ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: ەگەمەن قازاقستان ماقالالارى مەن جاڭالىقتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 06:54 - 2020/04/08

Нақты Көзі: https://egemen.kz/article/228314-abaydynh-aynalasyna-adal-bolsaq

«بيىلعى اتالىپ وتىلەتىن ۇلى اقىن اباي قۇنانبايۇلىنىڭ 175-جىلدىعىنا ارنالعان شارالار تىزىمىنە كىرمەي قالعان ءبىر شارۋا بار سەكىلدى. ول – ءوز زامانىندا اقىنعا زور ىقپالى بولعان ورىس دەموكراتى ەۆگەني پەتروۆيچ ميحاەليستىڭ زيراتىنىڭ جايى»، دەپ باستاپتى ساكەن دوس ءوزىنىڭ جازباسىن.

ودان ءارى اۆتور ميحاەليستىڭ ءومىرتاريحىنان ءبىرشاما اقپارات بەرەدى دە، ءوزىنىڭ ايتپاق ويىن بىلايشا تۇيىندەيدى:

«1905 جىلعى «سەميپا­لاتينسكي ليستوك» گازەتىندەگى «اباي كۋنانباەۆ» دەگەن ماقالا­سىندا ءاليحان بوكەيحانوۆ: «اباي ءوزىنىڭ ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتىنە دەيىن ميحاەليستى ەرەكشە ىلتيپاتپەن ەسكە الا وتىرىپ: «دۇنيەگە كوزىمدى اشقانعا ۇلكەن سەبەپكەر بولعان كىسى – ميحاەليس»، دەپ ءوزىنىڭ وعان بورىشتار ەكەندىگىن بىلدىرەدى»، دەيدى.

1882 جىلى ميحاەليس قىزمەت بابىمەن وسكەمەنگە اۋىسىپ، ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جەرگىلىكتى قازبا بايلىق پەن اۋا رايىن زەرت­تەۋمەن شۇعىلداندى، گيدرو­گەولوگيالىق ماسەلەلەردى قاراس­تىردى. 1913 جىلى 2 جەلتوقساندا قايتىس بولعان. وسكەمەن قالا­سىندا جەرلەنگەن. زيراتى سوگرا كەنتىندە بولۋى كەرەك. اياۋلى ۇستازىمىز ق.بىتىباەۆا سولاي دەيتىن. وقۋشى كەزىمىزدە اپار­ماقشى دا بولدى. قالاي دا بارىلماي قالعان بولاتىن.

بيىلعى شارالار اياسىندا ە.پ.ميحاەليستىڭ زيراتىن تاۋىپ الىپ، كۇتۋ، جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزسە، دۇرىس ءىس بولار ەدى».

ساكەن مىرزا وتە ورىندى ماسەلەنى كوتەرىپ وتىر. البەتتە، ادامزاتتىڭ الىبى دەپ جۇرگەن ابايىمىزعا يگى ىقپال ەتكەن ادامعا دەگەن قۇرمەت ونىڭ زيراتىن جوندەۋمەن عانا شەكتەلمەسە كەرەك-تى. تەرەڭىرەك قازىپ، كەڭىرەك قاۋزاساق دەگەن تىلەك تۋادى وسىندايدا. ياعني، ۇلىق اقىنىمىزدىڭ كوكىرەك كوزىنە ءىلىم-بىلىمنىڭ نۇرىن دارىتقان ۇستازدىڭ ۇلىقتالۋى جوعارى دەڭگەيدە جۇرگىزىلۋى ءتيىس. بۇل دەگەنىڭىز، ەۆگەني ميحاەليس ەسىمىنىڭ لايىقتى تۇردە قۇرمەتتەلۋى مەن ماڭگى ەستە ساقتالۋىنا قىزمەت ەتۋ – اباي قالدىرعان مول مۇرانىڭ قىزىعىن كورىپ جۇرگەن بىزدەر ءۇشىن ۇلكەن سىن دەگەن ءسوز.

تاياۋدا قازىرگى قازاق بۋرجۋا­زياسىنىڭ بىرەگەي وكىلى، قاراعان­دىداعى ءNاtige دەپ اتالاتىن قابىر­عالى كاسىپورىننىڭ قۇرىل­تايشىسى ەرلان اشىممەن سۇحبات بارىسىندا جوعارىدا ايتىلعان اڭگىمەمەن ساباقتاس ويدى قۇلاعى­مىز شالعان. ء«بىز، – دەگەن سوندا ەرلان مىرزا، – ادولف يانۋش­كەۆيچتىڭ ءقادىرىن بىلمەي ءجۇرمىز. ءبىز وعان ابايداي عۇلاماعا عۇمىر سىيلاعان قۇنانبايدىڭ بولمىسىن حاتقا ءتۇسىرىپ كەتكەنى ءۇشىن دە سىي-قۇرمەتپەن قاراۋىمىز كەرەك. قاراعاندىداعى اتاۋلارىن اۋىزبەن ايتۋدىڭ ءوزى ۇيات كوپ كوشەلەردىڭ ءبىرىن نەگە وسى يانۋش­كەۆيچتىڭ ەسىمىمەن اتاماسقا؟».

قارادان شىعىپ حان بولعان قۇنانباي وسكەنبايۇلىنىڭ اقىل-پاراساتىنا، ءدىلمارلىعىنا ءتانتى بولعان ادولف يانۋشكەۆيچ ءوزىنىڭ كۇندەلىگىندە: «…ونىڭ الدى ەرتەلى-كەش ادامنان بوساعان ەمەس. قىر قازاقتارى اقىل-كەڭەس سۇراپ، ارىز ايتىپ تولاسسىز كەلىپ جاتادى. ونىڭ باسى دالانىڭ كۇللى زاڭ-جورالعىلارىن جازىپ العان ماشينا سياقتى، تاڭ اتقاننان تۇندە كوزى ۇيقىعا كەتكەنگە دەيىن توقتاۋسىز سويلەۋمەن بولادى…»، دەپ جازباپ پا ەدى؟ بۇل دەگەنىڭىز تاريحى اۋىزشا تاراعان ءبىزدىڭ حالىق ءۇشىن قۇندى قۇجات ەمەس پە؟!

شىنىندا دا، قۇنانبايداي دالانىڭ دارا تۇلعاسىن عانا ەمەس، سول زامانداعى قازاق قوعامىنىڭ بەت-بەينەسىن تاسقا قاشاپ جاز­عانداي حاتقا ءتۇسىرىپ كەتكەن پولياك حالقىنىڭ اقىنجاندى ۇلى، رەۆوليۋتسيونەر، ساياحاتشى ادولف يانۋشكەۆيچ قۇرمەتتىڭ قاندايىنا بولسىن لايىقتى.

قۇنانباي دەمەكشى، قاراعاندىلىق ەتنوگراف-جازۋشى تورەحان مايباس تاعى سول facebook پاراقشاسىندا مىناداي پىكىر قالدىرىپتى.

«ابايدى سەمەيدىڭ اياسىنان شىعارماي-اق قويدىق قوي.

سەمەيدىڭ əۋەجايىن اباي اتىمەن اتاپتى. بəرەكەلدى دەلىك.

وسى قۋانىشتى حابارعا جانىم سەمىرە قويعان جوق. ەلىمىزدە əۋەجايى بار باسقا قالالار جوق پا؟ الماتىنىڭ əۋەجايى سۇرانىپ تۇر ەدى عوي.

ال سەمەي əۋەجايىن اتاۋ كەرەك بولسا قۇنانباي دايىن تۇر ەمەس پە ەدى؟!

رەسەيدە ۆولوديا اتىنداعى شəرىلەر جەتەدى. ۋليانوۆسك دەگەن قالا دا بار.

كەلەر جولى دا شاتىس­پايىقشى.

قۇنان­بايعا دا ءبىر اتاۋدى قيايىق­شى»، دەپ تولعايدى قالامگەر.

ويدى وي قۋادى. قۇنانباي دەمەكشى، بىلتىر قارقارالى قالاسىندا سول كەزدەگى اۋدان اكىمى حالەل ماقسۇتوۆ قۇنانباي قاجى مەن بالا ابايعا ەسكەرتكىش سوقتىرعاندا، رۋحىمىزدىڭ سەلت ەتىپ باس كوتەرگەنى راس ەدى. قالاسىنا پاتشانىڭ ءزارلى زامانىنىڭ وزىندە مەشىت سالدىرتىپ، حالقىنىڭ ساناسىنا يماندىلىقتىڭ ءدانىن سىڭىرگەن قاجىنى قارقارالى جۇرتى ارادا 1،5 عاسىردان استام ۋاقىت وتكەندە توبەسىنە كوتەردى. بۇل – ءيسى قازاق بالاسىنىڭ اداسىپ ءجۇرىپ تاپقان تالايلى شىندىعى ەدى.

ورىس حالقى ادامزاتتىڭ اقىنى الەكساندر پۋشكينگە قاتىسى بار قانداي دا ءبىر جادىگەردى مايدا-شۇيدەلىگىنە قاراماي قۇرمەتتىڭ تورىنە شىعارادى. سول سەبەپتى دە، پۋشكيننىڭ ءسابي كەزىندەگى كۇتۋشىسى، ودان كەيىنگى ءمۇعالىمى، ات ايداۋشىسى بىزگە تانىس، جاقىن جانە الەمگە ايگىلى. بىزگە دە ءدال وسىنداي ىقتياتتىلىق كەرەك-اۋ.

ابايدىڭ تەرەڭىنە سۇڭگىپ، بولمىسىن تانىعان سايىن تۇكتى دە بىلمەيتىنىمىزدى ۇعا تۇسەتىنىمىز زاڭدى. ويتكەنى، تاپقانىمىزدان بولەك تىعۋلى جاتقان قازىنا قانشاما دەگەن وي ءبىزدى وسىنداي كۇيگە تۇسۋگە يتەرمەلەپ وتىرادى، ءتىپتى ءماجبۇر ەتەدى.

اڭگىمەنى تۇيىندەر بولساق، ابايداي الىبىمىزدىڭ اينالا­سىنداعى حاكىمگە شىناشاقتاي دا بولسا شاراپاتى تيگەن جاندارعا دەگەن قۇرمەت پەن ءىلتيپات ءىرى جانە كەسەك بولۋى كەرەك. ايتا بەرسە، تىزە تۇسسە بۇل ءتىزىم سوزىلا بەرۋى مۇمكىن: يانۋشكەۆيچ، ميحاەليس... ابايدىڭ العاش جيناعىن شىعارۋ جولىندا تاتاردىڭ قازانىنا قيلى ساپار شەككەن كاكىتايعا قول ۇشىن بەرگەن قامقور جاندار، ءابىش-ابدىراحماننىڭ پەتەر­بورداعى ميحايلوۆ ارتيل­لەريا ۋچيليششەسىندە وقىعان كەزىندە نيەتتەس-تىلەكتەس بولعان­دار مەن دوس-جاران. وسى جانە وزگە ۇلتتىڭ بىزگە ءالى دە بولسا بەيمالىم وكىلدەرىنىڭ ءومىرتاريحىن زەرتتەپ، حالىققا تانىتۋ، ولاردىڭ ءارقايسىنا ەڭبەگىنە قاراي ەسكەرتكىش سوعىپ، ەسىمدەرىن بۇگىنگى كۇن بيىگىنەن ۇلىقتاۋ – ابايتانۋ عىلىمىنا قوسىلعان سۇبەلى ۇلەستىڭ ءبىر پاراسى بولار ەدى. بيىلعى مەرەيتويدا وسىعان باسا ءمان بەرىلسە ەكەن دەپ تىلەيسىڭ. «تاۋلاردى الاسارتپاي، دالانى اسقاقتاتايىق»، دەگەن وسىنداي-اق بولار.

قاراعاندى وبلىسى

ەسكەرتۋ: facebook پاراق­شا­لارىنداعى جازبالاردىڭ ورفوگرافيالىق ەرەكشەلىكتەرى ساقتالدى.


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=4&id=1147742

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەڭ جاڭا ماقالالار


قازاقستان مەن موڭعوليا 1 مينوت
42 500 تەڭگە تولەم الا 1 مينوت
13 - كەزەكتى مەملەكەتتى 3 مينوت
مەملەكەتتىك حالىق قۇرىل 3 مينوت
شي جينپيڭ حۋبەي ۋاكىلدە 3 مينوت
ەلىمىزدە ەگىن جوسپارى 7 3 مينوت
بوكستان رەسەي قۇراماسى 4 مينوت
اقتوبەدە ەرتەڭنەن باستا 4 مينوت
كارانتين: «اتامەكەن» ب 10 مينوت
ەل ىشىندە ەكىنشى رەت 42 10 مينوت
ەلىمىزدەگى ەت ەكسپورتتا 13 مينوت
اقىرەتتىڭ بار ەكەنىنە ق 13 مينوت
جەلتوقساندا جۇدىرىقتاسا 13 مينوت
ەلوردا ىرگەسىندە تۇراتى 13 مينوت
كوروناۆيرۋسكە بايلانىست 13 مينوت
وڭتۇستىك-شىعىس ازيا چەم 13 مينوت
ايدا بالاەۆا ونلاين رەج 19 مينوت
اسحات ايماعامبەتوۆ: جاز 19 مينوت
رايونىمىزدا مەرەكە كەزى 23 مينوت
”ءسىزدى تەلەۆيزوردان كو 23 مينوت
قۇتقارۋشىلار كۇشەيتىلگە 23 مينوت
قالاي 21 كۇندە ەكوبەلسە 23 مينوت
بولات ءباقاۋوۆتىڭ ءىسى 23 مينوت
قازاقستاندا تىركەلگەن ك 25 مينوت
جامبىل وبلىسىندا ءبىر و 25 مينوت
تۇركىستاندا اشىق اسپان 25 مينوت
«بەرەكەلى وتباسى» بايقا 28 مينوت
تۇركىستان وبلىسىندا كار 28 مينوت
ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك 1 ساعات
ەلىمىزدىڭ ءبىرقاتار وڭى 1 ساعات