ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: Ult.kz ۇلىت تورابى

جولدانعان ۋاقىتى: 12:50 - 2018/09/28

Нақты Көзі: http://ult.kz/post/oralkhan-bokey-turaly-oramdy-oylar

بۇگىن مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى، كورنەكتى جازۋشى، دارىندى پۋبليتسيست ورالحان بوكەيدىڭ تۋعان كۇنى.اتاۋلى داتاعا وراي تانىمال تۇلعالاردىڭ قالامگەر تۋرالى تۇششىمدى وي-پىكىرلەرىن كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنامىز.

***

ونىڭ ءار شىعارماسىنان تۋعان ولكەسىنە، التايداي اسقار تاۋىنا، قويداي جۋاس حالقىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى سەزىلىپ تۇرادى. ونىڭ اڭگىمەلەرى ءومىردى سۇيۋگە، تابيعات جاراتىلىسىنىڭ ادەمىلىگىن كورە بىلۋگە ۇيرەتەدى. ول ءوز زامانىنداعى قازاق ادەبيەتىن، قازاق جۋرناليستيكاسىن زاڭعار بيىكتەرگە كوتەرىپ كەتكەن اقىنجاندى جازۋشى - ورالحان بوكەي.

«ورالحان بوكەي – جيىرماسىنشى عاسىرداعى قازاق ادەبيەتىنىڭ ەڭ سۇلەي سۋرەتكەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە الەمدىك تانىمدىلىققا يە بولدى. ورالحان ازعانتاي عۇمىرىندا سونداي اسقارالى بيىككە ءوزىن دە، ەلىن دە، تۋعان ادەبيەتىن دە شىعارىپ ۇلگەردى».

ابىش كەكىلباەۆ

«ورالحان – دۇنيەدەن وزعالى، مىنە، تۋرا ون جىل بولدى. كىتاپتارى ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى، ءومىر سۇرە بەرەدى. ولار: جاسقا – اقىل، كارىگە – قۋات بەرەدى. باقىتقا باقىت قوسادى. باقىتسىزعا مەدەت بولادى».

شەرحان مۇرتازا، 2003 ج.

«ورالحان نە جازسا دا قانىمەن، جانىمەن جازۋشى ەدى. جانە قاي جانردا جازباسىن ولاردىڭ بىردە – ءبىرى قالامداستار مەن قالىڭ قاۋىم نازارىنان تىس قالمايتىن».

«ورالحان ءبىر وقىلاتىن جازۋشى ەمەس. ورالحان قايتالاپ وقۋدى قاجەت ەتەتىن جازۋشى، تۇسىنگەنىڭشە وقي بەرەتىن كۇردەلى سۋرەتكەر».

دۋلات يسابەكوۆ

«ورالحان ءوزى تۋعان تابيعاتىنا ۇقساس ەدى. التايداي اسقاق، ونىڭ وق جەتپەس قۇزار شىڭدارىنداي بيىك ەدى! زاڭعار تاۋلارىنان قۇلاپ اققان وزەندەرىندەي تاسقىن ەدى. تاۋلارىنىڭ سىلەمدەرىن جايلاعان ەركە ەلىكتەرىندەي ەلگەزەك ەدى. وركەش - وركەش تاستارىنداي ءىرى ەدى. قالام سىلتەگەن الىپتاردىڭ ءبىرى ەدى. شىعىستان جارقىراپ شىققان جۇلدىز ەدى».

قاسىم قايسەنوۆ

«ادەبيەتىمىزدىڭ قازىرگى اسپانىن جارقىراتىپ تۇرعان اياۋلى جۇلدىزدارىمىزدىڭ ءبىرى، عاجايىپ نازىك سۋرەتكەر، تاماشا جۋرناليست ورالحان بوكەي قاپىدا، قيىر الىستا ورالماس ساپار كەشتى، ءبىز ءتىل جەتپەيتىن وكىنىش كەشىپ، تاعى جىلاپ قالدىق...»

عافۋ قايىربەكوۆ

«ورالحان ەش ۋاقىتتا تاقىرىپتان تاۋسىلىپ كورگەن جازۋشى ەمەس. ءبىر-اق سويلەمدىك ماسەلەدەن قالاۋىنشا شىعارما تۋدىرا بەرۋگە قابىلەتتى دە، قۇدىرەتى دە جەتەتىن. سول سەبەپتى دە بولار، ول «جوسپارلانعان دۇنيەمنىڭ كوپتىگى سونداي، ولاردى ەشقاشان جازىپ تاۋىسا المايتىن شىعارما» دەپ قينالاتىن».

ديداحمەت ءاشىمحانۇلى

پيكاسسودان لەۆيتاننىڭ پەيزاجىن، ايتماتوۆتان اۋەزوۆتىڭ كوسىلە سۋرەتتەۋىن ەشكىم دە تالاپ ەتپەيدى عوي. ءارقايسىسىنىڭ ءوزىنىڭ قولتاڭباسى بار. ماسەلە ءقايتىپ ايتۋدا ەمەس، ايتا بىلۋدە. جالپى، ىزدەنىس اتاۋلىعا شوشىنا قارايتىن الگىندەي سىني پىكىرلەر ادەبي پروتسەسكە از زيانىن تيگىزىپ جۇرگەن جوق. بىزدە ەكسپەريمەنت وتە سيرەك.

ستيلى، ءتىلى، مەتودى، ايتارى بىر-بىرىنە ۇقساس شىعارمالاردىڭ كوپ جازىلۋىنىڭ ءبىر ۇشىعىن وسىدان ىزدەۋ ءجون. دەمەك، كەي تۇستا بوياۋ ارتىق جاعىلسا، ول دۇيىسماعانبەتوۆ ايتقانداي «جالاڭ سۋرەتكەرلىك» ەمەس، ويدى جەتكىزۋ ءۇشىن اۆتوردىڭ ادەمى قولدانعان ءتاسىلى، ياعني ورالحاننىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى، تۆورچەستۆولىق دارالىعى.

ورالحان بوكەەۆ – كەيىنگى تولقىنداعى دارا داۋىس يەسى. تۆورچەستۆوسى شاعىن دا بولسا – ءوز ەرەكشەلىگىمەن قىزىق. بوكەەۆ جازعان دۇنيەنىڭ بارىنە بىردەي ءبىز دە تاڭداي قاعا بەرمەيمىز. ءيا، سىن دا كەرەك. ءبىراق ءبىلىپ سىنايىق، جوعارىداعىداي ناقاق قياناتقا بارمايىق. ونىڭ تەبىرەنتپەيتىن شىعارمالارى بار، ءبىراق ويلانتپايتىن شىعارماسى جوق. وسى – اقيقات.

ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ، قازگۋ-دىڭ ستۋدەنتى(1973 ج.)

ورال وبلىسىندا (باتىس قاز. وبل.) 1943 جى­لى قىركۇيەك ايىندا تۋعان ورالحان بوكەەۆ دەگەن ءبىر بالا جوعالىپ كەتكەن ەكەن. سول بالانىڭ اكە-شەشەسى كەيىنگە دەيىن مەنىڭ اعامدى وزدەرىنىڭ با­لاسى ەمەس پە ەكەن دەپ كۇماندانىپ ءجۇردى. ورالحان دەگەن ات ءبىزدىڭ جاقتا سيرەك كەزدەسەدى، ونىڭ ۇستى­نە بوكەي دەگەن ەسىم دە سولاي. كۇدىكتەنسە، كۇدىك­تەنەتىندەي ەدى.

اكەمىز ەڭبەك ارمياسىندا، ورالدا جۇرگەن كەزدە اعام تۋعان. سول سەبەپتى ورالدان امان ورالسىن دەپ ورالحان قويعان. ال اكەمنىڭ شىن اتى – بوكەي­حان. رەپرەسسيا جىلدارى اتامىز يساحان اتىن يسا­قان­ عىپ وزگەرتىپ، بالاسىنىڭ حانىن الىپ، بوكەي قى­لىپ وزگەرتكەن عوي. سوندا، اعامنىڭ شىن ءاتى-جونى – ورالحان بوكەيحانوۆ بولىپ شىعادى.

اۋىل­داعى ءۇي شاڭ بولىپ كەتسە، شاڭعا ءبىزدىڭ اتىمىز­دى جازىپ قوياتىن. مىنا جەردى ءسۇرت دەگەندەي. كىش­كەنتاي كەزىمدە باسىمدى قاراپ بەرشى دەپ الدى­ما كەپ جاتا قالاتىن. مەن شاشىن قولىم­مەن تاراپ، ولاي قايىرىپ-بىلاي قايىرىپ، ويناپ وتىرۋشى ەدىم. سول ادەتىن ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ۇزگەن جوق.

اربىر كوستيۋ­مىندە ءبىر-بىر ورامال بولاتىن. ونىڭ ءبارىن جۋىپ، ۇتىكتەپ وتىرۋ مەنىڭ موينىمدا. بالا كەزدەن-اق، اكەلگەن كيىمدەرىن اكەمىزدىڭ كۇلامي دەگەن تىگىنشى قا­رىنداسىنا سوكتىرىپ، وزىنە لايىقتاپ، جاڭاشا ۇلگىمەن قايتا تىكتىرەدى ەكەن. وزىنە نە جاراساتىنىن جاقسى ءبىلۋشى ەدى. وسى سۇلۋلىعى مەن ءسانقويلىعى قاشان دا اينالاسىنداعى ادامداردان ەرەكشەلەپ تۇراتىن. الماتىدا جۇرگەنىندە ورىستىڭ قىزدارىنا دەيىن عاشىق بولىپ جۇرەدى ەكەن.

بىزدىڭ ۇيگە اۋىلدىڭ اقساقالدارى، كورشىلەر كوپ كەلەتىن. ولاردى كۇندە كورىپ جۇرسە دە اكە-شەشەم استى-ۇستىنە ءتۇسىپ كۇتەتىن. اعامنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا مەن ۇلكەن ادامداردىڭ اڭگىمەسىن كوپ تىڭدادىم. ولار قىزۋ اڭگىمە ۇستىندە نەشە ءتۇرلى ماقال-ماتەلدەردى قولداناتىن. سونى وزدەرى دە بايقامايتىن. مەن سونى جازىپ الىپ، جيناقتاپ قوياتىنمىن. اعام وزىنە ۇناعاندارىن بەلگىلەپ الىپ، كەيبىرەۋلەرىنە تاڭدانا قاراپ، ء«سوزدى ۇمىتىپ بارامىز» دەيتىن. اۋىلدىڭ، ءۇيدىڭ بارلىق جاڭالىقتارىن جىپكە تىزگەندەي ەتىپ حات جازاتىنمىن.

ورالحان اعام جاستايىنان جازۋشى بولۋدى ارماندايتىن. مەكتەپ قابىرعاسىندا ءجۇرىپ-اق ادەبي شىعارمالاردى كوپ وقىدى. كەيدە كىتاپتان باسىن كوتەرمەي وتىرعانىن كورگەن اتا-انام «كوزىڭدى قۇرتاسىڭ وقىما» دەپ تىيىم سالاتىن. اعامنىڭ ادەبيەتكە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن وياتقان وسى پاننەن ساباق بەرگەن وتە ساۋاتتى ءمۇعالىمى جومارت نۇرعازين بولاتىن. كەيىن كوركەم شىعارمادان گورى تانىمدىق دۇنيەلەردى كوپ وقىدى. اعامنىڭ كۇندەلىگىندە مىناداي ءبىر قاناتتى ءسوزى بار: «ادام ارمانداي ءبىلۋى كەرەك، ارمانداسا- سوعان قول جەتكىزەدى. مەن جازۋشى بولۋدى ارماندادىم، جازۋشى بولدىم. مەنىڭ پارتالاس دوسىم جەڭىس ۇشقىش بولۋدى ارماندادى، ول دا ۇشقىش بولدى. ادام ارمانداي وتىرىپ، سونىڭ جولىندا كۇرەسە ءبىلۋى كەرەك. بۇكىل ادامزات ساعان قاراپ تۇرعانداي، ءوز-وزىڭدى شەكسىز جاۋاپكەرشىلىكتە سەزىنگەندە عانا ويلاعان ماقساتىڭا جەتە الاسىڭ».

عاليا بوكەيقىزى،جازۋشىنىڭ قارىنداسى

«جازۋشى بوكەەۆ – تۋعان ولكەسى - اسەم التايدىڭ، اسقاق التايدىڭ جىرشىسى! ونىڭ شىعارمالارى التاي ولكەسىنىڭ گيمنى ىسپەتتەس».

رابيعا سىزدىق

بىردە قۋانىشباي قۇرمانعاليەۆ ەلۋگە تولدى دا، ۇلكەن-كىشى ءبىر توپ تىلەۋلەس دوستارى سول ۇيدە باس قوستىق. كەشتى ورالحان باسكاردى. انىمەن، ازىلىمەن، ەشكىمتە الابوتەن جۇمساق كوپشىك قويماي وتىرىپ-اق، جيناقى جۇرگىزگەن داستارحان ءمازىرىنىڭ ءبىر ءتۇسىندا شەراعاڭ ۇيىندەگى جەڭەشەمىز:

— اپىر-اي، ورالحان باۋىرىم-اي، مەن سەنى كەرەمەت جازۋشى، قالامى جۇيرىك جۋرناليست رەتىندە ءبىلۋشى ەدىم، ەندى اڭعارسام، سەن ەلدە جوك، اسابا ەكەنسىڭ عوي، — دەگەنى بار ەدى سۇيسىنگەنىن جاسىرا الماي.مىنە، جازۋشى ورالحاننىڭ مەن بايقاعان ءبىر قىرى وسىنداي ەدى.جىگىتتىڭ سەگىز قىرلى، ءبىر سىرلى بولعانىنا نە جەتسىن، شىركىن.

ساكەنيماناسوۆ

«ادامدى ارداقتاۋ، ونىڭ ۇلىلىعىن جىرلاۋ، جالپى العاندا، ورالحان پوۆەستەرىنىڭ نەگىزگى تاقىرىبى دەسە دە بولادى».

سەرىك قيراباەۆ

«ورالحان – بار جانردا باعىن سىناپ، قازاق ادەبيەتىنىڭ كوركەمدىك الەمىندە عاجايىپ ءىز قالدىرعان اسا كورنەكتى جازۋشى، قايراتكەر قالامگەر».

«ورالحاننىڭ سۇيسىنە ءسوز قىلاتىن ءبىر ارتىقشىلىعى ونىڭ وسى كەزگە دەيىن ازىن – اۋلاق شىعارمالارىنىڭ بارىندە دە تابيعي سۇلۋلىققا، جەر، سۋ، ورمان سۇلۋلىعىنا دەگەن قامقورلىق، قامقورلىق قانا ەمەس – اۋ، شىن قۇشتارلىق، پەرزەنتتىك سۇيىسپەنشىلىك سەزىلەدى. سونداي ىستىق لەپ، تەرەڭ تىنىستار ەسەدى»

تولەگەن توقبەرگەنوۆ

«تسەنزۋرانىڭ مىڭ شيراتىلعان قىزىل جىلان جىپتەرىمەن قول-اياعى مىقتاپ بايلانعان و. بوكەي كەڭەستى كەمسىتۋدىڭ جولىن ءدال تاپتى; ول – قازاقتى بيىكتەتۋ، رۋحىن وياتۋ... قالامگەر سوندىقتان دا كىتاپتان كىتاپقا قازاعىن التايدىڭ اسقار شىڭىنا ورلەتە بەردى. ەڭ اياعىندا، ءوزى دە قاسقا قۇلىنىن جەتەكتەپ، قار جامىلعان مۇزتاۋدىڭ ۇشار بيىگىندە كۇنگە قاسقايا قاراپ، كەربۇعىداي قارىسىپ تۇرىپ قالدى. ماڭگىلىككە!..».

مارات قابانباي

«ورالحان – بار جانردا باعىن سىناپ، قازاق ادەبيەتىنىڭ كوركەمدىك الەمىندە عاجايىپ ءىز قالدىرعان اسا كورنەكتى جازۋشى، قايراتكەر قالامگەر». قۋانىشباي قۇرمانعالي

قۋانىشباي قۇرمانعالي

«ەسىمى وزىمىزگە دە، وزگەگە دە كەڭىنەن تانىلعان ەرەكشە تالانت يەسى ورالحان بوكەي ادەبيەتىمىزگە وزىندىك بەتىمەن، وزىندىك ورنەگىن سالا كەلگەن جازۋشى ەدى. ونىڭ العاشقى اڭگىمە – پوۆەستەرىنەن-اق («قامشىگەر»، «ۇركەر»، «قايداسىڭ، قاسقا قۇلىنىم») ەشكىمگە ۇقسامايتىن وزىنشە ءسوز ساپتاسى، اسقاق مىنەزى، العىر زەردە – زەيىنى وقۋشىسىن بىردەن باۋراعان بولاتىن» «... ارتىنا مول ادەبي مۇرا قالدىرعان ورالحان بوكەي ۇلتتىق كوركەمونەرىمىزدە وزىندىك ورنى بار ءىرى سۋرەتكەر. جازۋشىنىڭ ادامنىڭ سەزىم تۇڭعيىعىنا، جان – دۇنيە تەرەڭىنە وي – ارمانىنا ۇڭىلگەن شىعارمالارى تۋعان حالقىمەن بىرگە جاساسىپ، ونىڭ رۋحاني يگىلىگىنە قىزمەت ەتە بەرەدى»

تۇرلىبەك مامەسەيىت

«... ورالحان بوكەي - اقىن. ءار اڭگىمەسى، ءار پوۆەسى اقىندىق جۇرەكپەن ءومىر تىلسىمىن تەرەڭ ءتۇيسىنىپ، سول جۇمباقتان وزىندىك تىڭ ءپالساپا تۇيە وتىرىپ جازىلعان». «ورالحان بوكەي – سۋرەتكەر. تابيعات پەن ادام جانىن اقىندىق كوزبەن ءجىتى ءتىنتىپ، ەكىنىڭ ءبىرى بايقاي بەرمەيتىن تىلسىم قۇپيالاردى ورنەكتەيدى. جانە دە سول سۋرەتتەرى ءوزى كورگەندەگىدەي تىلسىم كۇيىندە، جۇمباق قالپىندا تۇڭعيىعىنا سىر بۇگىپ تۇرادى».

تالاپتان احمەتجان

«ورالحان پروزاسىمەن دە، دراماتۋرگياسىمەن دە، ءتىپتى اسقاق مىنەزىمەن دە تۇنىپ تۇرعان ءسوز ونەرىنىڭ شەبەرى بولاتىن».

قۋانىش سۇلتانوۆ

ونىن ەڭ سوڭعى ماقالاسى «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ 1993 جىلعى 30-ساۋىرىندەگى سانىنا جاريالانىپتى. «وشاق بۇتى — ۇشەۋ، جاعار وتى — بىرەۋ» دەپ اتالادى. «كوكەك ءوز اتىن ءوزى شاقىرماس ءۇشىن ء«جۇز»، «رۋشىلدىق» دەگەن الىپ-قاشتى ءسوزدى ازايتىپ، «ۇلتتىق» دەگەن ۇعىمدى قالىپتاستىرايىق، سونى عانا ناسيحاتتايىق، اعايىن. دۇنيەدە ءوزى اۋرۋ بولعان سوڭ بۇكىل الەم اۋرۋ دەپ ويلاۋدان ءقاۋىپتى دە قاتەرلى دە نە بار؟!» دەپ اياقتاپتى ەڭ سونعى ويىن. ۇلت تاتۋلىعى مەن ۇلت مۇددەسى — كيەلى قالامى اركىلى تىرىلەرگە قالدىرعان اماناتى ەكەن.

تۇمانبايۇلى ك. تاعى دا وراعاڭا ورالۋ:

[جازۋشى و. بوكەەۆ جايلى بىرەر ءسوز] // جاس الاش. – 2002. – 16 مامىر. – 7ب.

ورالحاندى ويلاسام... ونىڭ جازعان كىتاپتارى، سونداعى كەيىپكەرلەر ەسىمە تۇسەدى. ءبارى دە ومىردە بولعان، ءوزىمىز كۇندە كورىپ، ارالاسىپ جۇرگەندەي اسەر ەتەدى. سەبەبى، شىعارمالارىنىڭ كوركەمدىك قۋاتى، ءتىل بايلىعى، شەبەرلىك كەستەسى سەزىمىڭدى تەربەپ، ويىڭدى قوزعايدى

جاقسىباەۆ ا. جانى جايساڭ جاقسىلار.

ەستەلىكتەر، ساپارلار، وي-تولعامدار. – الماتى: ء«بىلىم»، 2006. – 145 - 154 ب.

«ورالحاننىڭ پروزاسى ءوزىنىڭ تەرەڭ ومىرشەڭدىگىمەن قۇندى. ول - ءوز وقىرمانىڭ ەشقاشان جوعالتىپ المايتىن شىن باقىتتى جازۋشى».

ايگۇل كەمەلباەۆا


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=53&id=877360

پىكىرلەر:


قوناق: #6100، ۋاقىتى: 17:10 - 2020/01/07

Кешіріңіздер, аты-жөнімді жазбаппын ғой, "Гүл аңсаған бір ғұмырдың" авторы мен - Ғаббас Қабышұлымын.


قوناق: #6099، ۋاقىتى: 17:07 - 2020/01/07

Менің "Гүл аңсаған бір ғұмыр" хикаятымның Бас кейіпкері Ораш - Оралхан інім Бөкей.


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەڭ جاڭا ماقالالار


داۋرەن بەرىكقاجىۇلى، اق 1 مينوت
سيفرلى ەكونوميكا شينجيا 1 مينوت
مەملەكەتتىك كەڭەس مەملە 1 مينوت
ماكس فەرستاپپەن Formula 1 مينوت
قاراتاۋدا تەرەزەدەن  قۇ 19 مينوت
13-كەزەكتى مەملەكەتتىك 1 ساعات
تاپسىرىس ارقىلى قارجى ق 1 ساعات
اقتوتى رايىمقۇلوۆا قازا 1 ساعات
جورجي امادۋ | ادەبيەت پ 1 ساعات
رايونىمىز قيىنشىلىعى با 1 ساعات
جالپى حالىقتىق دەنە شىن 1 ساعات
اسا 108. تۋرنير بارىسىن 1 ساعات
اباي ولەڭدەرىن امەريكال 1 ساعات
بۇگىن قازاقستاندا تۇڭعى 1 ساعات
كوپ جەر باي مازمۇندى دە 2 ساعات
ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگ 2 ساعات
گويتي دازاەۆتىڭ كەزەكتى 2 ساعات
كوروناۆيرۋس: اقش-تا 5 م 2 ساعات
مەملەكەتتىك كەڭەس مەملە 2 ساعات
شيپاحانادان شىققان ناۋق 2 ساعات
شىمكەنتتىك كلۋب ۇستەل ت 2 ساعات
چەمپيوندار ليگاسىنىڭ ىر 2 ساعات
اقتوبەدە اياعى جىلۋ بات 2 ساعات
قىزىلوردادا كانالعا بات 2 ساعات
13-كەزەكتى مەملەكەتتىك 3 ساعات
«استانا» شاباندوزى پولش 3 ساعات
جەڭىل اتلەتيكا. وليمپيا 3 ساعات
ۆاشينگتوندا بولعان اتىس 3 ساعات
مەملەكەت باسشىسىنىڭ اپت 3 ساعات
ماڭعىستاۋدا جاڭا مەكتەپ 3 ساعات