نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: انا-ءتىل گازەتى

جولدانعان ۋاقىتى: 10:36 - 2016/03/17

Нақты Көзі: http://anatili.kazgazeta.kz/?p=35946&lng=cir


Erlan

ەرلان جاناحمەتۇلى قوجاباەۆ – بەلگىلى سۋرەتشى، ديزاينەر. ءبىرقاتار باسپالاردا كوركەمدەۋشى رەداكتور قىزمەتىن اتقارىپ، ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىندا  شاكىرت تاربيەلەگەن ۇستاز. رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ ديپلومدارىمەن ماراپاتتالعان. ول جۋىردا عانا وقىرمان قاۋىمعا جول تارتقان «قازاق ويۋلارى» كىتابىنىڭ اۆتورى. اۆتور سوڭعى جىلدارى قازاقتىڭ ويۋلارىن تەرەڭ زەرتتەۋمەن اينالىسۋدا. كاسىبي سۋرەتشىمەن وربىتكەن سۇحباتىمىز دا وسى توڭىرەكتەگى ماسەلەلەر جونىندە بولماق. 

– قازاقتىڭ ويۋلارىن قاي كەزدەن باستاپ جيناي باستادىڭىز جانە بۇعان نە سەبەپ بولدى؟
– قازاقتىڭ ۇلتتىق ويۋ-ورنەگى كوپ­تەگەن عالىمداردىڭ – ونەرتا­نۋ­شىلار مەن ەتنوگرافتاردىڭ زەرتتەۋ نىسانىنا اينالىپ، ءبىرقاتار عىلىمي ەڭبەكتىڭ وزەگى بولعانى بەلگىلى. بۇل تاقىرىپ ءا.ح.مارعۇلاننىڭ، ق.مۇراتاەۆ پەن ب.يبراەۆتىڭ، سونداي-اق ا.قاجىعاليۇلىنىڭ كىتاپ­تارىندا كەڭىنەن كورىنىس تاپقان. ۇلتتىق ورنەكتىڭ تۇرلەرى مەن قۇرامداس بولىكتەرىن ءجىتى زەرتتەگەن مامانداردىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك، ويۋ – ۇلتتىق دۇنيەتانىمنىڭ نەگىزگى تۇ­جىرىمدارىن ءون بويىنا جيناق­تاعان بەينەلەۋ ونەرىنىڭ بىرەگەي ءتۇرى. ايتسە دە، قازاق ويۋلارىنىڭ كەي­بىر اسپەكتىلەرى، ورنەكتەردە كورىنىس تاپقان اتا-بابالارىمىزدىڭ كوس­موگونيكالىق، ءاستارلدى، ءدىني جانە فيلوسوفيالىق تانىمى ءالى تەرەڭ زەرت­تەلمەگەن. قازاق ويۋ-ورنەگىنىڭ قازاقپەن ەجەلدەن قوڭسى تۇرعان كورشى حالىقتاردىڭ دۇنيەتانىمىمەن بايلانىسى دا عالىمدار نازارىنان تىس قالىپ كەلەدى.
مەنىڭ بۇل جۇمىسپەن اينالىس­قا­نىما 8 جىلداي ۋاقىت بولدى. قازاقتىڭ ويۋلارىن جيناۋىما سەبەپ بولعان نارسە، كەزىندە قازاق ويۋلارىنا بايلانىستى ءبىر ەنتسيكلوپەديالىق جيناق شىققان بولاتىن. سول جيناقتاعى ويۋلارعا نازار اۋدارسام، ولاردىڭ كوبى – قازاق ويۋلارى دەۋگە كەلمەيتىن، ياعني ويدان قۇراستىرىلىپ شىعارىلعانىن بايقادىم. ونىڭ ۇستىنە سونداي «وتىرىك ويۋلار» شەتەلدەرگە دە تاراي باستاپتى. ال شىندىعىنا كەلگەندە، قازاقتىڭ ويۋ-ورنەگى ءبىزدىڭ ءسالت-داستۇرىمىزدىڭ، ادەت-عۇرىپتارىمىزدىڭ، ءتول مادەنيەتىمىزدىڭ، تاريحىمىزدىڭ، ءدىنىمىز بەن ءدىلىمىزدىڭ، ويلاۋ جۇيەمىزدىڭ، پاراسات-پايىمىمىزدىڭ، دۇنيەتانىمىمىزدىڭ بەلگىسى، كورىنىسى ەمەس پە؟ بۇعان ءمان بەرىپ قاراماساق، ەرتەڭ ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق ناقىشىمىزدان قول ءۇزىپ كەتەمىز عوي دەگەن وي كەلدى. سودان ويلانا كەلە، ويۋلاردىڭ ۇلگىلەرىن، تۇرلەرىن جيناستىرۋدى، سۋرەتتەرىن سالۋدى، قاعاز بەتىنە ءتۇسىرۋدى قولعا الدىم. بۇل ءىستى باستاۋىما ءبىر جاعىنان نامىس تا اسەر ەتتى. ويتكەنى ءبىز ويۋلاردى ساقتاۋىمىز كەرەك، ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك. ونى ءبىز جاساماساق، كىم جاسايدى. تاريحي كىتاپتارعا ءۇڭىلىپ، قۇلپىستارعا زەر سالىپ، كونە جازبالارعا قاراپ، ساق، عۇن زاماندارىنداعى، ءتىپتى ودان ەرتە كەزدەردەگى جادىگەرلەرگە، كونە زاتتارعا، ورنەكتەرگە، تاڭبالارعا، كيىمدەردەگى ناقىشتار مەن بەلگىلەرگە قاراپ، ولاردىڭ نۇسقالارىن زەرتتەپ، زەردەلەي كەلگەنىمدە ويۋلارىمىزدىڭ ءبىرسىپىرا ۇلگىلەرى جيناقتالدى. و باستا مەنىڭ ماقساتىم تەك جيناۋ عانا بولدى. كەيىننەن ويۋلاردىڭ ءمان-ماعىناسىن بىلۋگە دەن قويا باس­تادىم. تاپقان ويۋلارىمدى، ونداعى بەينەلەردى عالىمدارعا، تاريح­شىلارعا كورسەتىپ، قانداي ماعىنا بىلدىرەتىنىن ايتىپ بەرۋلەرىن سۇرادىم. سويتسەم، قازاقتىڭ كونە زامانداردان كەلە جاتقان ويۋلارىندا تەرەڭ ماعىنا جاتىر ەكەن. ولاردىڭ ءار ەلەمەنتى، ورنەك-ناقىشى ەرتە زاماندارداعى تاڭىرلىك دىننەن باستاۋ الىپ، كيەلى زاتتار مەن ۇعىمداردى، ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەردى بەدەرلەپ، بەينەلەپ تۇر ەكەن.

قازاقتىڭ ويۋلارى   ۇلتتىق برەندىمىز بولۋ كەرەك1

-2

ۇشبۇرىش ىشىندەگى ورنەكتىك
كومپوزيتسيا – ء«ومىر اعاشى»

– سوندا بۇل قانداي بەينەلەر؟ ەرەكشەلىگى نەدە؟
– كەزىندە حريستيان ءدىنى ەۋروپاعا تاراي باستاعاندا سول كەزدە سالىنعان سۋرەتتەرگە، زاتتىق، قول ونەر بۇيىم­دارىنا قاراساق، بيبليانىڭ بەينە­لەنگەنىن كورەمىز. سول سياقتى قا­زاق­تىڭ دالاسىندا ەجەلگى دىندەردىڭ ءبىرى سانالاتىن تاڭىرلىك ءدىننىڭ بەلگىلەرى، سيپاتى، تامعالارى ويۋلارىمىزدا كەڭىنەن بەدەرلەنگەنىن بايقاۋىمىزعا بولادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، قازاقتىڭ ويۋلارى بۇل تاڭىرشىلدىكتىڭ تامعاسى. ادام جارىق دۇنيە ەسىگىن اشقان كۇننەن باستاپ و دۇنيەلىك بولعانشا ءجۇرىپ وتەتىن جولى، تىنىس-تىرشىلىگى، اسپان جانە جەرمەن بايلانىسى، ءومىرىنىڭ وزەگى، كەمەلدەنۋى، قورشاعان ورتامەن بايلانىسى، تابيعاتپەن ەتەنەلىگى، ءومىر مەن ءولىم، كۇن مەن ءتۇن، ەر مەن ايەل، تەپە-تەڭدىك وزىنە ءتان ويۋلار ارقىلى جەتكىزىلەدى، سۋرەتتەلەدى. «قوشقار ءمۇيىز» ويۋىن الىپ قارايتىن بولساق، وندا ساعات ءتىلى بويىنشا جانە ساعات تىلىنە قارسى اينالىپ تۇرعان قوزعالىستى بايقايمىز. قازاق ويۋلارىنداعى نەگىزگى ەلەمەنتتىڭ ءبىرى كرەست (+) بەينەسىندەگى ناقىش. ودان كەيىن پيراميدا بەينەسىندەگى كورىنىس بار. بۇل – ۇلىتاۋدى بەينەلەپ تۇر. ۇلىتاۋدىڭ ۇستىنە اعاش ءوسىپ، ول اعاشتىڭ بۇتاقتارىندا قۇستار بەينەلەنەدى. ول قۇستار – ارۋاقتاردىڭ جانى رەتىندە قابىلدانادى. ال اعاشتىڭ ەڭ جوعارعى جاعىندا سامۇرىق قۇس بەينەلەنەدى. بۇلاردىڭ ءارقايسىسىندا وزىندىك ءمان-ماعىنا جاتىر. بارلىعى دا تاڭىرلىك دىنمەن بايلانىسقان دۇنيەلەر ەكەنى ءسوزسىز. استىندا سۋ. ول ءومىردى بەينەلەپ ءتۇر: اسپان (قۇستار ءومىرى)، جەر (ادامدار مەن جانۋارلار ءومىرى)، جەر استى ءومىر (بالىقتاردىڭ ءومىرى).
شاڭىراق تا قازاق ويۋلارىندا كەڭ تاراعان. كەرەگە – جەر ۇستىندەگى ءومىر دەگەن ماعىنانى بىلدىرسە، كيىز ءۇيدىڭ ءوزى – ۇلىتاۋ بەينەسىن كورسەتىپ تۇر. ال كيىز ءۇيدىڭ ىشىندە – وت بار. ول جان، تىرشىلىك. نەگىزىندە قازاقتىڭ ويۋلارى ءۇش پىشىندە سالىنادى. ول – شەڭبەر. شەڭبەر دەگەنىمىز كۇن. ۇلىتاۋ – پيراميدا. ءتورت بۇرىشتى كۆادرات – پيراميدانىڭ نەگىزى. قازاقتا ء«تورت قابىرعاسى تەڭ بولسىن»، ء«تورت قۇبىلاسى تەڭ» دەگەن ءسوز بار. تەڭشىلىك – تاڭىرلىك ءدىننىڭ فيلوسوفياسى. ياعني جەر بەتىندە ءبارى تەڭ. ادامدار دا بىر-بىرىنەن ارتىق ەمەس، ءبارى تەڭ دەگەن ماعىنانى بەرەدى. وسى ماعىنا كوپ ويۋ-ورنەكتەرگە ارقاۋ بولعان. مىسالى، 1940-50 جىلدارعا دەيىنگى تۇرعىزىلعان زيراتتارعا قارايتىن بولساق، ولاردىڭ ءتورت قابىرعاسى بىر-بىرىمەن تەڭ جاسالعانىن بايقايمىز. كەيىن كەڭەس وكىمەتى كەزىندە بۇل ءپىشىن وزگەردى. ءتورت جاعى تەڭ كرەست تۋرالى دا وسىنى ايتۋىمىزعا بولادى. قازاق ويۋلارىندا ء«ومىر اعاشى» دەگەن بەلگى سالىنادى. مۇنى ورىس تىلىندە «درەۆو جيزني» دەپ اتايدى. ءبارى دە ومىرمەن وزەكتەس، ساباقتاس ماسەلەلەر.
فيلوسوفيادا «ين-يان» دەگەن ۇعىم بار. وسى ين-يان قازاق ويۋلارىنداعى ءبىر ەلەمەنت قانا، ياعني ءبىزدىڭ ويۋدىڭ ءوزى «ين-يان». ءومىر مەن ءولىم، كۇن مەن ءتۇن، ەر مەن ايەل جانە تاعى باسقا. وندا بوس كەڭىستىك بولمايدى. ءبارى ماعىنالىق بوياۋعا، رەڭككە تولتىرىلعان. قازاقتىڭ ەكى تۇستەگى ويۋىنا زەر سالساڭىز، ونىڭ قايسىسىنا ءبىرىنشى كەزەكتە نازار اۋداراسىز، سول بەرى قاراي شىققانداي بولادى، ەكىنشى تۇسكە نازار اۋدارساڭىز، كەرىسىنشە سول بەرى قاراي شىققانداي قابىلدانادى. ال ەكەۋىنە الما-كەزەك كوز جۇگىرتسەڭىز، قوزعالىستا تۇرعانداي سەزىلەدى. مۇنداي قوزعالىستان ءبىز شەكسىزدىكتى، ماڭگىلىكتى كورەمىز. S – بەلگىسىمەن بەينەلەنەتىن ويۋ – بۇل ادام ءومىرىنىڭ كەزەڭىن كورسەتەدى. ءبىرىنشى باسىنان ەكىنشى باسىنا دەيىنگى جول ەكى جاقتاعى ءومىردى سيپاتتايدى. بۇل ورايدا قازاق ويۋلارى S جانە + بەلگىسى ءتارىزدى ەكى نەگىزگى مودۋلدەن تۇرادى. وسى مودۋلدەردى كوبەيتىپ، بىر-بىرىنە جالعاۋ ارقىلى ويۋلار پايدا بولادى. تۇمار بەينەسىندەگى ويۋلار بار. تۇمار دا – ۇلىتاۋدىڭ بەينەسىن سيپاتتايدى. سونىمەن بىرگە قازاق ويۋلارىندا «ۇلى انا»، «انا جاتىرىنداعى بالا»، «اكە»، «بالا» جانە تاعى باسقا كوپتەگەن تاقىرىپتىق كورىنىستەر بار. بۇلاردىڭ ءبارى وكىنىشكە وراي ءقازىر ۇمىتىلىپ كەتتى. ماعىنالارى جوعالدى. ساقتالمادى. ماعىنالارى ساقتالماعاننان كەيىن ويۋلارىمىز ءتۇرلى نۇسقادا ايتىلىپ ءجۇر. بىرەۋلەر ويۋلاردىڭ ماعىناسىن جەتىك بىلمەگەننەن كەيىن سىرت پىشىنىنە قاراپ، ءبىر نارسەگە ۇقساتىپ ايتا باستادى. مىسالى، قارماقشى دەيدى، تۇيەتابان دەيدى. ال قاي ويۋدىڭ قايدان شىققانىن، قاينار كوزى، باستاۋى نەدە جاتقانىن تولىق اجىراتىپ، بىلە بەرمەيدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك ماسەلە، قازاقتىڭ ويۋلارىندا كۇنتىزبەلىك جۇيە دە كەڭىنەن كورىنىس تاپقان. ياعني، كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەلۋى، ەڭ ۇزاق كۇن جانە ەڭ قىسقا ءتۇن، كۇزگى كۇننىڭ تەڭەلۋى. سونىمەن قاتار ون ەكى مۇشەل، قارا جانە اق كۇشتەر، ادامنىڭ ەكى يىعىنداعى پەرىشتەلەر، ەتيكالىق، ەستەتيكالىق ۇعىمدار قانشاما.
– مىسالى، قانداي؟
– مىسالى، الا ءجىپتى الايىق. قازاقتا «بىرەۋدىڭ الا ءجىبىن اتتاما» دەگەن ءسوز بار.بۇل دەگەنىمىز بىرەۋدىڭ مورالدىق، ەتيكالىق، ەستەتيكالىق، گەوگرافيالىق شەكاراسىنان اتتاپ كەتپە دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. ال ويۋعا كەلەتىن بولساق، الا ءجىپ – بۇل شەكارا. ول كىندىكتەن شىعادى. بالا ومىرگە كەلگەندە ونىڭ كىندىگىن كەسەمىز. كىندىكتى كەسۋ ارقىلى ءبىز ەكى دۇنيە اراسىنا شەكارا قويامىز. سول شەكارا – الا ءجىپ. مۇنىڭ ءبارى كونە التايدان كەلە جاتقان سيمۆولدار. بالانىڭ تۇساۋىن كەسكەندە الا ءجىپتى سەگىز سانىنىڭ بەينەسىندە بايلايدى. ال سەگىز بۇل شەكسىزدىك. ءجىپتى كەسكەندە جولى بايلانباسىن، اشىق بولسىن، بۇكىل شەكارالاردى كەستىم دەپ ىرىمدايدى.
– ويۋلاردىڭ قانداي تۇرلەرى بار جانە ولاردى قالاي، قاي جەرلەردە قولدانعان ابزال؟
– جالپى، ءبىزدىڭ كوبىمىز «قوشقار مۇيىزدەن» باسقا ويۋلاردى بىلە بەرمەيمىز. شىنتۋايتىنا كەلگەندە، قازاق ويۋلارىنىڭ تۇرلەرى كوپ. بالالارعا ارنالعان ويۋلار بار، ەرلەر مەن ايەلدەرگە ارنالعان ويۋلار بار. بەلدەن تومەن، بەلدەن جوعارى سالىناتىن ويۋلار بار. باس كيىمگە، كامزولعا، شاپانعا سالىناتىن ويۋلار بار. تىرشىلىكتىڭ توقتاعانىن بىلدىرەتىن ويۋلار بار. مىسالى، ءتىرى ادامعا تىرشىلىك بەلگىسىن بىلدىرەتىن ورنەكتەر عانا سالىنادى. بۇلاردىڭ بارلىعىن اجىراتا ءبىلۋىمىز كەرەك. ءوز ورنىمەن قولدانۋدىڭ ءجونى بولەك. سەبەبى قازىرگى كۇندە كوپتەگەن ويۋلاردى قاتە قولدانىپ جاتادى. باس كيىمگە سالىناتىن ويۋلاردى ەتىككە سالىپ قويادى. ەتىككە سالىناتىن ويۋدى باس كيىمگە سالىپ قويادى دەگەن سياقتى. ولگەن ادامنىڭ ويۋىن ءتىرى ادامعا سالىپ قويىپ جاتاتىن جاعدايلار كەزدەسىپ قالىپ جاتادى.001
مۇنىڭ بارلىعى بىلمەستىكتەن، ويۋلارىمىزدىڭ ءمان-ماعىناسىن جەتە تانىماۋشىلىقتان دەپ ويلايمىن. وسىنداي ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا «قازاق ويۋلارى» اتتى كىتاپتى دايىنداپ، جارىققا شىعاردىم. اتالعان كىتاپتى جارىققا شىعارۋداعى ماقساتىم – قازىرگى ديزاينەرلەر قاي ويۋدى قاي جەردە قولدانۋ كەرەك ەكەنىن ءبىلسىن دەگەن ويدان تۋىن­دادى. ويتكەنى ءقازىر كوپتەگەن ديزاينەرلەر ءبىر ويۋدى بارلىق بۇيىمعا جاپسىرا بەرەتىندىكتەن ۇلتتىق ويۋ-ورنەگىمىز كوپتۇرلىلىگىنەن ايىرىلىپ بارادى. دۇرىس قولدانباۋ سالدارىنان ءتول ايشىقتارىمىز باستاپقى كەسكىنىن، ءمانى مەن ماڭىزىن، ءتىپتى اتاۋىن دا جوعالتتى. وسى كىتاپتا جيناقتالعان ويۋ-ورنەكتەر باسپا ءىسى مەن ارحيتەكتۋرادا، توقىما جانە زەرگەرلىك ونەردە، مودەلدىك بيزنەستە جۇرگەن كوپتەگەن ديزاينەرلەردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتەدى دەپ ويلايمىن. سونداي-اق، وسى ەڭبەك ارقىلى قازاقتا قوشقارمۇيىزدەن باسقا ويۋ جوق دەگەن تاپتاۋرىن كوزقاراستى بۇزۋعا تىرىستىم. ويۋ مەن ورنەكتىڭ ءتۇرى كوپ ەكەنىن دالەلدەگىم كەلدى. ءبىراق بۇل كىتاپتا كورىنىس تاپقان ورنامەنتتىك ايشىقتار قازاقتىڭ ويۋ-ورنەگىنە ءتان ءتۇر مەن ءتۇستىڭ، ۇندەستىك پەن ۇيلەسىمنىڭ مىڭنان ءبىر بولىگىن دە بەرە الماۋى مۇمكىن. كىتابىمدا ويۋلاردى دۇرىس قولدانۋدىڭ كوپتەگەن تاسىلدەرىن كورسەتتىم. جالپى، مەنىڭ ايتايىن دەگەنىم، ويۋ مەن ورنەكتىڭ اراسىندا ۇلكەن ايىرماشىلىق بار. ورنەك ول – ساندەۋ، ناقىشتاۋ ءۇشىن قولدانىلسا، ويۋ ول ويدان تۋعان دەگەن ءسوز. ويۋ – ويلاۋدىڭ، ويلانۋدىڭ كورىنىسى. ورنەك – ويۋلاردان شىعادى. ويۋلاردىڭ ماگيالىق اسەرى بار. ادامنىڭ ەنەرگەتيكالىق قۋاتىن قالپىنا كەلتىرەتىن، رەتتەيتىن كۇشى دە بار. ەمدىك قاسيەتكە يە ويۋلار دا بار.
عاسىردان-عاسىرعا جالعاسىپ كەلە جاتقان ويۋلارىمىز تابيعي قالپىن ساقتاۋى كەرەك. ولاردى وزگەرتۋگە، وزگەرىس ەنگىزۋگە بولمايدى. قاعازدان قيىپ، ءبىر نارسە ويلاپ تاپقان سياقتى ءادىس قازاقتىڭ ويۋلارىنا جۇرمەيدى. قازاقتىڭ ويۋلارى ساق، عۇن زاماندارىنان بەرى ابدەن قالىپتاسىپ، جۇيەگە تۇسكەن. ويۋلار – ءداستۇرىمىز، ءتول تابيعاتىمىز، تابيعي قالپىمىز. ونى وزگەرتۋ – ءسالت-داستۇرىڭدى، ادەت-عۇرپىڭدى، ۇلتتىق بولمىسىڭدى وزگەرتكەنمەن بىردەي. دەمەك، قازاق­تىڭ ويۋلارى – ءتول تابيعاتىنان اجىراماي، ءوزىنىڭ باستاپقى قالپىنان اينىماعانى ءجون. سونىمەن قاتار مەن ءوز كىتابىمدا وسى ويۋلاردى قازىرگى زاماندا قالاي قولدانۋعا بولاتىنىن، ونىڭ جولدارىن تاپتىشتەپ كورسەتتىم. قازاق ويۋلارىن پايدالانۋ كەڭىستىگى وتە ۇلكەن. قاراپايىم اس ءۇي جابدىقتارىنان باستاپ، زەرگەرلىك بۇيىمداردا، كيىم-كەشەكتەردە، اسپاپتاردا، قولونەر تۋىندىلارىندا، جىلقى ابزەلدەرىندە، ءۇيدىڭ، بولمەنىڭ ءىشىن، ەدەندى اشەكەيلەگەنگە دەيىن قولدانا بەرۋگە بولادى. تەك قاي ويۋدىڭ قاي جەردە قولدانىلاتىنىن ءبىلۋ كەرەك.
ءسوز سوڭىندا ايتارىم، ءبىز ويۋلارىمىزدى بارشا الەمگە تانىتىپ، ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك. باياعىدا ماسكەۋگە بارعانىمدا رەسەيدىڭ ءبىر حالىق سۋرەتشىسى ءبىزدىڭ ويۋلارىمىزعا قاتتى تاڭعالىپ، «عاجايىپ قوي، بۇل الەمدىك دەڭگەيدە زەرتتەيتىن تاقىرىپ بولۋى ءتيىس» دەگەن ەدى. ءبىز وزىمىزدەگى ۇلان-اسىر بايلىقتى كورمەي، باعالاماي وتىرمىز. ويۋلارىمىزدى تانىتاتىن بولساق، قازاقتاردىڭ قانداي ءبىلىمدى، عىلىمدى يگەرگەنىن، دالا وركەنيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ، تاريحىنىڭ، ءسالت-داستۇرىنىڭ قايدان باستاۋ الىپ، قالاي دامىعانىن دا تانىتار ەدىك.
«تاريحى جوق ەل تامىرى جوق اعاش سەكىلدى» دەگەن ءسوزدى حالقىمىز بەكەر ايتپاعان. ۇلتتىق ويۋ-ورنەكتە اتا-بابالارىمىزدىڭ وسيەتى جاسىرىنعان، ولاردىڭ ءمانىن اشۋ ارقىلى ءبىز ءوزىمىزدى تاني الامىز.
باعزى زاماننان ادام ءوزىنىڭ تانىم-تۇيسىگىن، ءپالساپاسىن تاسقا، تۇرمىستىق زاتتارعا بەينەلەي وتىرىپ، تىرشىلىكتىڭ ءمانىن، ومىردەگى ءوز ورنىن ىزدەگەن. ءدىننىڭ پايدا بولۋىمەن ادام بالاسى اينالاسىنداعى زاتتارعا ءوز ءدىنىنىڭ قاعيدالارىن بەدەرلەي باستادى. قازاقتىڭ ويۋ-ورنەگى عاسىرلار بويى قالىپتاستى جانە ونىڭ ارقاۋىندا تەنگرياندىق ءپالساپا بويىنشا ءومىر سۇرگەن ەجەلگى تۇركى حالىقتارىنىڭ ىشكى الەمىن تۇسىنۋگە ۇمتىلىس جاتتى.
بالا كۇنىمدە اتاممەن قوي باعۋعا شىعاتىنمىن. سوندا قاريانىڭ جولىندا كەزدەسكەن تاستاردى جيناپ، ولاردى ءبىرىنىڭ ۇستىنە ءبىرىن پيراميدا پىشىندەس ەتىپ ورنالاستىرىپ جاتقانىن بىرنەشە رەت كوزىم شالدى. نە ءۇشىن ولاي ىستەيتىنىن سۇراسام، ەشتەڭە تۇسىندىرمەيدى. «سولاي ىستەۋ كەرەك» دەپ قىسقا قايىراتىن. شاماسى، ونىڭ گەنەتيكالىق جادى ەجەلگى اتا-بابالارىنىڭ بەلگىلەرىن ەسىنە سالعان بولۋى كەرەك. ءبىزدى تاعىلىمدى تاريحپەن جالعايتىن تەكتىلىك كىلتى ۇلتتىق ويۋ-ورنەكتەرىمىزدە جاتقانى ءشۇباسىز. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، قازاق ويۋلارى – ۇلتتىق برەندىمىز بولۋى ءتيىس.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

اڭگىمەلەسكەن
ءداۋىرجان جۇماتۇلى


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=9&id=584866

پىكىرلەر:


قوناق: #6110، ۋاقىتى: 07:05 - 2020/11/15

Саламатсызба Ерлан Қожабаев ағамыздың "Қазақ оюлары" атты кітабы қай баспадан шыққан? Алматы ма?


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

اللا مەيرىمى قۇلشىلىعىڭ 3 كۇن
فاتيحا سۇرەسىنىڭ قۇدىرە 10 كۇن
اقاشا ورتەۋ 10 كۇن
جانار - حالىقتىڭ شەكسىز 18 كۇن
ناۋرىز جۇرەگىمدە ءبۇر ج 21 كۇن
ۇستازىڭ بولسىن، ءپىرسىز 25 كۇن
ادەبيەتتىڭ سيقىرى. اڭگى 25 كۇن
ءاز ناۋرىز قۇتتى بولسىن 27 كۇن
قىتايدىڭ مۇسىلمانشىل حا 27 كۇن
قىتاي قازاقتارىنان 18-ع 29 كۇن
ءاربىر ادامعا قۇرمەت كو 30 كۇن
پايعامبارىمىز قازىرەت م 30 كۇن
ءبىلىمنىڭ ەڭ جاقسىسى .. 44 كۇن
ادامنىڭ ەڭ ۇلكەن دۇشپان 44 كۇن
ماڭگىلىك ەلدىڭ تۇعىرى ت 46 كۇن
قاراقۇرىق 54 كۇن
ياسساۋي ءىلىمى قازاق ۇل 57 كۇن
ابەبيەت جايلى وزگە سىر 57 كۇن
تاڭىرشىلدەر -قازاق قالم 62 كۇن
قازاقتىڭ ەتنوتەرريتوريا 63 كۇن
ەجەلگى قازاقتىڭ جەتى ءت 67 كۇن
بارايىنشى 78 كۇن
ءشۇبار ءتىلدى قويايىق 78 كۇن
كەلەمىز ءبارىن تەڭ كورى 79 كۇن
قىتاي ادەبيتىندەگى «بات 79 كۇن
نانىم-سەنىم جانە ونىڭ ق 79 كۇن
ماڭىزدى ماقالانى وقىعان 80 كۇن
قازاۇۋ ستۋدەنتتەرى مەن 80 كۇن
بۇلىنگەننەن بۇلدىرگى ال 83 كۇن
ەلباسىنىڭ قۇرانى اڭگىمە 86 كۇن

ەڭ جاڭا ماقالالار


ەلىمىزدىڭ استاناسىندا ت 4 مينوت
ۇلتتىق قورداعى قارجى اي 9 مينوت
تۇقىم كاسىبىنە ورتا، ۇز 14 مينوت
فيليپ حانزادانىڭ قايتىس 14 مينوت
ەلىمىزدە تۇرعىن ءۇي قۇر 14 مينوت
تەرەڭدەۋىن،ناقتىلانۋىن، 14 مينوت
تۇركىستان وبلىسىندا سۋع 18 مينوت
رامازان ايىندا جاڭا جوب 24 مينوت
"50 ۇزدىك عىلىمي ق 24 مينوت
پاۆلوداردا سپورتتىق جار 24 مينوت
«بەيجيڭدە ۋاعدالاسۋ» ات 24 مينوت
نۇر-سۇلتاندا كوروناۆيرۋ 27 مينوت
الماتىدا 99-داعى قاريا 27 مينوت
مۇگەدەكتەر مەن اسىراۋشى 29 مينوت
شينجياڭ ايتىلمىس شينجيا 1 ساعات
قىزىل گەندى جالعاستىرىپ 1 ساعات
ايماقتىق ساياسي كەڭەس ق 1 ساعات
«رۋحاني جاڭعىرۋ»: 4 جىل 1 ساعات
اقتوبە: باس يمام بريفين 1 ساعات
سەمەيدە كولىك تۇرعىن ۇي 1 ساعات
«رۋحاني جاڭعىرۋ»: 4 جىل 1 ساعات
ەۋروپا ەلى تۋريستەرگە 2 1 ساعات
تۇركىستان وبلىسىندا 40 1 ساعات
«جانسار» – جازۋشىنىڭ جا 1 ساعات
مارستا سالىناتىن قالانى 1 ساعات
اقش-تا تورنادو بولدى: ق 1 ساعات
دەۆيس كۋبوگىنىڭ توپتىق 1 ساعات
قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىندە 1 ساعات
ايماق پارتيا تاريحىن ۇي 1 ساعات
قازاقستاندىقتاردى 58 مي 1 ساعات