڭ تومەندەۋىنە دە ميدىڭ جۇمىسى قاتتى اسەر ەتەدى دەپ ويلايسىز با؟

– ءبىلىم جۇيەسى دۇرىس جولعا قويىلماعان. مۇعالىمدەر بارلىق بالامەن جۇمىس ىستەۋگە ۇلگەرمەيدى. قاعازباستىلىق كوپ. سوسىن امال جوق اتا-انالار بالاسىن ءارتۇرلى وقۋ ورتالىعىنا بەرەدى. ايتپەسە، وقۋ ۇلگەرىمى تومەندەيدى، تاقىرىپتاردى تۇسىنبەي قالادى. بىزدەگى ءبىلىم جۇيەسى ءار بالانىڭ ىشكى شىراعىن جاعا المايدى. ءار سىنىپتا جاقسى وقيتىن 5-6 وقۋشى قالعان 25 وقۋشىنىڭ جۇگىن كوتەرەدى. مۇعالىمنىڭ ءار بالاعا جەكە-جەكە كوڭىل بولۋگە ۋاقىتى جوق. اسىلىندا، ءار بالا – جەكە تۇلعا. ول دا ءبىزدىڭ ەرتەڭگى بولاشاعىمىز، ءبىر وتباسىن اسىرايتىن ازامات. ونىڭ وزىنە دەگەن سەنىمىن وياتۋ، قابىلەتىن اشۋ، وقۋ داعدىسىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. بىزدە بالانىڭ بويىنداعى قىرلارى اشىلماي جاتىر…

– ۇستازداردىڭ عانا ەمەس، بالالاردىڭ دا ۋاقىتى جوق سياقتى. ءداۋ سومكە ارقالاپ مەكتەپكە بارادى، كەلگەسىن قوسىمشا ساباققا، ودان كەيىن ۇيىرمەگە بارادى. ونىڭ ميىن ويلايمىز دەپ ءجۇرىپ، جۇرەگىن ۇمىتىپ كەتكەن جوقپىز با؟

– دۇرىس ايتاسىز. مۇنى اتا-انالارعا ءجيى ايتۋعا تىرىسامىن. بالا – ءوز الدىنا جەكە كەڭىستىك. ونىڭ دا ءوز قالاۋى بار. ءۇي تاپسىرماسىن ورىنداۋعا قينالسا، ۇلگەرمەسە، ۇرىسپاڭىز. بالانى كىنالاماستان بۇرىن، وزىڭىزگە ءۇڭىلىڭىز. اۋەلى بالاعا نە كەرەكتىگىن ءبىلىپ الۋ كەرەك. وعان نە كەرەك ەكەنىن بىلمەي ءتۇرىپ وز قالاۋىمىزبەن ءارتۇرلى ۇيىرمەگە اپارامىز. ونىمەن ساناسپايمىز. ەكىنشىدەن – باستىقپىز. بايقاساق، بالاعا ءبارى باستىق. مەكتەپتە ءمۇعالىم، ۇيدە اتا-انا باستىق. بۇيرىق بەرۋ ارقىلى ونىڭ تۇلعاسىنا شابۋىل جاسايمىز. بالاعا باستىق بولۋدىڭ كەرەگى جوق، ونىمەن دوس بولۋ كەرەك. ول قانداي قيىندىققا تاپ بولدى؟ نەلىكتەن تۇسىنبەي جاتىر؟ ءبىز سەبەپپەن ەمەس، سالدارىمەن عانا جۇمىس ىستەپ ۇيرەنىپ قالعانبىز.

– قوعامدا قازاقتىڭ بالالارىنا قاراعاندا باسقا ۇلتتىڭ بالالارى العىر كەلەدى دەگەن پىكىر بار. بالكىم، قازاقتىڭ بالاسىنا ءبارى باستىق بولعاننان شىعار؟..

– ول راس. بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە اجەپتاۋىر ايىرماشىلىق بار. ولار ويىن اشىق ءارى ەركىن جەتكىزەدى. شەكتەۋ جوق. ال بىزدىكىلەر ءسال جاسىقتاۋ. ءبىلىپ تۇرعانىن ايتا المايدى. بالكىم مۇنىڭ سەبەبى ۇيدەگى تاربيەمىزدەن دە شىعار. «ويتپە، بۇيتپە» دەگەن شەكتەۋلەرىمىز كوپ. مەنىڭشە، اتا-انا اۋەلى وز-وزىمەن جۇمىس ىستەگەنى ابزال. ورىستار بالانىڭ جەكە تۇلعا بوپ قالىپتاسۋىنا باسىنان جاعداي جاسايدى. ال ءبىزدىڭ بالالار ءوز قالاۋىمەن ەمەس، امالىنىڭ جوقتىعىنان اتا-اناسىنىڭ ومىرلىك جوباسىنا اينالىپ كەتكەن. سەبەبى، جوعارىدا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي، بالاعا ءبارى باستىق. اتا-انا بۇيرىق بەرۋشى، بالا ونى ورىنداۋشى رولىندە. ونىڭ قالاۋى ەسكەرىلمەيدى. وكىنىشكە قاراي، ءبىزدىڭ بالالار ءوزىن ءومىر بويى اتا-اناسىنا قارىز سەزىنەدى.

– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

جازىپ العان
جانداربەك بولاتبەكۇلى

«اق جەلكەن» جۋرنالى، №3
ناۋرىز، 2020


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=10&id=1179294

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەڭ جاڭا ماقالالار


بعم مۇعالىمدەردىڭ بىلىك 5 سەكوند
توقاەۆ قازاقستاندىقتارد 3 مينوت
ءۇش وبلىستا كارانتين شا 3 مينوت
اقتاۋدا وڭىرلىك ەكولوگي 3 مينوت
10 ماۋسىمنان باستاپ تاع 3 مينوت
الماتىدا 10 مىڭنان استا 6 مينوت
توقاەۆ ۇقك ءتوراعاسى كا 6 مينوت
16 جىل بويى قىزمەت ەتكە 6 مينوت
ءبىرقاتار لاۋازىم يەلەر 8 مينوت
انا تىلىندەگى اقپارات ا 8 مينوت
پارگەليا دەگەن نە؟ 8 مينوت
دجوردج فلويدتىڭ ءولىمى: 8 مينوت
حالىقتىڭ رۋحاني احۋالىن 9 مينوت
«مەنىڭ قازاقستانىم» فوت 9 مينوت
بىلىكتىلىك تەستىلەۋدەن 12 مينوت
بالا اسىراپ الۋ ءۇشىن ن 13 مينوت
مەديتسينا ماماندارىن قا 15 مينوت
شقو تۇلەكتەرى ۇبت-نى 16 15 مينوت
تاعى 229 ادام كوروناۆير 15 مينوت
شي – ان قالاسى: «جايما 18 مينوت
زەكەت كىمدەرگە بەرىلەدى 18 مينوت
شىمكەنتتە تۋريستىك پولي 18 مينوت
تۇنگى كەمپىرقوساق 18 مينوت
نۇر-سۇلتان مەن الماتىدا 18 مينوت
ماڭعىستاۋدا تەگىن ەكسپر 18 مينوت
ۇلىبريتانيا گونكونگتىڭ 18 مينوت
بيىلعى اسكەر قابىلداۋ ج 18 مينوت
دەنيس تەن اتىنداعى مانە 18 مينوت
ۇلتتىق پاركتەردى دامىتۋ 21 مينوت
ۇلتتىق پاركتەردى دامىتۋ 21 مينوت