ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: قازاقستان «سۇننەت» اقپاراتتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 06:00 - 2020/01/20

اقيداڭ دۇرىس پا؟ - Sunna.kz

اتاقتى يمام مۇحيددين ءان-ناۋاۋي ءوزىنىڭ ءمۇسليمنىڭ «ساحيحىنا» جازعان ء«ال-مينھاج» اتتى كەڭ تۇسىندىرمەسىنىڭ ءبىرقاتار جەرىندە ءمۇتاشابيھ حاديستەرگە تۇسىندىرمە بەرىپ، جورامال جاساعانىنا كۋا بولامىز. ءبىز ولاردىڭ بارلىعىن بۇل جەردە بەرە المايتىن بولعاندىقتان مىسال رەتىندە ەكى-ۇش حاديسكە جاساعان تۇسىندىرمەسىن كەلتىرىپ وتىرمىز.

يمام ءان-ناۋاۋي پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.): «ادام ۇرپاقتارىنىڭ جۇرەكتەرىنىڭ ءبارى ءار-راحماننىڭ ساۋساقتارىنىڭ ەكى ساۋساعىنىڭ اراسىندا ءبىر عانا جۇرەك ءتارىزدى تۇرادى. ونى قالاعان جاعىنا توڭكەرىپ، بۇرادى. سوسىن پايعامبارىمىز بىلاي دەدى: «ۋا، جۇرەكتەردى (قالاعان جاعىنا) بۇرۋشى اللام! ءبىزدىڭ جۇرەكتەرىمىزدى وزىڭە دەگەن تاعات-عيباداتقا قاراي بۇرا گور!»- دەلىنگەن حاديسىندەگى ادامداردىڭ جۇرەكتەرىنىڭ اللا تاعالانىڭ ەكى ساۋساعىنىڭ اراسىندا بولاتىندىعىنا باي-لانىستى بىلاي دەيدى: «بۇل حاديس «احاديسۋس-سيفاتقا» (اللا تاعالانىڭ سيپاتتارىنا قاتىستى ءمۇتاشابيھ حاديستەر) جاتادى.  بۇل جەردە الدىندا ايتىلعان ەكى پىكىرگە جاقىن ەكى كوزقاراس بار.

بىرىنشىسى، بۇعان ەشبىر جورامال جاساماستان ءارى ونداعى ءسوزدىڭ ماعىناسىنىڭ بىزگە بەيمالىم ەكەندىگىن مويىنداي وتىرىپ يمان كەلتىرۋ. ياعني، ونىڭ اقيقاتتىعىنا يمان كەلتىرۋ. جانە حاديستە قولدانىلعان ءمۇتاشابيھ سوزدەردىڭ تۋرا ماعىناسىنىڭ مۇرات ەمەس ەكەنىنە دە يمان كەلتىرۋ. اللا تاعالا: «وعان ەش نارسە ۇقسامايدى»،- دەيدى.

ەكىنشىسى، حاديستەردەگى سيپاتقا قاتىستى سوزدەردى اللا تاعالانىڭ ۇلىقتىعىنا لايىق تۇردە جورامال جاساۋ. مۇنداي جاعدايدا «پالەنشە مەنىڭ جۇمسام جۇدىرىعىمدا، اشسام الاقانىمدا» دەلىنگەندەي ءسوزدىڭ اۋىسپالى ماعىناسى تاڭدالادى. مۇنداي ءسوز تىركەسىندە ونىڭ شىنىمەن-اق الاقانىندا ەكەندىگى ەمەس، ونىڭ قۇزىرەتىندە ەكەندىگى بىلدىرىلەدى. جانە «پالەنشە مەنىڭ ساۋساقتارىمنىڭ اراسىندا قالاعان جاعىما اۋدارامىن» دەلىنگەن كەزدە دە «ول ماعان تولىق باعىنادى، وعان قاتىستى قالاعانىمدى ىستەي الامىن» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

ەندەشە، بۇل ءحاديستىڭ ماعىناسى: «اللا تاعالا قۇلدا-رىنىڭ جانە باسقالاردىڭ جۇرەكتەرىنە قاتىستى نەنى ىستەي-مىن دەسە، بۇل ونىڭ قۇزىرەتىنە باعىنىشتى. ادامنىڭ ەكى ساۋ-ساعىنىڭ اراسىنداعى نارسەنىڭ قارسىلاسپايتىنى سەكىلدى اللا تاعالاعا دا ەشبىر نارسەنىڭ قارسى كەلىپ، ىرىق بەرمەي كەتۋى مۇمكىن ەمەس. مىنە، سوندىقتان اللا تاعالا ارابتارمەن وزدەرى تۇسىنەتىن تىلدىك تاسىلمەن سويلەسكەن. ولارعا تۇسىنىكتىرەك بولۋ ءۇشىن كوزگە كورىنەتىن ماعىنالاردى مىسالعا كەلتىرگەن. ەگەر «اللا تاعالانىڭ قۇدىرەتى بىرەۋ ەمەس پە، ال مىسال كەلتىرىلگەن ساۋساق ەكەۋ عوي» دەلىنسە، جاۋاپ رەتىندە بىلاي دەيمىز: «مۇنداي جەردە مىسالدىڭ ەكەۋ نەمەسە كوپشە تۇردە كەلۋى ماڭىزدى ەمەس، جوعارىدا ايتقانىمىزداي بۇل اۋىسپالى ماندە، ادەبي ءتاسىل رەتىندە ارابتاردىڭ ۇيرەنشىكتى ءادىسى بويىنشا مىسال كەلتىرىلگەن»1.

يمام ءناۋاۋي پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.): «اللا تاعالا كۇندىز كۇنا ىستەگەندەردىڭ ءتاۋباسىن قابىل الۋ ءۇشىن تۇندە الاقانىن جايادى. ال تۇندە كۇنا جاساعانداردىڭ ءتاۋباسىن قابىل الۋ ءۇشىن كۇندىز الاقانىن جايادى. بۇل جاعداي كۇننىڭ باتىستان شىعاتىن  ۋاقىتقا (قيامەتكە) دەيىن جالعاسادى»،- دەگەن حاديسىندەگى «كۇنا جاساعان قۇلدارىنىڭ ءتاۋبالارىن قابىل الۋ ءۇشىن اللا تاعالانىڭ الاقان جايۋىن» بىلاي دەپ تۇسىندىرەدى: «تاۋبەنىڭ قابىل بولۋى بەلگىلى ۋاقىتپەن شەكتەلمەيدى. اللا تاعالانىڭ الاقان جايۋى – ءتاۋبانىڭ قابىل بولۋىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن اۋىسپالى ماعىنادا قولدانىلىپ تۇر. ءال-مازيري بىلاي دەدى: «بۇل جەردە مۇرات بولعان ماعىنا – ءتاۋبانىڭ قابىل بولۋى. ويتكەنى، ارابتار ءبىر نارسەگە ريزا بولسا، قابىل العانىنىڭ بەلگىسى رەتىندە قولىن اشادى، ال ۇناتپاسا وندا الاقانىن جۇمادى. مىنە، سوندىقتان، پايعامبارىمىز (س.ع.س.) بۇل  حا-ديستە كوزگە كورىنەتىن نارسەنى مىسال كەلتىرۋ ارقىلى ارابتار-دىڭ تۇسىنەتىن تاسىلىمەن مۇرات بولعان ماعىنانى ءبىلدىرىپ تۇر. ياعني، بۇل جەردە ءسوزدىڭ اۋىسپالى ماعىناسى قولدانىلعان. ايتپەسە، اعزا رەتىندەگى قول اللا ءۇشىن مۇلدە مۇمكىن ەمەس»2.

مۇسليمنىڭ جيناعىندا مۇعاۋيا يبن ال-حاكام اس-سۋللاميدەن ريۋايات ەتىلگەن ۇزىن ءحاديستىڭ سوڭعى جاعىندا بىلاي دەلىنەدى: «مەنىڭ ءبىر كۇڭىم بار ەدى. قويلارىمدى ۇحۇد پەن ءال-جاۋاانيا تاۋلارى جاقتا جاياتىن. ءبىر كۇنى جايىپ جۇرگەن قويلارىنىڭ بىرەۋىن قاسقىردىڭ سۇيرەپ بارا جاتقانىن بايقادىم. ادام بالاسىمىن عوي، ەل سەكىلدى مەن دە اشۋلانىپ، قايعىرامىن. الگى كۇڭىمدى ءبىر قويدىم. سوسىن پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) جانىنا كەلدىم. (بولعان جايدى ايتىپ بەردىم). ول (س.ع.س.) ماعان بۇل ءىستىڭ ۇلكەن كۇنا ەكەنىن ايتتى. مەن: «ۋا، اللانىڭ ەلشىسى! كۇڭىمە ازاتتىعىن بەرەيىن بە؟»- دەدىم. ول (س.ع.س.): «كۇڭىڭدى الىپ كەلشى»،- دەدى. ءسويتىپ مەن كۇڭىمدى پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.) الىپ كەلدىم. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) وعان: «اللا قايدا؟»- دەپ ەدى، ول: «اسپاندا»،- دەپ جاۋاپ بەردى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «مەن كىممىن؟»- دەدى. ول: «سەن اللانىڭ ەلشىسىسىڭ»،- دەپ جاۋاپ قايىردى. سودان كەيىن پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ماعان: «باسىنا ازاتتىق بەر، مۇسىلمان ەكەن»،-  دەدى».

يمام ءان-ناۋاۋي وسى حاديسكە قاتىستى بىلاي دەپ تۇسىندىرمە بەرگەن.

بۇل حاديس «احاديسۋس-سيفاتقا» (اللانىڭ سيپاتىنا قاتىستى حاديستەر) جاتادى. مۇنداي ماسەلەگە قاتىستى ەكى كوزقاراس بار. بۇل ەكى كوزقاراس جايلى «يمان» تاراۋىندا  تالاي رەت ايتىلدى. ءبىرىنشىسى، اللا تاعالاعا ەش نارسەنىڭ ۇقسامايتىنىن، ءارى ونىڭ جاراتىلعاندارعا ءتان ەرەكشەلىكتەردەن پاك ەكەنىنە سەنە وتىرىپ، ايتىلعان سيپاتتىڭ ماعىناسىنا كىرمەستەن جالپىلاي يمان كەلتىرۋ. ال ەكىنشىسى، اللاعا لايىق كەلەتىن كەيىپتە جورامالداۋ. بۇل كوزقاراستاعىلار بىلاي دەيدى: «پايعامبارىمىز (س.ع.س.) «اللا قايدا؟» دەۋى ارقىلى ونىڭ ءبىر اللاعا سەنىپ، سەنبەيتىنىن انىقتاعىسى كەلدى. ياعني، بارلىق جاراتىلىستى باسقارىپ، ءارى بارلىق ءىستى ىستەپ تۇرعان جاراتۋشىنىڭ جالعىز اللا ەكەندىگىنە،تارقاتا ايتساق، ناماز وقىعاندا كىسىنىڭ قاعباعا بەت بۇراتىنى سەكىلدى، دۇعا جاساۋشىنىڭ تىلەك تىلەگەندە قولىن اسپانعا كوتەرۋ ارقىلى ءمىناجات جاسالاتىن ءبىر اللاعا سەنىپ، سەنبەيتىندىگىن بىلگىسى كەلدى. ءجۇزدى قاعباعا بۇرعان ۋاقىتتا اللانىڭ قاعبانىڭ ىشىندە بولمايتىنى سەكىلدى،  قولدى اسپانعا جايعان كەزدە دە ول اسپاننىڭ ىشىندە بولمايدى. كەرىسىنشە، قاعبا ناماز وقۋشىلاردىڭ قۇبىلاسى بولعانى ءتارىزدى، اسپان دا دۇعا ەتۋشىلەردىڭ قۇبىلاسى. نەمەسە پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ونىڭ جەردەگى پۇتتارعا تابىنۋشى نە تابىنۋشى ەمەستىگىن بىلگىسى كەلدى. ول: «اسپاندا» دەپ جاۋاپ بەرگەننەن كەيىن ونىڭ پۇتقا تابىنۋشى ەمەس، ءبىر اللاعا سەنەتىندىگىن ءبىلدى.

يمام ءان-ناۋاۋي بۇل ماسەلەگە قاتىستى ءسوزىن ءماشھۇر عالىم ءال-قادي يادتىڭ بىلاي دەگەن سوزىمەن جالعاستىردى: «مۇسىلمانداردىڭ فاقيھتەرى مەيلى حاديس عالىمدارى نە كالام سالاسىنىڭ ماماندارى بولسىن، ءتىپتى ءدىني ۇكىمدى باسقالاردان الاتىن قاراپايىم مۇقالليدتەرى بولسىن ءبارى«اسپانداعىنىڭ سەندەردىڭ ۇستەرىڭە جەردى توڭكەرە سالۋىنان قورىقپايسىڭدار ما؟» دەگەن اياتتار سەكىلدى مۇنداي «اللا اسپاندا» دەلىنگەن سوزدەردىڭ تۋرا ماعاناسىنىڭ مۇرات ەمەستىگىن ءبىراۋىزدان ايتقان. مۇنداي سوزدەردىڭ تۋرا ماعىناسى مۇرات بولماعاندىقتان، بارلىق عالىمدار بويىنشا جورامالدانعان…» 3

مۇسليمنىڭ حاديس جيناعىنا تۇسىندىرمە جاساعان عالىم ءال-مازيري دە جوعارىداعى حاديس جايلى بىلاي دەيدى:

«پايعامبارىمىز (س.ع.س.) كۇڭنىڭ مۇسىلمان، نە مۇسىلمان ەمەستىگىن بىلدىرەتىن قانداي دا ءبىر بەلگىسىن بىلگىسى كەلدى. ويتكەنى، كاپىرلەردىڭ تابىناتىن قۇدايلارى سانالاتىن وت پەن پۇت جەردە ورنالاسقان. ءارقايسىسى قاجەتىن ءوز قۇدايىنان سۇرايدى. ال اسپان بولسا، جالعىز اللاعا سەنەتىندەردىڭ دۇعا، تىلەكتەرىنىڭ قۇبىلاسى. مىنە، سوندىقتان ونىڭ نەگە يمان كەلتىرەتىنىن انىقتاعىسى كەلدى. ءسويتىپ، ونىڭ تۇسىنەتىن تىلىمەن سويلەستى. سوسىن ول جالعىز اللاعا يمان كەلتىرۋشىلەردىڭ دۇعا جاساعان ۋاقىتتا قولدارىن جاياتىن اسپاندى يشارات ەتتى. قۇبىلاعا بەت بۇرۋ – اللا تاعالانىڭ قاعبامەن شەكتەۋلى ەكەنىن كورسەتپەيتىنى سەكىلدى، اللاعا يمان كەلتىرۋشىلەردىڭ دۇعا جاساعان ۋاقىتتا قولدارىن جاياتىن اسپاندى مەڭزەۋ دە  ونىڭ بەلگىلى ءبىر جاقتا ءارى اسپانمەن شەكتەۋلى ەكەنىن دە بىلدىرمەيدى»4.

جوعارىداعى حاديستەردىڭ تۇسىندىرمەلەرىنەن بايقاعانىمىزداي، يمام ءان-ناۋاۋي ءمۇتاشابيھ حاديستەردى اللا تاعالانىڭ ۇلىقتىعىنا لايىق ماعىنادا جورامالداۋعا بولاتىندىعىن اراب ءتىلى تاسىلدەرىنەن مىسالدار بەرە وتىرىپ ايشىقتاعان.

اتاقتى حاديس عىلىمىنىڭ مايتالمان شەبەرى، ءماشھۇر عالىم يبن حاجار ءال-اسقالاني دا ءوزىنىڭ يمام بۇحاريدىڭ «ساحيحىنا» جازعان «فاتحۋل-باري» اتتى كەڭ تۇسىندىرمەسىنىڭ ءبىرقاتار جەرىندە ءمۇتاشابيھ حاديستەر مەن اياتتارعا ءتاۋيل جاساعاندىعىن بايقايمىز. مىسالى، پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.): «قۇلىم ماعان ءبىر قارىس جاقىنداسا، مەن وعان شىنتاقتاي جاقىندايمىن، ال ول ماعان شىنتاقتاي جاقىنداسا، مەن وعان  ءبىر قۇشاق جاقىندايمىن.  ال ول ماعان ءجۇرىپ كەلسە، مەن وعان جۇگىرىپ بارامىن»،- دەگەن ۇلى جاراتۋشىدان ريۋايات ەتكەن قۋدسي حاديسىندەگى «قۇلدىڭ اللا تاعالاعا قارىس، قۇشاق مولشەرىندە جاقىنداۋىن جانە اللاعا قاراي ءجۇرىپ كەلۋىن» قۇلدىڭ اللاعا عيبادات، قۇلشىلىق ارقىلى رۋحاني جاقىنداۋىن، ال «اللانىڭ شىنتاقتاي، قۇشاق مولشەرىندە جاقىنداۋىن جانە اللانىڭ قۇلىنا قاراي جۇگىرۋىن» اللانىڭ قۇلىنا دەگەن راحىمدىلىعىنىڭ تەزدىگى ءارى ساۋابىنىڭ ەسەلەنىپ، مول بەرەتىندىگى ادەبي تاسىلمەن اۋىسپالى ماعىنادا ايتىلىپ تۇرعاندىعىن بىلدىرگەن. كىتاپتا اتالمىش حاديستە قولدانىلعان سوزدەردىڭ تۋرا ماعىناسى ەمەس، اۋىسپالى ماعىناسىن تاڭداپ، جورامال جاساعان يبن باتتال، تاباري سىندى عالىمداردىڭ پىكىرلەرىن جەتكىزگەن.5 سونداي-اق، يبن حاجار اسقالاني اللا ەلشىسىنەن جەتكەن حاديستەردەگى «قۇلدارىنىڭ جاساعان ءتاۋباسىنا اللانىڭ قۋانۋىن» اۋىسپالى ماعىنادا «اللانىڭ رازىلىعى» دەپ تۇسىندىرگەن. ءال-حاتتابيدىڭ جانە يبن ءابي جامرانىڭ: «ادامدار ءۇشىن قولدانىلاتىن «قۋانۋدى» اللا تاعالا ءۇشىن قولدانۋعا بولمايدى، بۇل جەردە اۋىسپالى ماعىنادا «اللانىڭ رازىلىعىن» ءبىلدىرىپ تۇر» دەگەن ماندەگى سوزدەرىن كەلتىرگەن.6

باعزى عالىمدار ءمۇتاشابيھ ايات-حاديستەردەگى ۇلى جاراتۋشىنىڭ سيپاتتارىنا  قاتىستى جاسالعان جورامالدىڭ اراب ءتىلى قولدانىستارىنا جاقىن كەلگەن جاعدايدا جورامال جاساۋدان تارتىنباعان. ال اراب ءتىلى قولدانىستارىنان الىس كورىنگەن تۇستاردا ايات، حاديستەردە ايتىلعاندارعا جالپىلاي يمان كەلتىرىپ، ماعىناسىن اللاعا تاپسىرۋ ارقىلى ورتا جولدى ۇستانۋعا تىرىسقان. بۇل جايلى يبن داقيقيل-يد بىلاي دەيدى: «مۇشكيلا (ماعىناسى ايقىن ەمەس) سيپاتتارعا قاتىستى ءبىزدىڭ ۇستانىمىز بىلاي: «مۇنداي سيپاتتار اللا تاعالانىڭ مۇرات ەتكەن ماعىناسى بويىنشا اقيقات ءارى شىن. كىمدە-كىم مۇنداي سيپاتتاردى جورامالداپ، ءتاۋيل جاساسا، ونىڭ جاساعان جورامالىنا قارايمىز. ەگەر جورامالى اراب ءتىلىنىڭ تالاپتارىنا ساي بولسا، وندا وعان قارسى شىقپايمىز. ال ەگەر اراب ءتىلى قولدانىسىنان الىس بولسا، وندا اللا تاعالانى جاراتىلعاندارعا ۇقساتۋ مەن كەمشىلىكتەردەن پاكتەيمىز دە، مۇنداي سيپاتتارعا جالپىلاي يمان كەلتىرە وتىرىپ، مۇرات بولعان ماعىناسىن اللاعا تاپسىرامىز».

اتاقتى عالىم يبن كاسيردى وسى باعىتتى ۇستاناتىنداردىڭ قاتارىنا جاتقىزۋعا بولادى. سەبەبى، ول ءوزىنىڭ «تافسيرۋل-قۇرانيل-ازيم» اتتى 4-تومدىق كولەمدى ءتاپسىرىنىڭ ءبىرقاتار جەرىندە ءمۇتاشابيھ اياتتارداعى سيپاتقا قاتىستى سوزدەردىڭ اۋىسپالى ماعىناسىن تاڭداپ، استارلى ماندەرىن كەلتىرگەن. مىسالى، «اسپاندى ءوز قولىمىزبەن كوتەردىك»7 دەگەن اياتتاعى «قولىمىزبەن» دەگەن ءسوزدى «قۇدىرەتىمىزبەن» دەپ اۋىسپالى ماعىنادا تاپسىرلەپ، يبن ابباستىڭ، ءمۇجاھيد، قاتادانىڭ، ساۋريدىڭ8 جانە تاعى باسقالاردىڭ دا سولاي ايتقاندىعىن بىلدىرگەن.9

«فاتح» سۇرەسىندەگى: «ساعان (قولدارىن بەرىپ) سەرت بەرىپ جاتقاندار، شىن مانىندە، اللاعا سەرت بەرىپ جاتىر» دەلىنگەننەن كەيىن كەلەتىن«اللانىڭ قولى ولاردىڭ قولدارىنىڭ ۇستىندە»10 دەگەن اياتتى يبن كاسير: «ول ولارمەن بىرگە. سوزدەرىن ەستىپ، مەكەندەرىن بىلەدى. ءتىپتى ىشكى نيەتتەرىن دە. اللا تاعالانىڭ ءوزى پايعامبارى ارقىلى ولاردىڭ سەرتتەرىن قابىلداپ تۇر» دەپ اۋىسپالى ماعىنادا تاپسىرلەگەن.11

يبن كاسير: اللا تاعالانىڭ نۇح (ع.س.) پايعامبارعا قاراتا ايتقان: «كەمەنى ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا جانە ۋاحيىمىزبەن جاسا»12 دەگەن اياتىنداعى «كوز الدىمىزدا» دەگەندى كورۋ مۇشەسى رەتىندەگى كوز ەمەس، اۋىسپالى ماعىنادا «كەمەنى قاداعالاۋىمىزبەن ءارى ۋاحي ارقىلى ۇيرەتۋىمىز بويىنشا جاسا» دەگەن ماندە  تاپسىرلەسە13، «راببىڭنىڭ ۇكىمىنە سابىر ەت. ويتكەنى، سەن ءبىزدىڭ كوز الدىمىزداسىڭ»14 دەگەن اياتتى «سەن ولاردىڭ ساعان جاساعان قيىندىقتارى مەن شەكتىرگەن ءجابىر-جاپالارىنا سابىر ەت. ويتكەنى، سەن ءبىزدىڭ قاداعالاۋىمىز بەن قورعاۋىمىزداسىڭ، اللا سەنى ادامداردان قورعايدى، قام جەمە» دەگەن ماعىنادا تاپسىرلەگەن.15

ال، «مايدا» سۇرەسىندەگى: «اللانىڭ قولى بايلاۋلى دەيدى ياھۋديلەر. وزدەرىنىڭ قولى بايلانسىن! وسى سوزدەرى ءۇشىن اللانىڭ راحىمىنان قاعىلىپ، لاعىنەتتەلسىن! جوق، تىپتەن ولاي ەمەس. كەرىسىنشە، اللانىڭ ەكى قولى دا اشىق. قالاعانىنا قالاعانىنشا (ريزىعىن) بەرەدى»16،- دەلىنگەن اياتتى يبن كاسير بىلاي دەپ تاپسىرلەگەن: ء«الي يبن ءابي تالحانىڭ جەتكىزۋى بويىنشا يبن ابباس بىلاي دەگەن: «ەۆرەيلەر بۇل سوزدەرىمەن اللانىڭ قولى شىنىمەن دە بايلاۋلى دەگەندى مەڭزەپ تۇرعان جوق. ءبىراق ولار بۇل سوزدەرىمەن «اللا ساراڭ، ساراڭدىعىنان قۇزىرەتىندەگىنى بەرمەدى دەپ وتىر. اللا ولاردىڭ بۇل سوزدەرىنەن پاك. اياتتاعى «اللانىڭ قولى بايلاۋلى» دەگەن سويلەم ارقىلى اۋىسپالى ماعىنادا «ساراڭدىقتىڭ» مەڭزەلگەنى ءمۇجاھيد، اكراما جانە قاتادا، سۋددي، اد-داححاكتان دا ريۋايات ەتىلدى. ەۆرەيلەردىڭ: «اللانىڭ قولى بايلاۋلى»،- دەگەن جالالارىنا اللا تاعالانىڭ: «كەرىسىنشە، اللانىڭ ەكى قولى دا اشىق. قالاعانىنا قالاعانىنشا (ريزىعىن) بەرەدى»،- دەپ جاۋاپ بەرۋى اۋىسپالى ماعىنادا اللانىڭ جومارتتىعى مەن شەكسىز دارحاندىعىن بىلدىرەتىندىگىن يبن كاسير تاپسىرىندە كەڭىنەن تۇسىندىرگەن.17

راسىندا دا، «اللانىڭ ەكى قولى دا اشىق» دەگەننەن كەيىنگى اياتتىڭ «قالاعانىنا قالاعانىنشا (ريزىعىن) بەرەدى» دەپ جالعاسۋى – اياتتاعى ەكى قولدىڭ مۇشە رەتىندەگى قول  ەمەس، كەرىسىنشە، بۇكىل بولمىسقا يەلىك ەتكەن ۇلى جاراتقاننىڭ شەكسىز دارحاندىعىن ايقىن ءبىلدىرىپ تۇرعان جوق پا؟ مۇنى ارابتى بىلاي قويعاندا، جالپى ءتىل تۇسىنەتىن كەز كەلگەن ادامنىڭ ءتۇسىنۋى قيىن ەمەس. ەندەشە، مۇنى ءمۇتاشابيھ اياتقا قاتىسى جوق دەۋگە ابدەن نەگىز بار. سەبەبى، ايات وقىلعاندا ونىڭ تۋرا ماعىناسى ەمەس، بىردەن اۋىسپالى ماعىناسى ويعا ورالادى. سونداي-اق، ەۆرەيلەردىڭ «اللانىڭ قولى بايلاۋلى» دەگەن جالالارىنا  جاۋاپ رەتىندە كەلگەن اياتتىڭ «اللانىڭ قولى اشىق» دەپ جەكەشە تۇردە ەمەس، «ەكى قولى دا اشىق» دەپ بەرىلۋى – ۇلى جاراتۋشىنىڭ جومارتتىعىنىڭ شەكسىزدىگىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن. ايتپەسە، بەلگىلى ءبىر ساندى كورسەتۋ ماقساتىندا ەمەس.

يبن كاسير: «سەندەر قايدا بولساڭدار دا اللا سەندەرمەن بىرگە. اللا تاعالا سەندەردىڭ نە ىستەپ جاتقاندارىڭدى تولىق كورۋشى»18،- دەگەن اياتتى بىلاي دەپ تاپسىرلەگەن: «ول سەندەردى باقىلاۋشى ءارى ىستەگەن ىستەرىڭدى تولىق كورەدى. جەردە ياكي تەڭىزدە بولساڭدار دا، كۇندىز بولسىن، تۇندە بولسىن نەمەسە ۇيدە ياكي تۇزدە بولسىن مۇنىڭ ءبارى ونىڭ ىلىمىندە بىردەي دەڭگەيدە. مۇنىڭ ءبارى ونىڭ كورۋى مەن ەستۋىنىڭ شەڭبەرىندە. سوندىقتان ول سەندەردىڭ سوزدەرىڭدى تولىق ەستىپ، ورىندارىڭدى تولىق كورەدى. جاسىرىن، كومەسكىلەرىڭدى دە بىلەدى».19

يبن كاسير، سونداي-اق: ء«بىز وعان سەندەردەن دە جاقىنبىز. ءبىراق سەندەر كورمەيسىڭدەر»20،- دەگەن اياتتى «پەرىشتەلەرىمىزبەن جاقىنبىز» دەپ تاپسىرلەپ، جورامال جاساعان.21

ال، كەيبىر اۋىسپالى ماعى-ناسىن تاڭداۋ كۇردەلى كەلەتىن تۇستاردا يبن كاسير تاۋيلگە بارىپ، جورامال جاساماعان. اللا تاعالا نەنى مۇرات ەتكەن بولسا، سوعان جالپىلاي يمان كەلتىرە وتىرىپ، ءسوزدىڭ ادام ساناسىنا بىردەن كەلەتىن تۋرا ماعىناسىنىڭ اللا ءۇشىن مۇمكىن ەمەستىگىن بىلدىرگەن. ول«اللا سوسىن ارشقا يستيۋا22 ەتتى» دەگەن اياتقا قاتىستى بىلاي دەيدى: «بۇل جەردە ءسالافۋس-ساليحتاردىڭ – ماليكي، ءال-اۋزاعي، ءاس-ساۋري، ءلايس يبن ساد جانە شافيعي،  احمەد، يسحاق يبن راھاۋيا ءھام باسقا دا  بۇرىنعى، ءارى قازىرگى مۇسىلمان  يمامدارىنىڭ23  جولىن   ۇستانامىز. ول جول – مۇنداي (اللا تاعالاعا قاتىستى ايتىلعان ءمۇتاشابيھ) اياتتاردىڭ قالايلىعىن (ياعني، وندا ايتىلعان سيپاتتىڭ اللا تاعالا ءۇشىن بەلگىلى ءبىر كەيىپتە بولاتىندىعىن) قابىلداماستان (من غير كيف)، ءارى جاراتۋشىنى جاراتىلعاندارعا ۇقساتپاستان (تشبيه) جانە اياتتا ايتىلعان سوزدەردىڭ اللا مۇرات ەتكەن ماعىناسىن جوققا شىعارماستان (تعطيل) ءۇستىرت وقىپ قانا ءوتۋ. اياتتا قولدانىلعان سوزدەردىڭ مۇشاببيھيندەردىڭ24ساناسىنا ساپ ەتە تۇسەتىن تۋرا ماعىناسى (ورنىعۋ، وتىرۋ، جايعاسۋ) جاراتۋشىعا لايىق ەمەس. ويتكەنى، اللا تاعالاعا جاراتىلعانداردىڭ ەشقايسىسى ۇقسامايدى.«اللا تاعالاعا ەشنارسە ۇقسامايدى. ول تولىق ەستيدى، ءارى كورەدى»25. كەرىسىنشە بۇل جەردە يمامداردىڭ (مۇسىلمانداردىڭ نەگىزگى عۇلامالارى) ولاردىڭ ىشىندە ءبۇحاريدىڭ ۇستازى نايم يبن حاممادۋل-حۋززايدىڭ ايتقانىنداي: «كىمدە كىم اللانى جاراتىلعاندارعا ۇقساتسا، كاپىر بولادى. سونداي-اق، كىمدە كىم اللانىڭ ءوزىن سيپاتتاعان سيپاتتارىن جوققا شىعارسا، ول دا كاپىر بولادى. اللا تاعالانىڭ ءوزىن سيپاتتاعان ەشبىر اياتىندا جانە پايعامباردىڭ ەشبىر حاديسىندە جاراتۋشىنى جاراتىلعاندارعا ۇقساتۋ جوق. كىمدە كىم انىق اياتتاردا جانە ساحيح حاديستەردە ايتىلعان سيپاتتاردى اللا تاعالانىڭ ۇلىقتىعىنا جاراساتىن ماعىنادا بار دەپ قابىلداسا ءارى اللا تاعالاعا لايىق ەمەس (وتىرۋ، ورنىعۋ، جايعاسۋ سياقتى) كەمشىلىكتەردى جوققا شىعارسا، ونداي ادام ناعىز تۋرا جولدى ۇستانعان بولادى»26.

يمام شاۋكاني دا كەي اياتتاردا ءسالافتاردىڭ جولىن ۇستانىپ، ءتاۋيل جاساۋدان باس تارتسا، ەندى ءبىر جەرلەردە ءسوزدىڭ اۋىسپالى ماعىناسى مەن استارلى مانىنە ءۇڭىلىپ، جورامالعا بارعان. مىسالى، يمام شاۋكاني «بارلىق بيلىك پەن باسقارۋ قولىندا بولعان اللا تاعالا وتە ۇلى ءارى بەرەكەت يەسى»27 دەگەن اياتتاعى «قولىندا» دەگەن ءسوزدى تۋرا ماعىنادا ەمەس، اۋىسپالى ماعىنادا «يەسى، قۇدىرەت» سەكىلدى ماعىنادا ەكەنىن بىلدىرگەن.28

قازاق تا «قول» ءسوزىن كوبىنە «كۇش»، «يەلىك»، «بيلىك» سەكىلدى اۋىسپالى ماعىنادا قولدانادى. مىسالى، «قول جيناپ كەلدى» دەگەندە، «اسكەر، كۇش» جيناپ كەلگەندىگىن تۇسىنگەن. ماحامبەتتىڭ: «ارتىمنان كەلىپ قول جەتتى، از جەتپەدى مول جەتتى» دەگەن جىر جولدارى دا وسى ماعىنادى ايتىلعان. سونداي-اق، «اسكەردىڭ تىزگىنى پاتشانىڭ قولىندا» دەگەندە دە «پاتشانىڭ بيلىگى مەن قۇزىرەتىندە» دەگەن ماعىنانى مەڭزەگەن.

شاۋكاني ساحابالاردىڭ اللا ەلشىسىنە قولدارىن بەرىپ، يسلامنان، يماننان اينىمايتىندىقتارىنا بايلا-نىستى بەرگەن سەرتتەرىنە باي-لانىستى«ساعان سەرت بەرىپ جاتقاندار شىن مانىندە اللاعا سەرت بەرىپ جاتىر» دەلىنگەن قۇران اياتىنان كەيىن كەلەتىن «اللانىڭ قولى ولاردىڭ قولدارىنىڭ ۇستىندە»29 دەگەن اياتتاعى «اللانىڭ قولىن» اعزا، مۇشە، قۇرال رەتىندەگى قول ەمەس، «سەندەردىڭ پايعامبارىمىزبەن جاساسقان سەرتتەرىڭ مەن ۋاعدالارىڭ اللامەن جاساسقانداي» دەگەن اۋىسپالى ماعىنادا، ادەبي ءتاسىل رەتىندە بىلدىرىلگەن دەگەن جورامالعا بارعان. شاۋكاني «فاتحۋل-قادير» اتتى كىتابىندا كاللابيدىڭ اياتتاعى «اللانىڭ قولى» دەگەن ءسوز تىركەسىنە قاتىستى: «اللانىڭ ولارعا بەرگەن نىعمەتى مەن تۋرا جولعا سالۋى ولاردىڭ اللا ەلشىسىنە بەرگەن سەرتتەرى مەن ۋاعدالارىنان دا جوعارى ءھام باعالى» دەگەنىن جانە يبن كايساننىڭ: «اللانىڭ پايعامبارىنا دەگەن جاردەمى مەن قولداۋى ولاردىڭ بەرگەن جاردەمى مەن قۋاتىنان دا جوعارى» دەگەن جورامال تۇجىرىمدارىن بەرگەن.30شاۋكاني «فاجر» سۇرەسىنىڭ «راببىڭ كەلدى»31 دەگەن اياتىنداعى «كەلۋدى» «راببىڭنىڭ ءامىرى مەن ۇكىمى كەلدى، دالەلدەرى ايقىندالدى» دەپ جورامالداعان.32

قۇراننىڭ كەيبىر اياتتارى مەن باعزى حاديستەردەگى اللا تاعالاعا قاتىستى ايتىلعان تۋرا ماعىناسى بەلگىلى ءبىر اعزانى نەمەسە جاراتىلعاندارعا ءتان ىس-ارەكەتتەردى بىلدىرەتىن سوزدەرگە قاتىستى ءسالاف پەن حالاف عالىمدارىنىڭ كوزقاراسى قىسقاشا وسى. بايقاعانىمىزداي، ءسالاف عالىمدارى بولسىن، حالاف بىلگىرلەرى بولسىن بارلىعىنىڭ ماقساتى – اللا تاعالانى جاراتىلىستارعا ءتان كەمشىلىكتەردەن پاكتەپ، ۇلىقتىعىنا باس يۋ. ولاردىڭ تاسىلدەرى ءتۇرلى بولعانىمەن ماقساتى بىرەۋ. ءسالاف «مۇنداي سوزدەردىڭ تۋرا ماعىناسى اللا ءۇشىن مۇمكىن ەمەس. بۇل سوزدەردىڭ اللا تاعالانىڭ ۇلىقتىعىنا لايىق ماعىناسى بار، ءبىراق  ءبىز  ونى ناقتى بىلمەگەندىكتەن اۋىسپالى ماعىناسىن تاڭداپ، ءتاۋيل جاسامايمىز» دەپ، اقىلدارىنا توقتاۋ سالۋ ارقىلى تولىق مويىنۇسىنۋشىلىققا بارعان. ال حالاف بولسا، قۇران اراب تىلىندە تۇسكەندىكتەن، وندا ارابتاردىڭ ءوز ارالارىندا قولداناتىن اۋىسپالى ماعىنانى بىلدىرەتىن تاسىلدەرى مەن استارلى ءماندى مەڭزەيتىن ادىستەرى دە قولدانىلعان. سوندىقتان، بەلگىلى ءبىر اعزانى ياكي جاراتىلىستارعا ءتان ىس-ارەكەتتەردى بىلدىرەتىن سوزدەردىڭ تۋرا ماعىناسىن اللا تاعالاعا قولدانۋعا بولمايتىندىقتان، ولاردىڭ اۋىسپالى ماعىناسى مەن استارلى مانىنە قاراي جورامالداۋ قاجەت دەگەن. جاسالعان جورامال، تاڭدالعان ماعىنا قۇراننىڭ انىق اياتتارىندا بىلدىرىلگەن اللا تاعالانىڭ ۇلىقتىعىنا لايىق سيپاتتارىنا ساي جۇرگىزىلگەندىكتەن،  ءتاۋيل جاساۋدى قاتە ساناماعان.

اسىلىندە حالافتار عانا ەمەس، ءسالافتار دا جورامال جاساپ، تاۋيلگە بارعانىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون.  ءسالافتاردىڭ مۇنداي سوزدەرگە تەك قانا يمان ەتەمىز دەۋمەن شەكتەلمەي، ولاردىڭ تۋرا ماعىناسى اللا ءۇشىن مۇرات ەمەس دەۋى – قىسقا تاۋيلگە جاتادى. ال حالافتاردىڭ مۇنداي سوزدەردىڭ تۋرا ماعىناسىنىڭ مۇرات ەمەستىگىن ايتۋمەن قاتار، ءمۇتاشابيھ سوزدەردىڭ اللانىڭ ۇلىقتىعىنا ساي كەلەتىن اۋىسپالى ماعىناسىن تاڭداۋى – كەڭەيتىلگەن تاۋيلگە جاتادى. بۇل جايلى حانافي ءمازھابىنىڭ بەلدى عالىمى الي يبن سۇلتان مۇحاممەد مۇللا ءال-قاري بىلاي دەيدى: ء«سالاف تا، حالاف تا ءتاۋيل جاساعان. سەبەبى، ولاردىڭ ءبارى ءسوزدىڭ تۋرا ماعىناسى مۇرات ەمەس دەگەن. ءبىراق سالفتاردىكى قىسقا تاۋيلگە، ال حالافتاردىكى كەڭ تاۋيلگە جاتادى. سەبەبى، حالافتاردىڭ زامانىندا بيدعاتشىلاردىڭ كوبەيۋى – ولاردى وسىعان يتەرمەلەگەن».33

حاباري سيپاتتارعا قاتىستى جوعارىدا كەلتىرگەن ءاھلى سۇننەت ءۋال-جاماعاتقا جاتاتىن  ءسالاف ءھام حالاف عۇلامالارىنىڭ كوزقاراستارىنا سايكەس كەلمەيتىن اداسقان ءمۇشاببيھا دەگەن اعىم بار. ولار قۇران جانە حاديستەردەگى اللاعا بايلانىستى ايتىلعان بەلگىلى ءبىر اعزانى نەمەسە جاراتىلىستارعا ءتان ىس-ارەكەتتەردى بىلدىرەتىن سوزدەردىڭ تۋرا ماعىناسىن نەگىزگە الىپ، اللانى باسقا جاراتىلعاندارعا ۇقساتاتىنداي سىڭاي تانىتىپ، قاتە پايىمعا بارۋشىلار.

يمام شاۋكاني «يرشادۋل-فۋحۋل في يلميل-ۋسۋل» اتتى ەڭبەگىندە بىلاي دەيدى: «اقيدانىڭ نەگىزدەرى، ءدىننىڭ نەگىزدەرى جانە ۇلى جاراتۋشىنىڭ سيپاتتارىنا بايلانىستى ءۇش ءتۇرلى ءمازھاب بار:

بىرىنشىسى، مۇنداي ماسەلەلەردە تاۋيلگە بارىپ، جورامال جاساۋعا بولمايدى. كەرىسىنشە ءسوزدىڭ تۋرا ماعىناسى نەگىزگە الىنادى دا ەشبىر نارسەسى ءتاۋيل جاسالمايدى. بۇل ءمازھاب ءمۇشاببيھالاردىڭ (اللانى باسقا جاراتىلعاندارعا ۇقساتاتىندار) كوزقاراسى.

ەكىنشىسى، مۇنداي ءمۇتاشابيھ سوزدەردىڭ مىندەتتى تۇردە ءبىر جورامالى بار. ءبىراق ءبىز ونى ناقتى بىلمەگەندىكتەن ءتاۋيل جاسامايمىز. سونىمەن قاتار اللا تاعالانى باسقا جاراتىلعاندارعا دا ۇقساتپايمىز ءارى اياتتاعى سيپاتتاردى دا مۇلدەم جوققا شىعارمايمىز. ويتكەنى اللا تاعالا: «ونىڭ ءتاۋيلىن تەك قانا اللا بىلەدى» دەيدى. يبن بۋرھان: «بۇل ءسالافتاردىڭ كوزقاراسى» دەدى.

ۇشىنشىسى، ءتاۋيل جاساي-تىنداردىڭ ءمازھابى. يبن بۋرھان بىلاي دەدى: «بۇل ءۇش ءمازھابتىڭ العاشقىسى قاتە. ال قالعان ەكەۋى ساحابالاردىڭ دا ۇستانعان جولى. ءۇشىنشى ءمازھاب الي، يبن ءماسعۋد،  يبن ابباس، ءۇممۋ سالامادان دا جەتىپ وتىر.34

بايقاعانىمىزداي، شاۋكاني حاباري سيپاتتارعا قاتىستى سوزدەردىڭ تۋرا ماعىناسىن نەگىزگە الاتىنداردى ء«مۇشاببيھا» (اللانى باسقا جاراتىلعاندارعا ۇقساتۋشىلار) دەپ اتاي كەلە، ونىڭ قاتە ەكەنىن يبن ءبۇرھاننىڭ سوزدەرىمەن كەلتىرىپ وتىر. ال قالعان ەكەۋى ساحابالاردىڭ دا جولى دەي كەلە، اللاعا لايىق ماعىنادا ءتاۋيل جاسايتىن حالافتاردىڭ كوزقاراسىن ۇستاناتىن كەيبىر ساحابالاردىڭ ەسىمدەرىن اتاعان.

سىلتەمەلەر:

1 مۇحيددين ءان-ناۋاۋي، ءال-مينھااج شارح ساحيح مۇسليم يبنيل-حاججاج، 15-16 توم، 420-بەت. «دارۋل-ماعريفا» باسپاسى، 2007 ج.

2 مۇحيددين ءان-ناۋاۋي، ءال-مينھااج شارح ساحيح مۇسليم يبنيل-حاججاج، 15-16 توم، 420-بەت. «دارۋل-ماعريفا» باسپاسى، 2007 ج.

3 مۇحيددين ءان-ناۋاۋي، ءال-مينھااج شارح ساحيح مۇسليم يبنيل-حاججاج، 5-6 توم، 26-27 بەت.  «دارۋل-ماعريفا» باسپاسى، 2007 ج.

4 مۇحاممەد نايم مۇحامەد، ءال-قانۋن في اقايديل-فيراقي ءۋال-مازاھيبيل-يسلاميا، 403-بەت. ء«دارۋس-سالام» باسپاسى، ەگيپەت، 2007 ج.

5 احماد يبن الي يبن حاجار ءال-اسقالاني، فاتحۋل-باري بي شارحيل-بۋحاري، 15-توم، 490-493 بەتتەر. «دارۋل-فيكر» باسپاسى، ءبايرۋت، 2000 ج.

6 احماد يبن الي يبن حاجار ءال-اسقالاني، فاتحۋل-باري بي شارحيل-بۋحاري، 12-توم، 385-بەت. «دارۋل-فيكر» باسپاسى، ءبايرۋت، 2000 ج.

7 ء«زاريات» سۇرەسى، 47-ايات.

8 بۇل كىسىلەردىڭ بارلىعى العاشقى بۋىن ناعىز سالافۋس-ساليحيندەردەن.

9 يبن كاسير، تافسيرۋل-قۇرانيل-ازيم، 4-توم، 217-بەت. «دارۋل-كۋتۋبيل-يلميا» باسپاسى، ءبايرۋت، 1997ج.

10 «فاتح» سۇرەسى، 10-ايات.

11 يبن كاسير، تافسيرۋل-قۇرانيل-ازيم، 4-توم، 168-بەت. «دارۋل-كۋتۋبيل-يلميا» باسپاسى، ءبايرۋت، 1997ج.

12 ء«ھۇد» سۇرەسى، 37-ايات.

13 يبن كاسير، تافسيرۋل-قۇرانيل-ازيم، 3-توم، 420-بەت. «دارۋل-كۋتۋبيل-يلميا» باسپاسى، ءبايرۋت، 1997ج

14 «تۇر» سۇرەسى، 48-ايات.

15 يبن كاسير، تافسيرۋل-قۇرانيل-ازيم، 4-توم، 224-بەت. «دارۋل-كۋتۋبيل-يلميا» باسپاسى، ءبايرۋت، 1997 ج.

16 «مايدا» سۇرەسى، 64-ايات.

17 يبن كاسير، تافسيرۋل-قۇرانيل-ازيم، 2-توم، 74-بەت، «مايدا» سۇرەسىنىڭ 64-اياتىنىڭ ءتاپسىرى. «دارۋل-كۋتۋبيل-يلميا» باسپاسى، ءبايرۋت، 1997ج.

18 «حاديد» سۇرەسى، 4-ايات.

19 يبن كاسير، تافسيرۋل-قۇرانيل-ازيم، 4-توم، 280-بەت. «دارۋل-كۋتۋبيل-يلميا» باسپاسى، ءبايرۋت، 1997 ج.

20 «ۋاقيعا» سۇرەسى، 85-ايات.

21 يبن كاسير، تافسيرۋل-قۇرانيل-ازيم، 4-توم، 280-بەت. «دارۋل-كۋتۋبيل-يلميا» باسپاسى، ءبايرۋت، 1997 ج.

22 يستيۋا – ءسوزىنىڭ تۋرا ماعىناسى «وتىردى، ورنىقتى، جايعاستى» دەگەنگە سايادى.

23 مۇسىلمان يمامدارى – نەگىزگى عالىمدارى.

24 مۇشاببيھيندەر – اللانى باسقا جاراتىلعاندارعا ۇقساتاتىندار.

25 «شۋرا» سۇرەسى، 11-ايات.

26 يبن كاسير، تافسيرۋل-قۇرانيل-ازيم، 2-توم، 213-بەت، «اعراف»

(جالعاسى بار)


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=18&id=1098760

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


كوروناۆيرۋس: ىندەت جۇقت 3 مينوت
قازاقستاندا اپتا ىشىندە 3 مينوت
فرانتسيادا ءبىر تاۋلىكت 5 مينوت
گەرمانيادا شەتەلدىكتەرگ 5 مينوت
اۋىل ءمۇعالىمى ولكەتانۋ 12 مينوت
ۋكراينادا كارانتين ءتار 15 مينوت
دۇنيە دەنساۋلىق ساقتاۋ 15 مينوت
ەلىمىزدە ىندەت جۇقتىرعا 15 مينوت
تۇركىستان وبلىسىنىڭ جەت 15 مينوت
ونلاين ءارى تەگىن شەبەر 15 مينوت
ساۋد ارابياسىنىڭ ءمينيس 18 مينوت
الماتىدا كوشەدە سەبەپسى 20 مينوت
نيۋ-يورك دارىگەرلەرى مە 25 مينوت
CDC: قازاقستاندا ۆيرۋست 27 مينوت
جەر كولەمى ەڭ ۇلكەن 10 30 مينوت
ترامپ پەن رەسەيدىڭ مۇنا 1 ساعات
اقمولا وبلىسىنىڭ شارۋال 1 ساعات
كوروناۆيرۋس: جامبىل وبل 1 ساعات
الماتىدا پوليتسيا كوشەد 1 ساعات
سۇلتان بەيبارىس تۋرالى 1 ساعات
قازاقستاندا كوروناۆيرۋس 1 ساعات
بلوكبەكەتتى قيراتقان ما 1 ساعات
مەملەكەتتىك دامۋ-رەفورم 1 ساعات
مادريدتەگى اتر ءتۋرنيرى 1 ساعات
گەرمانيادا كارانتين ەرە 1 ساعات
«حابار» تەلەارناسى «جەت 1 ساعات
قازاقستاندا قار بارىسىن 1 ساعات
قازاقستاندا كروناۆيرۋس 1 ساعات
ەرتەڭنەن باستاپ قوردايد 1 ساعات
ەلوردالىقتار جۇمىسسىز ر 1 ساعات