نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: قالا مەن دالا گازەتى جانە استانا اقشامى گازەتى

جولدانعان ۋاقىتى: 09:30 - 2021/03/04

Нақты Көзі: https://dalanews.kz/del-qazir/60653-sankciia-europa-bizding-sheneunikterd

سانكتسيا؟ ەۋروپا – ءبىزدىڭ شەنەۋنىكتەردىڭ ەكىنشى وتانى – ساراپشى | DalaNews
| DalaNews

سانكتسيا؟ ەۋروپا – ءبىزدىڭ شەنەۋنىكتەردىڭ ەكىنشى وتانى – ساراپشى

 ەۋروپا قازاقستانعا سانكتسيا سالۋى مۇمكىن بە؟ ونىڭ سالدارى قانداي بولماق؟  مۇندايعا ۇرىنباۋ ءۇشىن بيلىك قانداي امال-شارا قولدانۋى قاجەت؟ بۇعان ەلدىڭ كوزقاراسى قانداي؟ ەۋروپادا كوڭىل كوتەرۋدى ۇناتاتىن قازاقستاندىق شەنەۋنىكتەر باتىستاعى اكتيۆىن قايدا جاسىرارىن بىلمەي، جانتالاسىپ جاتقانى راس پا؟ توقاەۆ ساياسي رەفورما تۋرالى ۋادەسىن نەگە ورىندامادى؟ جالپى، ەۋروپا قازاقستاننان نە كۇتەدى؟ ساياساتتانۋشى دوسىم ساتپاەۆ وسى توڭىرەكتەگى وي-پىكىرىن ورتاعا سالدى دەپ حابارلايدى Dalanews.kz. 

«بىزدىڭ بيلىك باتىسپەن ەشقاشان ارازداسقان ەمەس. وسى ۋاقىتقا دەيىن سىيلاسىپ كەلدى. رەسەي سەكىلدى ارسىلداپ، ايتىس-تارتىسقا ءتۇسىپ، بەتتەن الىپ، توسكە شاۋىپ كورگەن جوق»، – دەيدى ساتپاەۆ.

ونىڭ پىكىرىنشە، باتىسپەن قاباق شىتىسپاۋعا تىرىساتىن ءبىزدىڭ بيلىك سانكتسياعا ىلىكسە، وتىز جىل بويى قاسىقتاپ جيناعان ساياسي ءيميدجىن ءراسۋا قىلادى. ەۋروپانىڭ كوز الدىندا رەسەي مەن تۇرىكمەنستاننىڭ كەبىن كيىپ، ورتا ازيانىڭ كوشباسشىسى دەگەن رەپۋتاتسياسىنا كەسىرى تيەدى.

«ەۋروپا – ءبىزدىڭ شەنەۋنىكتەردىڭ ەكىنشى وتانى. ول جاقتا جىلجيتىن-جىلجىمايتىن مۇلكى بار، بويانىپ-سىلانىپ وتىرعان توقالدارى بار، بۇعان بيزنەس اكتيۆتەرى مەن ەۋروپا بانكتەرىندەگى ەسەپ-شوتىن جانە قوسىڭىز. قازاقستان سانكتسياعا ىلىكسە وسى بايلىقتىڭ ءبارى بۇعاتقا ءتۇسىپ، ودان قالدى رەسمي تۇردە جۇرتقا جاريا ەتىلەدى. ەۋروپاعا ەنەتىن ەسىك تارس جابىلادى!

قازاقستاندا بيزنەس جوبالارى بار باتىس كاسىپكەرلەرى دە سانكتسيادان جاپا شەگىپ، «قارا تىزىمگە» ىلىككەن تۇلعالارمەن قانداي دا ءبىر كەلىسسوز جۇرگىزۋگە تىيىم سالىنادى»، – دەيدى ول.

ەۋروپارلامەنت سانكتسيا تۋرالى ەسكەرتۋ جاساعانى بولماسا، سوزدەن ىسكە كوشكەن جوق. ساتپاەۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان بيلىگى الگى ەسكەرتۋگە قۇلاق اسپاي، توقاەۆ ۋاعدا ەتكەن ساياسي رەفورمانى كەشەۋىلدەتە بەرسە، باتىستىڭ نىساناسىنا مىقتاپ تۇرىپ ىلىگەمىز.

قازاقستانعا تۇتاستاي سانكتسيا سالۋ تۋرالى ماسەلە جوق. باتىس ساياساتكەرلەرى ەلدىڭ مۇنداي كۇيگە تۇسكەنىنە ءسىز بەن ءبىزدىڭ كىنالى ەمەسىمىزدى جاقسى بىلەدى.

«بارىنە، بارىنە جاۋاپتى – بيلەۋشى ەليتا. بيلىكتەگى ۇركەردەي توپ. ەۋروپارلامەنت قارارىن شولىپ شىقساڭىز، ادام قۇقىعىن تابانعا تاپتاپ وتىرعان بيلىكتەگى جەكەلەگەن تۇلعالاردى «قارا تىزىمگە» كىرگىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرعانىن اڭدايسىز»، – دەيدى دوسىم ساتپاەۆ. 

قارار دەمەكشى، ونىڭ مازمۇنىنا دا از-كەم توقتالىپ وتەلىك. وتكەن ايدىڭ ورتاسىندا ەۋروپا پارلامەنتى قازاقستانداعى ادام قۇقىقتارىن سىنايتىن تاعى ءبىر قارار قابىلدادى. قۇجاتتا ەلدە ازاماتتىق قوعامنىڭ اياسى تارىلىپ، ادامنىڭ قۇقىعى اياقاستى بولدى جانە قاڭتارداعى پارلامەنت سايلاۋى ادىلەتسىز ءوتتى دەلىنگەن. مۇنى ەۋروپارلامەنتتەگى 693 دەپۋتاتتىڭ ء598-ى قولدادى. بۇل قارارعا قارسى شىققان دەپۋتتار دا بولدى. ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ سايلاۋلاردى باقىلاۋ بيۋروسىنىڭ ەسەبىنە سۇيەنىپ جاسالعان قارارعا 43 دەپۋتات قارسى شىققان.

ساتپاەۆتىڭ ناقتىلاعانىنداي، «قارا تىزىمگە» ەنگەندەردى اقش-تا «ماگنيتسكي ءتىزىمى» دەپ اتايدى. باتىس ەلدەرى «ەۋروپانىڭ ادام قۇقىعى بويىنشا جاھاندىق سانكتسيالىق جۇيەسىن» وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىندا عانا قابىلداعان. ساياساتتانۋشى ءسوز ورايىندا باتىستىڭ ورىس وپپوزيتسيونەرى الەكسەي ناۆالنىيدى ۋلاۋعا قاتىسى بار رەسەيلىك شەنەۋنىكتەرگە جەكەلەي سانكتسيا سالعانىن ەسكە سالىپتى.

سونىڭ الدىندا ەۋروپارلامەنت مينسكىدەگى ميتينگىلەردى باسىپ-جانىشتاعان بەلارۋس بيلىگىنىڭ وكىلدەرىن دە «قارا تىزىمگە» كىرگىزگەن.

«مينسكى مەن ماسكەۋدىڭ ارەكەتى وتقا ماي قۇيعانداي بولدى. تمد كەڭىستىگىندەگى اۆتوريتارلى مەملەكەتتەر مەن باتىس الەمىنىڭ اراسى كۇرت بۇزىلدى. بەلارۋستەگى ساياسي وقيعالار مەن ناۆالنىيدىڭ ءولىم اۋزىنان قالعانىن كورىپ وتىرعان اقش پەن باتىس ءىستىڭ ناسىرعا شاپقانىن ءتۇسىندى. اۆتوريتارلى جۇيەلەردى تىم ەركىنسىتىپ، ەركەلەتىپ جىبەرگەنىنە كەش تە بولسا كوزى جەتتى.

بۇدان بىلاي اقش پەن باتىس رەسەيدەگى، ورتا ازياداعى ساياسي پروتسەستەردى مۇقيات باقىلايتىن بولادى ءارى سوعان ساي شەشىم شىعارادى»، – دەيدى ساياساتتانۋشى.

بىلاي قاراعاندا، قازاقستاننىڭ ەشكىممەن قاق-سوعى جوق. «ەشكىمگە سوقتىقپاي جاي جاتقان ەل». ءبىزدىڭ ەل سانكتسياعا ىلىگەردەي قايدان جاڭىلدى، نەدەن ءسۇرىندى؟ ساتپاەۆ مۇنىڭ جاۋابىن جاقسى بىلەدى ەكەن.
ونىڭ پىكىرىنشە، 2019 جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋى ادىلەتسىز وتكەن. بۇعان نارازى ەل ەرەۋىلگە شىعىپ، بيلىك ميتينگىنى باسىپ-جانىشتاۋعا ءماجبۇر بولعان. تۇرمەدە جان تاپسىرعان قوعام بەلسەندىسى دۋلات ءاعادىلدىڭ ءولىمى دە بيلىكتىڭ تاپسىرىسى رەتىندە باعالانىپ ءجۇر. ءالنۇر ءىلياسوۆ پەن اسيا تولەسوۆانىڭ قاماۋعا الىنۋى دا حالىقتىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋعىزعان.

اقش پەن باتىستىڭ رەفورما جۇرگىزۋگە ۋادە بەرگەن قازاقستان بيلىگىنەن كوڭىلى قالعان. «بەيبىت ميتينگىلەر»، «ساياسي پارتيالار» جانە «سايلاۋ تۋرالى» زاڭ شىن مانىندە، كوزالداۋ عانا.

«شىنتۋايتىندا، تۇك تە وزگەرگەن جوق. ساياسي جۇيە سول قالپىندا قالدى. بيلىكتىڭ مونوپولياسى السىرەۋدىڭ ورنىنا، كۇشەيىپ كەتتى. قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ باسقان ءىزىن اڭدىپ، ساياسي بەلسەندىلىكتى بەسىگىندە تۇنشىقتىرۋعا تىرىسىپ جاتىر. جالعان رەفورمالاردان اياق الىپ جۇرە المايسىز. بۇعان تۇنەۋگۇنگى پارلامەنت سايلاۋى مىسال. ءبارى دە ەسكى ەرەجە بويىنشا ءوتتى، ءبارى دە سول باياعى سارىن.

ساياسي رەفورما جاساۋعا ۋادە وتكەن توقاەۆ ءبىر جاعىنان، جۇرتتىڭ كوڭىلىن اۋلاۋعا تىرىستى، ەكىنشىدەن، بيۋروكراتيالىق اپپارات پەن ەليتانىڭ الدىندا ابىروي جيناعىسى كەلدى. ءسويتىپ، ەكى وتتىڭ ورتاسىندا قالدى.

جۇرتتىڭ كوڭىلىنەن شىعۋ ءۇشىن شىنايى، ناقتى رەفورما جۇرگىزۋ كەرەك ەدى. مىنە، سول كەزدە حالىق تا بيلىكتىڭ ايتقانىن قابىل الىپ، ەلدە قوعامدىق كەلىسىم قالىپتاسار ەدى. بۇعان وتىز جىل بويى ءمىز باقپاي، سىرەسىپ وتىرعان ەسكى جۇيە جول بەرگەن جوق. ءوزىنىڭ status quo-سىن ساقتاپ قالعىسى كەلدى. ءسويتىپ، كونفليكت تۋدى. ناتيجەسىندە، ساياسي رەفورما تۋرالى ۋاعدا ىسىرىلىپ قالىپ، توقاەۆ ونىڭ ىرىمىن عانا جاسادى. وزگەرىستەن ولەردەي قورقاتىن ەليتا دەگەنىنە جەتتى»، – دەيدى ساياساتتانۋشى.

ەۋروپارلامەنتتىڭ قازاقستانعا قاتىستى قارارى بۇگىن، ەرتەڭ سانكتسيا سالىنادى دەگەندى بىلدىرمەيدى. قازاقستاندىق شەنەۋنىكتەردىڭ الپىگە بارىپ اۋناپ-قۋناپ قايتاتىن ۋاقىتى بار.

بۇل باتىستىڭ بىزگە جاساعان ەسكەرتۋى دەپ ءتۇسىنۋىمىز كەرەك.

سوي دەگەن ساتپاەۆ قازاقستان بيلىگى الگى ەسكەرتۋدى ەلەمەي، ارقانى كەڭگە سالار بولسا، ەرتەسىنە-اق رەسەي مەن بەلارۋستىڭ كۇيىن كەشەدى دەپ سانايدى.

«باتىستىڭ تۇگى كەتپەيدى. ەۋروپا ەلدەرى توق، باقۋاتتى تۇرادى. سانكتسيادان ءبىز سورلاپ قالامىز. قازاقستاننىڭ №1 ساۋدا سەرىكتەسى قىتاي دا، رەسەي دە ەمەس، ەۋرووداق. ەكونوميكالىق تۇرعىدا ءبىز باتىسقا بودانبىز. ولارعا مۇناي تاسىمالداپ، بيۋدجەتتىڭ جىرتىق-تەسىگىن جاماپ وتىرعان جايىمىز بار. ەۋرووداق پەن قازاقستاننىڭ اراسى سۋىسا، الىس-بەرىس كىلت ۇزىلەدى. باتىس ءبىزدىڭ مۇنايعا ءزارۋ ەمەس، ءبىزدىڭ ورنىمىزعا تالاسىپ وتىرعان ەل كوپ.

بيلىكتەگى جەكەلەگەن تۇلعالارعا سانكتسيا سالىنسا، ەلدىڭ يميدجىنە عانا ەمەس،  ەكونوميكاسىنا دا زيان كەلەدى. ەلگە ينۆەستيتسيا سالۋعا سايلانىپ وتىرعان ەۋروپالىق كاسىپكەرلەر اتتىڭ باسىن كەرى بۇرادى»، – دەيدى ساياساتتانۋشى.

قازاقستانعا سانكتسيا سالىنسا بۇدان كىم ۇتادى؟ بۇل كىمگە تيىمدى؟

ساتپاەۆتىڭ پايىمداۋىنشا، بۇل وزبەكستان ءۇشىن ۇرىمتال تۇس. بۇدان تاشكەنت ۇتادى. ميرزيوەۆ ءازىر حالىقارالىق الاڭداعى ساياسي ءيميدجىن جاقسارتۋ ءۇشىن جانتالاسىپ جاتىر. يميدج تۇزەلسە، ينۆەستيتسيانىڭ اۋىلى دا الىس ەمەس.

وزبەك جەرىندە Apple، Netflix، Nike، Adidas، Google Commerce، Samsung Electronics سەكىلدى ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ءوز كەڭسەسىن اشۋى تاشكەنتتىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى كۇن وتكەن سايىن ارتىپ جاتقانىن دالەلدەيدى. 

«قازاقستان سانكتسياعا ۇرىنسا، حالىق مۇنى كەشپەيدى. مۇنداي كۇيگە تۇسسەك، بيلىكتەن ءبىرجولاتا كۇدەر ۇزەدى. 30 جىل بويى جۇيەگە جاقتاسىپ، بەت باقتىرماي كەلگەن ازاماتتاردىڭ ءوزى ىندەت اۋا جايىلعان شاقتان جەۋدەن جارىسىپ جاتقان شەنەۋنىكتەردى قارعاپ-سىلەدى.

وتىز جىلدا بەتكە ۇستار ساياسي ينستيتۋت قالىپتاستىرا الماعانىمىز وتە ۇيات. داعدارىسقا قارسى يممۋنيتەتى جوق ءالسىز، ءالجۋاز مەملەكەتپىز. كارانتين كەزىندە، كارانتينگە دەيىن دە حالىق ءوز كۇنىن ءوزى كوردى.

ىندەتپەن كۇرەسكە بولىنگەن قارجى ۇستاعاننىڭ قولىندا، تىستەگەننىڭ اۋزىندا كەتتى. كوررۋپتسياعا قارسى اگەنتتىكتىڭ دەرەگىنشە، بىلتىر 60،1 ملرد تەڭگە جەلىنىپ كەتكەن. بۇل ودان ارعى جىلعا قاراعاندا 2،4 ەسە كوپ!»، – دەيدى دوسىم مىرزا.

بيلىكتەگى ءبىراز ادام باتىستىڭ نازارىنا ىلىگىپ، «قارا تىزىمگە» ەنسە، حالىق قۋانباسا، قايعىرمايدى.

«وتىز جىل بويى تايراڭداعان شەندى-شەكپەندىلەردى ساباسىنا تۇسىرگەن ەۋروپاعا العىس ايتادى. وسى ارقىلى بيلىككە ءسوزىن وتكىزىپ، ساياسي شەشىمدەرگە ىقپال ەتە الارىنا كوزى جەتەدى. ءادىل ءارى تازا سايلاۋ وتكىزۋگە اتسالىسادى»، – دەيدى ساتپاەۆ.

ازىرلەگەن دۋمان بىقاي


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=25&id=1365440

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

جۇرەگىڭ قۇلشىلىقپەن تاز 2 كۇن
توڭمويىن ناپسىمەن ورازا 4 كۇن
اللا مەيرىمى قۇلشىلىعىڭ 9 كۇن
فاتيحا سۇرەسىنىڭ قۇدىرە 16 كۇن
اقاشا ورتەۋ 16 كۇن
جانار - حالىقتىڭ شەكسىز 24 كۇن
ناۋرىز جۇرەگىمدە ءبۇر ج 27 كۇن
ۇستازىڭ بولسىن، ءپىرسىز 31 كۇن
ادەبيەتتىڭ سيقىرى. اڭگى 31 كۇن
ءاز ناۋرىز قۇتتى بولسىن 33 كۇن
قىتايدىڭ مۇسىلمانشىل حا 33 كۇن
قىتاي قازاقتارىنان 18-ع 35 كۇن
ءاربىر ادامعا قۇرمەت كو 36 كۇن
پايعامبارىمىز قازىرەت م 36 كۇن
ءبىلىمنىڭ ەڭ جاقسىسى .. 50 كۇن
ادامنىڭ ەڭ ۇلكەن دۇشپان 50 كۇن
ماڭگىلىك ەلدىڭ تۇعىرى ت 52 كۇن
قاراقۇرىق 60 كۇن
ياسساۋي ءىلىمى قازاق ۇل 63 كۇن
ابەبيەت جايلى وزگە سىر 63 كۇن
تاڭىرشىلدەر -قازاق قالم 68 كۇن
قازاقتىڭ ەتنوتەرريتوريا 69 كۇن
ەجەلگى قازاقتىڭ جەتى ءت 72 كۇن
بارايىنشى 84 كۇن
ءشۇبار ءتىلدى قويايىق 84 كۇن
كەلەمىز ءبارىن تەڭ كورى 85 كۇن
قىتاي ادەبيتىندەگى «بات 85 كۇن
نانىم-سەنىم جانە ونىڭ ق 85 كۇن
ماڭىزدى ماقالانى وقىعان 86 كۇن
قازاۇۋ ستۋدەنتتەرى مەن 86 كۇن

ەڭ جاڭا ماقالالار


ۆاكتسينا دىنگە قايشى كە 4 مينوت
قىتايداعى تاعى ءبىر قان 9 مينوت
فورمۋلا-1: ازەربايجاندا 14 مينوت
الەمنىڭ ءبىرقاتار ەلىند 14 مينوت
پرەزيدەنت تاپسىرماسى: ق 15 مينوت
قىتايداعى تاعى ءبىر قان 18 مينوت
باس ءمۇفتي وزبەكستان ەل 24 مينوت
الماتى وبلىسىندا بالىقت 24 مينوت
قاراعاندى پوليتسەيلەرى 24 مينوت
گونكونگتە كوروناۆيرۋستى 24 مينوت
«قايرات» «اياتتى» ءۇشىن 24 مينوت
شياڭگاڭ ەرەكشە اكىمشىلى 24 مينوت
پاندەميا كەزىندە جانى ك 30 مينوت
تاريحي ەسكەرتكىشتەردى ق 1 ساعات
قايرات قۇرمانباەۆ – قاز 1 ساعات
تالعات سىرباز ەركىن كۇر 1 ساعات
چەحيا 18 رەسەيلىك ديپلو 1 ساعات
پرەزيدەنتتىك جاستار كاد 1 ساعات
جۇڭگو سىرتقى ىستەر ميني 1 ساعات
گونكونگتە كوروناۆيرۋستى 1 ساعات
جامبىلدا تۇراقتاندىرۋ ق 1 ساعات
حوككەيشىلەرىمىز الەم چە 1 ساعات
ۇقك اتىراۋ وبلىسىنداعى 1 ساعات
تەننيستەن قازاقستان ايە 1 ساعات
ء4-بولىم - ورازادا سەبە 1 ساعات
قازاقستاندا 7 مامىرداعى 1 ساعات
الىشەر ەرعالي ازيا چەمپ 1 ساعات
«ايات» – «قايرات» ماتچى 1 ساعات
يزرايلدە ماسكا رەجيمى ج 1 ساعات
بو ـ اۋ ازيا تالقى مىنب 1 ساعات