ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: جاس-وركەن تورابى

جولدانعان ۋاقىتى: 11:00 - 2020/05/07

Нақты Көзі: http://zhasorken.kz/?p=33405


1077-پولكتىڭ قولباسشىسى جاڭادان كەلگەن جاۋىنگەرلەردىڭ ارقايسىمەن جەكە اڭگىمەلەسىپ، مۇكىندىكتەرى مەن ەرەكشەلىكتەرىن مۇقيات  زەردەلەدى.

    ء
  • يا، ابدىبەكوۆ، – دەدى قولباسشى. – ءسىزدىڭ قانداي ىسكە ىڭعايىڭىز بار؟
  • مەن، تولەۋعالي ابدىبەكوۆ، مىلتىقتى جاقسى اتامىن. مەرگەن – اڭشىمىن…
  • قايداعى اڭشى، ءسىزدىڭ قۇجاتتارىڭىزدا وڭتۇستىك قازاقستان وڭىرىنەن كەلگەن، كاسىبى – ماقتاشى دەپ جازىلعان عوي؟!
  • سولايى، سولاي، جولداس كوماندير. ءبىراق مەنىڭ تۋعان جەرىم – سەمەي وبلىسىنىڭ جارما اۋدانى. اكەم كاسىپقوي اڭشى، مەنى دە سوعان باۋلىعان…

وڭتۇستىك قازاقستاننىڭ ءار تۇكپىرىنەن جينالعان جاڭا جاساق قۇرامىندا كالينين مايدانىنا كەلىپ تۇسكەندەر اراسىندا  بۇرىندارى اسكەر قاتارىندا بولعانداردىڭ ءبىرى تولەۋعالي ەدى. اسكەري قىزمەتىن سوناۋ قيىرداعى حاباروۆ ايماعىندا وتەپ قايتقاننان كەيىن ءوزى ەڭبەك ەتكەن «پاحتا-ارال»  كەڭشارىنا  قايتىپ ورالىپ، ماقتا ءوسىرۋ بريگاداسىن باسقارۋىن جالعاستىرعان. ەندى مىنە، داۋىل الدىنداعى كولدەي تۇنىپ تۇرعان بەيبىت تە بەرەكەلى شاقتىڭ كۇل-تالقانى شىعىپ، «باسى سايران دۇنيەنىڭ ارتى ويران» بولىپ، نەمىس فاشيستەرىنىڭ تۇتقيىلدان  شابۋىلى بۇكىل حالىققا تەرىستىكتەن سوققان جەلدەي ءتيدى ەمەس پە؟

…كوماندير تولەۋعاليعا جيىن سوڭىنان وزىنە كەلۋدى بۇيىردى. ونداعىسى جاۋىنگەردىڭ مەرگەندىگىن ءىس جۇزىندە سىناپ كورۋ ەكەنىن جاس جىگىت بىردەن تۇسىنگەن ەدى. ءوزىنىڭ سىناقتان سۇرىنبەي وتەتىنىنە تولەۋعالي كامىل ەدى.

ونىڭ بالا كەزىندەگى ازامات سوعىسىنان كەيىن قازاق دالاسى، اۋىلدارى ۇلكەن قيىندىقتاردى باستان وتكەرىپ، ءتۇرلى اۋرۋ بەلەڭ الىپ، اشارشىلىق دەندەگەن شاقتاردا اكەسى ناسىرحان كۇنكورۋ قامىمەن اڭشىلىققا دەن قويعان ەدى. تولەۋعالي ءوسىپ، ەرجەتكەندە اكەسى وعان نىساناعا ءدال تيگىزۋدى، اڭدىعان ولجاسىن شىدامدىلىقپەن قاداعالاۋدى، كەز كەلگەن قيىندىققا توتەپ بەرۋدى ۇيرەتە باستاعان. سول كەزدىڭ وزىندە جاقىن ماڭداعى اۋىل-ايماق «جاس اڭشى» اتاپ كەتكەن تولەۋعاليدىڭ داڭق-دابىرى ءدۇيىم جۇرتقا تاراپ كەتكەن بولاتىن. ونىڭ قانجىعاسىنداعى قوماقتى ولجاسى ءتىپتى تاجىريبەلى دەگەن ساقا اڭشىلار مەن اقساقالداردىڭ ءوزىن تاڭ-تاماشا قالدىراتىن.

كوماندير تولەۋعاليعا كوز ۇشىنداعى قاشىقتا تىگىلگەن كونسەرۆى قالبىرلارىن نۇسقادى.

  • قانە، مەرگەن-اڭشى، انا قالبىرلاردى كورىپ تۇرسىڭ با؟ ولار – قالبىرلار ەمەس، وتانىمىزعا باسا-كوكتەپ  كىرگەن فاشيزم جەندەتتەرى. ەگەر سول تۇرعان ون «سولداتتىڭ» ءبىرىن قالدىرماي  نىساناڭا الساڭ، مەن ساعان وپتيكالىق كوزدەۋىشى بار مىلتىق سىيلاپ، پولكتىڭ مەرگەندەر توبىنا قوسامىن، – دەدى قولباسشى.

قولىنا العان قاراپايىم مىلتىقپەن ون ء«فاشيستىڭ» بىردە-بىرەۋىن قالدىرماي «سۇلاتىپ سالعان» جاس جاۋىنگەردىڭ سۇرمەرگەندىگىنە كۋا بولعان اينالا جۇرتتىڭ تاڭىرقاماسقا شاراسى قالمادى.

كوماندير ۋادەسىندە تۇردى. تولەۋعالي وپتيكالىق كوزدەگىشى بار مىلتىققا دا يە بولدى، پولكتىڭ مەرگەندەر توبىنا دا بىردەن قابىلداندى.

مايداننىڭ ماي الىپ تۇرعان شۇعىل شاعى. اينالا اتىس-شابىس. قارشا بوراعان وت پەن وق تۇگىلى، وقىستان اتىلعان مىلتىق دىبىسىن  ەستىپ-بىلمەي كەلگەن جاسىنمۇرت جاس بالالار ءۇشىن بۇل دەگەنىڭ عالامات ۇرەي ەدى. ءبىراق، ولاردىڭ ءارقايسىنىڭ كوكىرەگىندە وپاسىز جاۋعا دەگەن شەرمەندە كەك بار بولاتىن. كوزسىز ەرلىك كوكسەگەنىڭە جەتكىزبەيدى. ول كەز – ۇرىسىپ ءجۇرىپ – ۇيرەنىپ، ۇيرەنىپ ءجۇرىپ – سوعىساتىن ءسات بولاتىن.  ءار جۇرەكتى «سوڭىمدا قالعان اتا-انام، ەلىم-جەرىم» دەيتىن وتانشىلدىق اسقاق سەزىم بيلەيتىن. جاسى دا، كارىسى دە سوعان ۇمتىلاتىن. ءار كوكەيدە سايراپ تۇرعان سوڭعى ءۇمىت – ء«وزىم كەتسەم دە، ەلىم مەن  جەرىم جەڭىسكە جەتسىن» دەگەن ىزگى نيەت بولاتىن.

تولەۋعالي مايدانعا كىرگەن العاشقى كۇننەن باستاپ-اق پوستولنيكوۆ دەگەن ورىس جىگىتىمەن دوستاسىپ الدى. وزىنەن ەكى-ۇش جاستاي كىشىلىگى بولسا دا، ءوق-دارى يىسكەپ، قاندى شايقاستاردىڭ بەل ورتاسىندا بولىپ كەلگەنى ايتقان اڭگىمەسىنەن دە، وڭىرىندەگى «ەرلىگى ءۇشىن»  مەدالىنەن دە اڭعارىلىپ تۇر. ستالينگراد  مايدانىنىڭ سۇراپىلىنان سۋارىلىپ شىققان كورىنەدى.

  • گريشا، – دەيدى تولەۋعالي. – سەن وسى وزبەكستاننانمىن دەدىڭ بە؟
  • ء
  • يا، ناعىز توق قالا – توشكەننىڭ وزىنەنمىن. ال سەن، قازاقستاننىڭ قاي وڭىرىنەن بولاسىڭ؟ بىرەسە وڭتۇستىك قازاقستاننان كەلدىم دەيسىڭ، ءوزىم شىعىس ءوڭىرىنىڭ قازاعىمىن دەيسىڭ، سوندا ءبىر اياعىڭ شىمكەنتتە، ءبىر اياعىڭ سەمەيدە – ەكى ءوڭىردىڭ اراسىندا تالتايىپ تۇرعانسىڭ با؟ –  دەپ، گريگوري دا قۋاقىلانا جىميادى.
  • وي-حوي، ول دەگەنىڭ ۇزاق اڭگىمە. – تولەۋعالي تىڭداۋشىسىنىڭ نازارىن وزىنە قاراي قۇلاتا بۇرىپ الۋ ءۇشىن ايتايىن دەگەنىن نىعىرلاپ، ماڭعازدانا قالادى. – مەن اۋىل-ايماقتا ازامات سوعىسىنىڭ  بەلەڭ الىپ تۇرعان كەزىندە  تۋعان ەكەنمىن. ول كەزدە قىزىلدار مەن اقتاردىڭ وتريادتارى، قالا بەردى قاراپايىم قاراقشىلار ءبىرىن-بىرى الماستىرىپ، مي-پالاۋشا ارالاسىپ جاتقان ۋاقىت بولسا كەرەك. ەلدەگى جۇرت قايسىسىنىڭ اق، قايسىسىنا جاق بولارىن بىلمەي، دەل-سال كۇيگە تۇسكەن شاق.

بلينداجدا قامىس توسەنىشتە قاتار جاتقان ەكەۋىنىڭ اڭگىمەسى تاۋسىلار ەمەس. قىرعىن ۇرىستان سىلەسى قاتىپ كەلگەن قارۋلاستارىنا كەدەرگى جاساماۋعا تىرىسىپ، سىبىرلاسا سويلەسىپ جاتقاندارى.

  • ەل دە، جەر دە، اۋىل دا، ادامدار دا سۇمدىق قالجىرادى. العاشقىدا اكەم ەكەۋىمىز ءدالا-تۇزدى، تاۋ-تاستى ارالاپ، اڭشىلىقپەن كۇنەلتكەنبىز. كەلە-كەلە ءتۇز تاعىسىنىڭ ءوزى ساسقانى سايعا، قاشقانى قايدا لاققانى بەلگىسىز، بۇرىنعىداي ەمەس، سيرەكسىپ كەتتى. اۋىلداعى  حالىق تا توز-توز بولىپ، جان-جاققا باسساۋعالاپ جونەپ جاتتى. مەنىڭ اكەم عانا تۋعان توپىراققا تابان تىرەپ، تاپجىلمادى. باي-ماناپتار  تۇگىلى، ازىن-اۋلاق تىرلىگى بارلاردىڭ ءوزى سوتتالعانى سوتتالىپ، قاتتالعانى قاتتالىپ، قىبىرلاسىپ-جىبىرلاسىپ، كەيبىرەۋلەرى ءسىبىر اسىپ، ارقا ەتى – ارشا، بورباي ەتى – بورشا، كەتەۋى كەتىپ، بايتال تۇگىلى باس قايعى بولىپ ابدەن ءابىرجىدى.
  • توليان، سەن سوندا سەمەيدەن قالاي شىمكەنت اسىپ ءجۇرسىڭ؟
  • وتىز ەكىدە اشارشىلىق ابدەن اسقىنداپ كەتتى ەمەس پە؟ كوشپەندىلەردىڭ كۇنكورىسى – مال-مۇلكى تالان-تاراجعا سالىنعان سوڭ حال-احۋالى مۇسكىنگە اينالدى. جيعان-تەرگەنى بار، اۋقاتتى دەگەندەر اينالاسىنداعى جاقىن-جۋىق، تۋعان-تۋمالارىن ەرتىپ الىپ شەكارادان بەل اسىپ جاتتى. اۋىل ادامدارىنىڭ تۇرمىسى بايلاۋعا كەلسە دە، كۇرمەۋگە كەلمەيتىن بەيشارالىققا ۇرىندى. مۇلدەم قاۋقارى جوقتار اشتان قىرىلىپ، قىبىر-جىبىرعا شاماسى كەلەتىندەر ولمەستىڭ كۇنىن كورۋگە كوشتى. سول كەزدە مەنى ماقتاارالدا تۇراتىن جۇراعات وزدەرىنە شاقىردى.
  • ء
  • سويتىپ، اڭشىدان ماقتاشىعا اينالدىم دەسەڭشى؟
  • سولايى سولاي. تاعدىردىڭ تىقسىرۋىمەن ءوز ەلىمنىڭ ىشىندە وزگە وڭىردەن ءبىراق شىقتىم.

***

قان مايدان سوعىس كۇن وتكەن سايىن كۇشىنە ەنە باستادى. كۇن وتكەن سايىن مەرگەندەر دە جاۋدى اڭدۋ ونەرىن  مەڭگەرە ءتۇسىپ، ونى الداپ سوعۋدىڭ نەبىر قيتۇرقى ادىستەرىن يگەرۋگە يتەرمەلەدى.

بيىكتىكتى الۋ ءۇشىن بولعان شايقاس ءبىر اپتادان استام ۋاقىتقا سوزىلدى. وسى ارالىقتا ابدىبەكوۆ ون توعىز  نەمىس سولداتىن جەر جاستاندىردى. اقىر سوڭىندا ەرجۇرەك پانفيلوۆشىلار بيىكتىكتى ءوز يەلىگىنە  يكەمدەگەن  بولاتىن. قارسىلاستاردىڭ قابىرعاسى قاقىراپ، جۇرەگى جۇلگىلەنىپ-اق قالدى. دەگەنمەن، جاۋ اسكەرى قايتادان  قارسى شابۋىلدى باستاپ كەپ جىبەردى.

وسى جولعى شايقاس تولەۋعالي ءۇشىن وڭايعا سوعايىن دەپ تۇرماعان سياقتى. ءوزى جاتقان وكوپقا قاراي جاۋدىڭ جيىرما بەس جەندەتى ەنتەلەپ كەلەدى. ولار – جيىرما بەس، تولەۋعالي – جالعىز. اجال القىمىنان الايىن دەپ تۇر ما؟ جوق. وڭاي ولجا بولا سالاتىن ادامىڭ تولەۋعالي  ەمەس. جانى قىلىشتىڭ قىرىندا، ۇستارانىڭ جۇزىندە تۇرسا دا، جاقىنداپ كەلە جاتقان جاۋىزداردى وڭ جامباسىنا الا جىعىلادى. سۇرمەرگەن كوز جانارىن وپتيكالىق كوزدەگىشكە جاقىنداتا بەردى. انە، بىرەۋى ءتىپتى تاياق تاستام جەرگە تاياپ قالىپتى. ءوزى – وفيتسەر. مىلتىق شۇرىپپەسى سۇق ساۋساقتىڭ  ىلمەگىنە يكەمدەلىپ، سىرت ەتكەنى سول ەدى، جاڭاعى جاۋ وفيتسەرى ومبى قاردى سۇزگەن قالپى ەتپەتىنەن جالپ ەتتى. تولەۋعاليدىڭ جانارى كوزدەگىشتەن اجىرار ەمەس. تاعى دا ءبىر جاۋ سولداتى قار قۇشتى، تاعى بىرەۋى، تاعى بىرەۋى …

ء

تورت نەمىستىڭ جاندارى جاھاننامعا كەتتى.

جاۋ اسكەرى زارەسى ءزار تۇبىنە كەتىپ، جانىن قويارعا جەر تاپپاي، ابدىراپ-اق قالدى. ساسقان ۇيرەك ارتىمەن سۇڭگيدى دەگەندەي، مەرگەننىڭ قاي تۇستان قاقپاقىلداي ءۇيىرىپ وتىرعانىن بىلە الماي قالاي بولسا سولاي، وق بوراتىپ، باسقا-كوزگە قاراماستان بۇرقىلداتىپ جاتىر. ال، سۇرمەرگەن بولسا، جاۋ سولداتتارىن بىرىنەن سوڭ ءبىرىن اسپاي-ساسپاي سۇلاتۋدا. ايتىپ-ايتپاي نە كەرەك، اقىر سوڭىندا نەمىستەر دە مەرگەن وتىرعان تۇستى اڭداعانداي بولدى. ەندى ولار جاتقان  جەرىنەن قوزعالماي اتىسۋعا كىرىستى. وكوپتىڭ ۇستىنەن، تولەۋعاليدىڭ توبەسىنەن قۇلاعىن شۋىلداتقان جاۋ وعى قارشا بوراۋدا. اتىس بىرنەشە مينۋتقا سوزىلدى. جالعىز مەرگەنگە وننان استام نەمىس سولداتى وق جاۋدىرىپ جاتىر. ابدىبەكوۆ وپ-وڭاي بەرىلە قويسىن با، جاۋ اسكەرىنىڭ قاتارى دا بىرتىندەپ سيرەي بەردى.

بيىكتىكتىڭ ەتەگىنە جيىرما بەس «فريتس» جاقىنداعان بولاتىن. ەندى قالعانى ءۇش-اق نەمىس. جيىرما ءۇشىنشى جاۋ سولداتىن تولەۋعالي ءوز وكوبىنا 60 مەتر جاقىنداعاندا جايراتتى. قالعان ەكەۋى جان ساۋعالاپ، قاشىپ ۇلگەردى.

نەمىس اسكەرىنىڭ ءبىر ۆزۆودىن جەر جاستاندىرعان ابدىبەكوۆ بيىكتىكتىڭ قارسى قاپتالىندا جان الىپ-جان بەرىپ، جاۋمەن ارپالىسىپ جاتقان قارۋلاستارىنا جاردەم بەرۋگە ۇمتىلدى. ول جەردە تاعى دا ون ەكى نەمىستى اجال قۇشتىردى.

ء

دال وسى ءبىر كۇندىك شايقاس ۇستىندە تولەۋعاليدىڭ جالعىز ءوزى 35 جاۋ سولداتىن جەر جاستاندىردى. ونىڭ ەرلىگى تۋرالى حابار سول زاماتتا-اق كالينين مايدانىنىڭ  اۋماعىنا عانا ەمەس، ودان تىسقارىعا دا كوزدى اشىپ-جۇمعانشا تاراپ ۇلگەردى.

قازاقتا «پالۋانمەن كۇرەسپە، كۇشتىمەن تىرەسپە» دەگەن ءسوز بار ەمەس پە. سۇرمەرگەننىڭ قانجىعاسىنا بايلانعان «ولجاسى» اي ساناپ ەمەس، كۇن ساناپ قوماقتىلانا بەردى.

حولم قالاسىن جاۋدان ازات ەتۋ شايقاسىنىڭ العاشقى كۇنى-اق تولەۋعالي 17 ءفاشيستى جالعىز ءوزى جايراتتى. ەكىنشى كۇنى قارسى شابۋىلعا شىققان نەمىس اسكەرىن جاۋ سوققىسىنان قيراعان تانك قالقاسىندا وتىرىپ باۋداي ءتۇسىردى. ولاردىڭ سانى – ەلۋ سەگىز. ءۇشىنشى كۇنى مايدان جۇرگىزۋ ءتاسىلى كۇرت وزگەردى. ەندى نەمىستەر قارسى شابۋىلعا تۇندەلەتىپ شىعاتىن بولدى. ارالارىندا  ابدىبەكوۆ تە بار جاۋىنگەرلەر توبى شەڭبەرلى قورعانىسقا كوشتى دە، سان جاعىنان باسىمدىعىنا قاراماستان قارسىلاستارىن قىناداي قىردى. مەرگەن قولىنان ءجانتاسىلىم بولعان جاۋ اسكەرىنىڭ سانى تاعى دا جيىرما توعىزعا ارتتى.

1942 جىلى جەلتوقسان  ايىندا وتكەن 8-گۆاردياشىل اتقىشتار دۆيزياسىندا وتكەن مەرگەندەردىڭ 2-سلەتىندە بەرىلگەن ەسەپ بويىنشا اعا سەرجانت تولەۋعالي ابدىبەكوۆتىڭ  219 ءفاشيستى جەر جاستاندىرعانى تۋرالى رەسمي  حابارلاندى.

ال 1943 جىلى بۇكىلوداقتىق راديو ارقىلى داڭقتى، ەرجۇرەك-مەرگەن  تولەۋعالي ابدىبەكوۆ تۋرالى شىندىقتى ۇيىمداستىرىلعان ارنايى حابار جالپاق ەلگە جايىپ سالدى.

  • توليان، – دەيدى گريشا. – داڭقىڭ مەن داقپىرتىڭ جەر-دۇنيەگە جاريا. باسقاسى باسقا، ساعان كەڭەستەر وداعىنىڭ باتىرى دەگەن  اتاقتى نەگە بەرمەيدى وسى؟
  • سەن دە قاتىراسىڭ، گريشا. نەگە ەكەنىن بىلمەي وتىرعان ادامعا ۇقساپ نەگە سۇرايسىڭ؟

ەكى جىلدىق مايدان الاڭىندا ءبىر-بىرىن سۇرىنسە دەمەپ، جىعىلسا كوتەرىپ، ولسەك ءبىر شۇڭقىردا، ءتىرى بولساق ءبىر توبەدەن تابىلامىز دەپ جۇرگەن جان دوسىنىڭ مىنا ساۋالىنا تولەۋعالي شىرت ەتىپ، شامدانا قالدى:

  • اينالىپ كەتەيىن، گريشا، مەنىڭ ءومىرباياندىق انكەتامدا كەمەلباي اعام 58-باپپەن ايدالىپ كەتكەنىن ءوز قولىممەن جازعانىمدى كوزىڭمەن كورىپ ەدىڭ عوي؟!
  • سەن دە ايتادى ەكەنسىڭ، – دەيدى گريگوري. – سوندا، ستالين جولداستىڭ «بالاسى اكەسى ءۇشىن جاۋاپ بەرمەيدى» دەگەن اتالى ءسوزى قايدا قالماقشى؟
  • ونىڭ ءبارى جولدا قالاتىن دولبارلار. اكەمىز ءۇشىن ەمەس، اعامىز ءۇشىن جاعىمىزدى ايىرا سالادى. جالپى، ءوز باسىم اتاق ءۇشىن ەمەس، ابىروي ءۇشىن جانتالاسىپ جۇرگەن اداممىن.

جاعىمدى دا جاراسىمدى اڭگىمەلەرمەن قاتار وسىنداي «ىرىڭ-جىرىڭ» قاعىتپا ەكى دوستىڭ  اراسىندا اندا-ساندا بولسا دا، بەلەڭ الىپ قالاتىن. ءبىراق، ارا جىرتىسۋ، بىر-بىرىنەن اۋىلىن بولەك سالۋ دەگەن سۇمدىق بولىپ كورگەن ەمەس.

سۇراپىل سوعىستىڭ ەكى جارىم جىلى اراسىندا كورگەن بارلىق قۇقايىنىڭ ىشىندەگى تولەۋعاليدىڭ  جۇرەگىنە وشپەس جارا سالعان كۇن – 1943 جىلدىڭ قاڭتارى بولدى.  مايدان القابىنداعى جان دوسى  گريگوري نيكولاەۆيچ پوستولنيكوۆ  شىرقىراعان جانىن قيىپ، سۇم اجالعا كەۋدەسىن توستى.

دارىلداعان جاۋ قارۋىنىڭ وكپەسىنەن وڭمەڭدەي شىققان وتتى وقتىڭ ورەكپىگەن ەكپىنى ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلەردىڭ باس كوتەرۋىنە ەرىك بەرەر ءتۇرى كورىنبەيدى. وتتى قىلىشتاي ىشقىنعان وق-جالىننان جامىراي  قۇلاپ-سۇلاپ جاتقان قارۋلاستارىن كورگەندە وت-جۇرەگى كەۋدەسىن كەرنەگەن گريگوري  پوستولنيكوۆ شۇعىل شەشىمگە كەلىپ، جالىن بۇركىپ تۇرعان دزوت وڭەشىنە قاقپاقتاي كەۋدەسىمەن ۇمتىلدى. امبرازۋرا تاماعىنا سۇيەك تىعىلعان توبەتتەي بولىپ، ءۇنى بىردەن ءوشتى. ەسىل ەر ءور كەۋدەسىمەن كەسىردىڭ الدىنا كەسە-كولدەنەڭ تۇردى. وق-جاۋىننان بوي كوتەرە الماي جاتقان جاۋىنگەرلەر اتويلاپ، العا  ۇمتىلدى.

مەليحوۆو دەرەۆنياسى جاۋدان ازات ەتىلدى. قانشاما بەيبىت ەلدىڭ، قانشالىقتى جاۋعا شاپقان جاۋىنگەردىڭ جانىن ساقتاپ قالعان گريگوري نيكولاەۆيچ پوستولنيكوۆ جيىرما بەس جاسىندا  شىبىن جانىن پيدا ەتىپ، شەيىت بولىپ  كەتە بەردى.

وسى ەرلىگى ءۇشىن گريگوري پوستولنيكوۆ ءى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.

ء

بىر كەم دۇنيە! جان دوسىنان ايرىلعان تولەۋعاليدىڭ جاندۇنيەسىن جالىن شارپىدى. 1944 جىلدىڭ 23 قاڭتارىندا زيرات باسىندا تۇرىپ: «قىرشىن  كەتكەن مايدانداس دوسىم، ءوز باۋىرىڭ، قازاقتىڭ ۇلى تولەۋعالي، سەنىڭ  قاسيەتتى ءقابىرىڭنىڭ  باسىندا ءوزىڭ ءۇشىن  جاۋدان ءوش الۋعا انت ەتەمىن. ءدال بۇگىنگى كۇنگە دەيىن دەيىن مەنىڭ قولىمنان 393 فاشيست اجال قۇشتى. الداعى شايقاستاردا بۇل ساندى بىرنەشە ەسە ارتتىرىپ، ءبىر سەن ءۇشىن عانا كەك الۋعا انت ەتەمىن» دەپ اعىنان جارىلىپ، اعىل-تەگىل بولدى.

وسى كەزدىڭ وزىندە قارسىلاس جاقتىڭ قارابەتتەرى تولەۋعاليعا «قارا تاجال»  دەگەن داقپىرت ات قويىپ العان بولاتىن. «قارا تاجال» ورنالاساتىن جەرگە اياقتارىن اڭداپ باساتىن. جاتاتىن جەرى قايدا، اتاتىن جەرى قايدان، بىلە الماي داي-دالاپايى شىعاتىن.

ال جان دوسىنان قاپىدا ايرىلعان كۇننەن باستاپ «قارا تاجالدىڭ»  قاسكۇنەم جاۋعا دەگەن قانى مۇلدە قارايىپ العان بولاتىن.

مەرگەن بەرگەن سەرتتە  تۇردى. 44-جىلعى قىسقى شابۋىلدا العى شەپتەن ەشكىمگە ورىن بەرمەدى. ونىڭ قۇرالايدى كوزگە اتقان مەرگەندىگىنەن نىسانا تايقىپ كورگەن ەمەس. ونىڭ شەپكە شىققان ءاربىر ءساتى جاۋجۇرەكپىز دەگەن دۇشپاننىڭ ءوزىنىڭ شاشىن تىك تۇرعىزاتىن. نەمىستىڭ مەنمىن دەگەن نەبىر مەرگەندەرى قىر سوڭىنا ءتۇسىپ اڭدىعانىمەن، تولەۋعالي جالعىز ءوزى ولاردىڭ قانشاسىن جايراتىپ تاستايتىن.

بۇل ءوزى اڭىز سياقتى اڭگىمە بولۋى ابدەن مۇمكىن. «قارا تاجالدىڭ» ادام تاڭعالارلىق الاپات تىرلىكتەرىن كوزىمەن كورگەن كۋاگەرلەردىڭ سايدا سانى، قىردا قىرى قالماي بارا جاتقانى جۇرەگىڭدى جارالايدى.

تۇپ-تۋرا، گەنا دوسى باقيلىق بولعان، كەڭەس اسكەرىنىڭ قۇرىلعان كەزىمەن قات-قابات كەلگەن كۇنى تولەۋعاليدىڭ جاۋ مەرگەنىنە جەكپە-جەگى سايما-ساي كەلە قالماسى بار ما. ءدال سول كۇنى تولەۋعالي جاۋ جاقتىڭ مەن دەگەن ءبىر مەرگەنىمەن جەكە-دارا ايقاسقا تۇسە قالعان ەدى. «اتار تاڭنىڭ وتىندە جۇرسەڭ دە، باتار كۇننىڭ بەتىندە جۇرمە» دەگەن بار. ءدال سول كۇنى تولەۋعاليعا قاتتى سۋىق ءتيىپ، قىزۋى كوتەرىلىپ، ناۋقاستانعانىنا قاراماستان، ەت قىزۋىمەن قاتتى شايقاسقا ارالاسا قالعانىن قارامايسىڭ با؟! ەسكى ادىسپەن ەنشىسى وزىنە بولا قويادى دەپ ويلاعان. وسى جولى ويى ىسكە اسپادى. نەمىسىڭ دە وسال جاۋ ەمەس. ءبىر ءسات ونىڭ الدىن وراپ، العاشقى اتىستا اتقان وعىن تولەۋعاليعا ءدال تيگىزدى. جاندى جەرىنە  جالپ ەتىپ تيگەن وتتاي ىستىق وق-جارادان ەسىن ءبىر ءسات جوعالتىپ العانىمەن، سۇرمەرگەن دە ەسەسىن الۋعا شاماسى جەتىپ، سوڭعى وعىمەن قارىمتالاسىن قارماپ ۇلگەردى. الايدا، اجال كەلسە، «تاجال» دا قارسى تۇرا المايدى ەكەن،  قانسىراپ بارىپ ءۇزىلىپ جۇرە بەردى. بۇل داڭقتى مەرگەننىڭ نىساناسىنا ىلىنگەن ء397-شى، ەڭ سوڭعى قارسىلاسى  ەدى.

تولەۋعالي ابدىبەكوۆتىڭ مايىتىنە وسىلايشا، 1944 جىلدىڭ 23 اقپانىندا كالينين وبلىسى، نوۆو-سوكولنيكي اۋدانىنداعى ناسۆا ستانساسىنىڭ سولتۇستىك-شىعىس جاعىنان توپىراق بۇيىردى.

ەسىل ەردىڭ №2916 مەرگەندىك مىلتىعى ءوزىنىڭ ۇزدىك شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى، جاس مەرگەن، قاتارداعى گۆاردياشىل جاۋىنگەر ءاشىرالى وسپاناليەۆكە تاپسىرىلدى. جاۋجۇرەك شاكىرت سوعىستا 128 نەمىس اسكەرىن جەر جاستاندىردى. ونىڭ ۇستازىنان مۇراعا العان مىلتىعى ءقازىر قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك ورتالىق مۇراجايىندا ساقتاۋلى.

تولەۋعالي ابدىبەكوۆتىڭ ەرلىگى اتاۋسىز قالعان جوق، «قىزىل جۇلدىز»، «قىزىل تۋ» وردەندەرىمەن، قارا جەر قوينىنا كەتكەن سوڭ ء«ى دارەجەلى وتان سوعىسى»، «لەنين» وردەندەرىمەن ماراپاتتالدى.

ول ەشكىمنەن ماراپات سۇراعان ەمەس. «قارىزداسىپ ولمە، قارىزداسىپ ولسەڭ دە، ارىزداسىپ ولمە» دەگەن ۇستانىمى دا بولعان شىعار. وتانىن ءسۇيدى، وتانى ءۇشىن شىبىن جانىن قيدى. ديۆيزيا باسشىلىعى ءبىر ەمەس، ءۇش رەت كەڭەستەر وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنعاندا، ءبىر ۇسىنىس تا وتپەدى-اۋ.  ستالين جولداستىڭ «بالاسى اكەسى ءۇشىن جاۋاپ بەرمەيدى» دەگەن دۋالى ءسوزى قاي جەردەن قاعىلىپ، قاڭعىپ كەتكەنىن جاراتقان يەدەن وزگە ءتىرى جان بىلمەيدى.

قانات  قايىم، جازۋشى  

“ۇلان” گازەتى، №18


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=10&id=1172533

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەڭ جاڭا ماقالالار


مەملەكەتتىك حالىق قۇرىل 15 سەكوند
بەردىبەك ساپارباەۆ بازا 1 مينوت
اتىز-ارىق سۋ يگىلىگى قۇ 2 مينوت
شىمكەنتتە زاڭسىز اينالى 2 مينوت
ەكپىندەي ىلگەرىلەۋ ارىن 2 مينوت
1-سىنىپقا قۇجات قابىلدا 4 مينوت
پايعامبارىمىز ﷺ شاشىن ق 7 مينوت
سەمەي مەشىتتەرى 8500-گە 7 مينوت
ەلوردادا بالالاردى قورع 10 مينوت
قوستاناي وبلىسىندا سپور 12 مينوت
كوروناۆيرۋس: قازاقستاند 12 مينوت
كولىك پوليتسەيلەرى ۇيلە 16 مينوت
ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايان 19 مينوت
ينتەرنەتتە زات ساتىپ ال 22 مينوت
حالىقارالىق بالالار مەر 22 مينوت
«ويناي بىلگەن – ويلاي ب 22 مينوت
ۆ كازاحستانە پرودولجايۋ 22 مينوت
پاۆلوداردا بالالار ترام 22 مينوت
«مەموريال» ونلاين-سەرۆي 22 مينوت
شولوحوۆ تۆورچەستۆوسى – 22 مينوت
جامبىل وبلىسىنىڭ بايزاق 22 مينوت
ماۋرو يكاردي «پسج-مەن» 22 مينوت
بەيبىت جينالىستار تۋرال 22 مينوت
نۇر-سۇلتاندا بلوكپوستتا 28 مينوت
قازاقستاندا قانشا بالا 28 مينوت
كوروناۆيرۋس: ورالدا ءۇش 1 ساعات
شىمكەنتتە 61 جاستاعى از 1 ساعات
قىزىلوردادان ءۇش جولاۋش 1 ساعات
سقو-دا كوروناۆيرۋس انىق 1 ساعات
ارمەنيا پرەمەرى نيكول پ 1 ساعات