ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-12-102001851947 %53 %
2019-12-111970784544 %56 %
2019-12-12862197734 %66 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: انا-ءتىل گازەتى

جولدانعان ۋاقىتى: 12:07 - 2019/11/14


ناعاشىبەك قاپالبەكۇلى

مەن ءبىرىنشى سىنىپقا توپاردا جۇرگەندە بار­عانمىن عوي. وندا اكەم كولحوزدىڭ تاناسىن باعاتىن. ەندى مىنە، ارادا قىرىق جىل وتكەندە سول ءبىرىنشى سىنىپتا بىرگە وقىعان ساپار ىزدەپ كەلىپتى. تولىسقان، ءوڭى قوڭىر كۇرەڭىتىپ، شاشىن تىقىرلاتىپ الىپ تاستاعان الپىسقا تاياعان جىگىت اعاسى كابينەتىمە ەكپىندەي كىرىپ كەلگەندە بىردەن تانىدىم.
– باقىتجان، مىڭ سان شارۋاڭ بار، باستىقسىڭ. كەلگەن جاعدايىمدى ايتايىن. باياعى توپاردى قولى جەتكەندەر ءبولىپ-بولىپ جەكەشەگە الىپ جاتىر، ماعان مىنا جەرلەردى الىپ بەرۋگە كومەكتەس، — دەپ الدىمداعى ورىندىققا وتىرىسىمەن ماعان كارتاسى بار قاعاز ۇسىندى.
دەرەۋ وبلىس اكىمىنە تەلەفون شالىپ، توپارداعى جەردى ساپارعا الىپ بەرۋگە ءوتىنىش ايتتىم. ءسوزىمدى جەرگە تاستامايتىن ءوز سوزىنە بەرىك، ىسكەر ازامات بىردەن بار قۇجاتىن الىپ، وزىمە كەلىپ جولىقسىن دەدى.
ساپار ءماز بولىپ كەلگەنى قانداي تەز بولسا، كەتۋى دە تەز بولدى.
ارادا ايداي ۋاقىت وتكەندە تەلەفون شالدى.
– باقىتجان، ساعان مىڭ دا ءبىر راقمەت. قالاعان جەردى الدىم. بىلەسىڭ بە، باياعىدا ءوزىمىز بالىق اۋلايتىن ەكى كولى بار جيدەلى بويىن تۇگەل بەردى. سىڭسىعان توعاي، مۇرتى بۇزىلماعان تۇمسا جەر. ەندى ءوزىڭ كەلىپ، كورىپ قايت. دەمالىپ تۇراتىن كۋرورتىڭ بولادى.
ساپار ساڭقىلداپ ماعان العىسىن جاۋدىرىپ، جەكەشەگە العان جەر، سۋ اتتارىن تاپتىشتەپ ايتىپ جاتىر. قايران اڭقىلداعان قۇرداسىم-اي، ءومىر بويى تراكتور ايداپ، اۋىلدان ۇزاپ شىقپاپتى. مەن ءبىرىنشىنى بىتىرگەن سوڭ، كوشىپ كەتكەنبىز. مىنە، ارادا جارتى عاسىرعا تاياۋ ۋاقىت وتكەندە ءوزى ىزدەپ كەلىپ تاۋىپ وتىر.
باسقا وبلىسقا قىزمەتكە اۋىستىم، ودان استاناعا كوشتىك. جيىرما جىلداي جۇمىس بابىمەن سىرتتا ءجۇرىپ، الماتىعا ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى بولىپ ورالعانىما جىلدان استى. جازعى كەزەكتى دەمالىسىمدى الىپ، تىپ-تىنىش ءبىر جەرگە بارىپ، كوپتەن كوكەيىمدە جۇرگەن ­مونوگرا­­فيا­م­­­دى­ جازىپ بىتىرسەم دەپ ويلاعانىمدا، ەسىمە ساپار ءتۇستى.
باياعىداي ەمەس قالتا تەلەفونىمەن تەز تاپتىم. سول ساڭقىلداعان داۋىسى، باراتىنىما قۋانىپ:
– جيىرما جىل بويى ات ءىزىن سالماي كەتتىڭ. وسى جەردى سەنىڭ ارقاڭدا الدىم. كەل، بالا-شاعاڭدى تۇگەل الا كەل، – دەپ مارە-سارە بولدى.
ساپار اۋدان ورتالىعىنان كۇتىپ الدى، ارى قاراي قالىڭ قۇمدى ورمان، توعاي. كەيدە ويدىم-ويدىم جارقىراعان كولدەر، ولاردى جاعالاي جايقالا وسكەن تەربەتىلگەن اسەم كوك قۇراقتار كوڭىلدى تەربەتىپ، سوناۋ بالالىعىما شاقىرعانداي بولادى. دۇنيە تۇگەل بىت-شىت بولىپ، استى-ۇستىنە ءتۇسىپ، كولحوز-سوۆحوزدار تاراپ، جەردى تەلىم-تەلىم ءبولىپ الىپ، توز-توزى شىعىپ، بەرەكەتى قاشقان تۇستا مىنا ءوڭىردىڭ قايماعى بۇزىلماي سول قالپىندا ساقتالعانىنا تاڭمىن.
بىزگە ارناپ ساپار ەكى كيىز ءۇي تىگىپتى. ءبىرى اسحانا، ەكىنشىسى جاتىنجاي. وزدەرى بولەك ۇيدە تۇرادى، سوۆحوز ورتالىعىنان ءۇي سالىپ العان. قىستا ءبارى سوندا بالالارىن، نەمەرەلەرىن وقىتادى.
باتا سۇراپ، تاي سويدى. جۇبايى دا بەس بالا تاپقان ەتجەڭدى، كەلىسكەن اجارلى جان ەكەن، كەلىن-بالالارىمەن تىك تۇرىپ، قۇراق ۇشىپ كۇتتى. ەكى كۇننەن كەيىن ساپار:
– مەنىڭ تۇڭعىش نەمەرەم الماتىدا ۇيلەنىپ جاتىر. بۇرسۇگىنى تويى. سوعان بارىپ قايتۋعا رۇقسات ەت. مىناۋ ميشا دەگەن ساعان بارلىق جاعدايىڭدى جاسايدى. ءوزى بالىقشى، اڭشى، تاماقتىڭ ءتۇر-تۇرىن دايىندايدى. كاۋاپ، كوكتال، اڭ، قۇس ەتىنەن سورپا ىستەۋدىڭ شەبەرى، – دەپ مالىن باعىپ جۇرگەن قوڭقاق مۇرىن، شاشىن ۇستارامەن سىپىرىپ تاستاپ، ەسكى كەپكى، كەرزى ەتىك كيگەن ۇزىن بويلى ادامدى تانىستىردى. بالا-شاعالارىم سولارمەن، ءۇي يەلەرىمەن بىرگە قايتىپ كەتتى.
ءوزىم دە جازۋعا وتىرىپ، قاعازدا­رىما قاراي الماي جۇرگەن باسىم رۇقساتىمدى بەرىپ، ءبارىن جولعا سالىپ جىبەردىم.
ميشا شىنىندا دا ىسكەر، تىنىم تاپپايدى. تاڭەرتەڭ ەرتە تۇرىپ، ­سيىرلاردى ساۋادى، ونى ءپىسىرىپ، ايران ۇيىتادى. ەكى-ۇش قىرعاۋىل اتىپ كەلىپ، قايناعان سۋعا سۇڭگىتىپ ءجۇنىن جۇلىپ، سورپا جاسايدى.
قالىڭ جىنىس توعاي، تىپ-تىنىش مۇلگىگەن تىنىشتىق. ءۇيدىڭ ىرگەسىندەگى كيىزىن ءتۇرىپ قويىپ، راحاتتانا جازۋعا وتىرامىن.
– تاماق دايىن، – دەگەندە عانا كەرىلىپ ورنىمنان تۇرامىن. ءتۇس اۋا ماساحانا ىشىندە مىزعىپ الىپ، تاعى قاعازعا قارايمىن. كەشكە دۆيجوك قوسىپ، ەلەكتر جارىعىن جاعىپ، تەلەۆيزور كورەمىز. ول بالىق اۋلاپ اكەلىپ، ونى بىردە قۋىرىپ، بىرەسە «ۋحا» اتالاتىن سورپا جاساپ جۇرەدى.
ەكىنشى كۇنى بالىق اۋلاۋعا بىرگە شىقتىم. ىلە وزەنىنىڭ ءبىر تارماعى – ­توپار باياۋ جىلجىپ اعىپ جاتىر، بەتىندە شولپ-شولپ ەتىپ اندا-مۇندا بالىق سەكىرە شورشيدى.
قارماعىما قايتا-قايتا بالىق قاۋىپ، سوعان ءماز بولىپ، شەشىنىپ، شومىلۋعا سۋعا ءتۇستىم.
قايران، توپار! باياعىدا بۇل وزەن سۇمدىق ۇلكەن ايدىن بولىپ كورىنەتىن. ءبىز شەتىنە عانا تاياز جەرىن تاۋىپ شومىلاتىن ەدىك. ءقازىر تارتىلعان، ادام بويلايتىن عانا تەرەڭدىگى بار. قۇلاشتاي مالتىپ، ارعى بەتىنە شىقتىم. جاعاسىنداعى شاڭ-توپىراقسىز سۋدىراعان ۇلپا قۇمدا ارى-بەرى ءجۇرىپ، دەنەمدى جىلىتتىم.
سۋعا ەركىن، راحاتتانا توعىتىلىپ، ءبىر شەتىنەن بالىق ۇستاپ، ۇيگە قايتتىق. ميشا ۋحا سورپاسىن ازىرلەپ، سونى ءىشىپ، ماساحاناعا كىرىپ، ۇيىقتاپ كەتىپپىن.
كەش باتقاندا ميشا دالاعا وت جاقتى. اعاشتىڭ شوعىنا تورت-بەس كارتوشكەنى تاستاپ، سونى اۋدارىستاپ، كورىپ وتىرعان ول:
– ءسىز ۆلاديۆوستوكتا اسكەردە بولدىڭىز با؟ – دەپ سۇرادى.
– ءيا، ونى قايدان ءبىلدىڭ؟
– بىلەگىڭىزگە «ۆلاديۆوستوكتان سالەم» – دەپ جازىپ قويىپسىز.
– ءيا، سولداتتار اسكەردە جۇرگەندە ەرىگىپ ينەمەن پىسكىلەپ، جازدىرتىپ الىپ ەدىك. وشپەيدى ەكەن عوي.
– قاي جەرىندە بولدىڭىز؟
– ۆلاديۆوستوكتىڭ وزىندە ەمەس، ودان جەتپىس شاقىرىم بلاگوۆەششەنسك دەگەن جەردە.
– ويپىرىم-اي، ءا؟ مەن تۇپ-تۋرا سول جەردەنمىن عوي.
– وندا جەرلەس بولدىق، ميشا.
ول سىرتى قاپ-قارا كۇيەلەش پىسكەن كارتوشكالاردى شىبىعىمەن ءتۇرتىپ ايداپ شوقتىڭ شەتىنە شىعارا باستادى.
– ونداعى ەركەكتەر فلياگقا «براجكا» دەگەندى اشىتىپ، ەرتەلى-كەش سودان ەكى-ۇش وجاۋىن ءسىمىرىپ الىپ، شالا قىزۋ تراكتورىن ايداپ، نە باسقا جۇمىستارىنا كەتە بەرەدى. قىزدارى توپ-تولىق، ادەمى كەلەتىن. جاپون، كارىس قىزدارى دا كەزدەسەتىن. ءۇش جىل مورپەحوتادا سول جەردە تۇردىق قوي، – دەدىم اسكەردەگى كەزىمدى ەسكە ءتۇسىرىپ.
– مەن وندا سىزگە ءالى جان بالاسىنا ايتپاعان سىرىمدى ايتايىنشى.
– ونىڭ داۋىسى بۇزىلىپ، ۇنىنە ءدىرىل ارالاسا اڭگىمەسىن باستاپ كەتتى.

***

– ءسىزدى تاعدىر كەزدەستىرگەن شىعار. مەن، مىنە، جيىرما جىل بولدى ەش جەردە جوق اداممىن. ميشا-ميحايل دا شىن اتىم ەمەس. ءتىپتى ەشقانداي پاسپورت، قۇجاتىم جوق.
ءبارىن باسىنان باستايىن. سسسر تاراپ، ەل جاپپاي بەي-بەرەكەتى كەتەر تۇستا ءبىز ۆولوديا دەگەن جولداسىم ەكەۋمىز شەتەلگە شىعاتىن پاسپورت جاساتىپ جاپونياعا، قىتايعا ءجيى بارىپ، ءتۇرلى تاۋار اكەلىپ ساتىپ، تەز ەس جيدىق. جالىنداعان جاسپىز، ەشتەڭەدەن تايىن­بايمىز. قورىقپايمىز. جۇرەكسىنبەي بەل شەشىپ، تاۋەكەل دەپ كىرىسىپ كەتتىك. جاپونيادان اكەلىنەتىن ماشينالاردى ساتاتىن ديللەر بولىپ الدىق، قىتايدان ۇلكەن قاپتارعا قاپتالىنعان سان ءتۇرلى كوز اربايتىن تاۋارلاردى تاسىپ، سودان ۆلاديۆوستوك پەن حاباروۆسكىدە بازار اشتىق. ۆاۋچەرلەردى جيناپ، ەكى زاۋىتقا يە بولىپ، تەز بايىدىق. گۋبەرناتورلار بىزبەن ساناساتىن، ارنايى ىزدەپ شاقىراتىن بولدى. موسكۆادا مەنىڭ شەشەمنىڭ ءبىر تۋىسى گەنەرال، ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بولىپ، سوعان ءجيى-جيى ۇشىپ بارىپ، ماسەلە شەشەمىن. قاناتىمىزدى كەڭگە جايىپ، ءسىبىردىڭ بايتاق جەرىنەن كاسىپورىندار اشىپ، اعاش تاسىدىق، بالىق اۋلادىق، مۇناي-گاز وندىردىك، ايتەۋىر تىنىم تاپپادىق. اقشانى اقشا تابادى، ءسىبىر مەن قيىر شىعىس تۇنىپ تۇرعان بايلىق، ەسەبىن تاپساڭ كۇرەپ ولجاعا كەنەلەسىڭ. ەرتەڭگىسىن توكيودا، كەشكىسىن گانگونكتە اس ءىشىپ جۇردىك، الەمدى شارلاپ، رەسەيدىڭ ەن بايلىعىن ساۋدالاپ، شەتەلدىكتەرمەن بىرلەسكەن سان ءتۇرلى كەلىسىم-شارتتارعا تۇرىپ تاستادىق. ۆولوديا مەنىڭ بيزنەسكە دەگەن بىلگىرلىگىمە، ەلمەن تەز ءتىل تابىسىپ، ءارقيلى قيىن جاعدايدان دۇرىس جول ­تاۋىپ كەتەتىنىمە ريزا بولا تاڭعالادى.
تارىداي شاشىراپ كەتكەن كوپتەگەن فيرمامىزدىڭ ءبارىنىڭ باسىن قوسىپ، ءىرى حولدينگ اشۋ جونىندەگى ۇسىنىسىما ۆولوديا قاتتى قۋاندى. ءبارىن جۇيەلەپ، ەسەپتەپ، رەتكە كەلتىرىپ «اق ايۋ» اتتى حولدينگ قۇرىپ، مەن پرەزيدەنتى، ۆولوديا بارلىق بانككە، قۇجاتقا مەنىمەن بىردەي قولى جۇرەتىن ءبىرىنشى ورىنباسارىم بولىپ تاعايىندالدى. اقشا ناۋاداي قۇيىلدى، ءىسىمىز دۇركىرەپ، شەتەلدىكتەر بىزبەن كەزدەسۋگە كەزەكتە تۇراتىن بولدى.
– زامان وسىلاي جايماشۋاق تۇرماس. وفشور ايماققا دوللارمەن قارجى تىعىپ قويايىق، – دەگەن ۆولوديانىڭ سوزىنە قۇلاق سالدىم. بۇكىل دۇنيە-زات، بيزنەسىمىزدى كەپىلگە قويىپ، الەمدەگى ەڭ ءىرى بانكتەن قارىزعا اقشا سۇرادىق. ولار جارتى ميلليارد دوللار بەردى. ۆولوديانىڭ اقىلىمەن 100 ميلليون دوللاردى روسسياعا الىپ كىردىك. ال 200 ميلليون دوللاردان وفشور ايماعىنداعى بانككە جەكە-جەكە شوتىمىزعا سالىپ قويدىق. حولدينگتىڭ پرەزيدەنتى رەتىندە مەن قول قويدىم.
جەكە ۆەرتولەتىمىز بار، ەنيسەيدىڭ جاعالاۋىنداعى دەمالىس ورنىمىزعا ۇشىپ بارىپ، بۇل تابىسىمىزدى تويلادىق. «ميسس-97» اتاعىن العان ەكى قىزدى الدىرىپ، ەكى كۇن جاتتىق. مەن ارى ماسكەۋگە، ۆولوديا ۆلاديۆوس­توكقا قايتۋى كەرەك. جۇمىس باستان اسىپ جاتىر. ەكى كۇن، ەكى ءتۇن گۋلەتىپ تويلادىق. ءۇشىنشى كۇنى كەشكە قاراي شاقىرعان بارلىق قوناقتاردى شىعارىپ سالىپ، ەكەۋمىز عانا قالدىق. مونشاعا ابدەن جۋىنىپ، سەرگەكتەنىپ، كوپ اقىلداستىق.
ۆولوديا ەشۋاق قارسى شىقپايدى، ايتقا­نىمدى ىستەپ، كوبىنە-كوپ ۇندە­مەيدى، كەيبىردە زەكىپ، ۇرىسساڭ كوزىن تومەن سالىپ، كەشىرىم سۇراي بەرەدى.
مىنە، ول ەكى شابادان تولى دوللاردى اكەلىپ:
– سەن ال، – دەدى.
– ماعان ءدال ءقازىر كەرەگى جوق. مەندە بانك كارتوچكالارى بار. سونشا اقشانى العانىڭ نە؟ – دەدىم.
– بانكىدەگى قارجى بىزدىكى بولماي قالۋى مۇمكىن. مىنانى ءوزىڭ ءبىر جەرگە ساقتاپ، تىعىپ قوي، ءبىر شابادان­داعىنى مەن الايىن، – دەدى.
– وفشوردا ءارقايسىسىمىزدا 200 ميلليون دوللاردان قارجىمىز جاتىر.
ونى جان ادام بىلمەۋى كەرەك. حولدينگتىڭ ەسەبىنەن قارىزىمىزدى جابامىز. قاراشى، قانشا جوبالار دايىن تۇر، ۋاقىتتى بوسقا جىبەرمەي پايدالانىپ قالايىق، – دەپ الداعى جوسپارلاردى جىپكە تىزگەندەي ايتا باستادىم.
ەنيسەي، وب، لەنا اتتى شالقىعان ءۇش داريا وزەندەردىڭ جاعاسىندا قالىڭ ورمان ىشىنە دەمالىس ۇيلەرىن سالىپ تاستاعانىمىزبەن جىلىنا ءبىر مارتە بارىپ تىنىعۋعا قول تيمەيدى-اق.
مىنە، ەنيسەيدىڭ جاعاسىنداعى سىقىعان ورماندى جاعالاۋىنان جەر ساتىپ الىپ، جاڭا سالىنعان ساياجايدا العاش رەت دەمالۋعا كەلگەن بەتىمىز. قاجەتتى قاعازدارعا قول قويىپ، ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىندا دالاعا شىقتىق. جازدىڭ بەل ورتاسى، وزەن جاقتان سالقىن سامال ەسەدى.
ەنيسەي – و شەتى مەن بۇ شەتى كورىن­بەيتىن ايدىن-شالقار بولىپ جاتاتىن تۇڭعيىق تەرەڭ الىپ وزەن. «تەرەڭ وزەن بۇلقىنباي اعادى» دەگەندەي بەتىندە تەڭگەدەي كوپىرشىكتەرى ويناپ، شىمىر-شىمىر اعادى. ءۇستى تىنىق كورىن­گەنىمەن استىنداعى اعىسى قاتتى.
– انا شابادانداعىلار سەندە بولسىن، ۆولوديا.
– جارايدى، كەرەك كەزدە الارسىڭ. ءجۇر، ەنيسەيدىڭ جاعاسىنا بارىپ تىنىستاپ قايتايىق، – دەپ ۆولوديا العا باستادى.
سوپاڭ ەتىپ قالىڭ اعاش اراسىنان ونىڭ ەڭگەزەردەي قاپ-قارا ساقال قويعان كۇزەتشىسى شىعا كەلىپ، كولەڭكەمىزدەي سوڭىمىزدان ەردى.
ءبىز ءنان قاراعايلار سىڭسىپ وسكەن وزەننىڭ جارقاباعىنا كەلدىك. ارعى بەتى بۇلدىر-بۇلدىر داريا قاراتۇنعيىقتانىپ سىرىلداي سۋسىپ اعىپ جاتىر.
– ەنيسەي – مۇزدى مۇحيتقا بارىپ قۇيادى. ال مۇزدى مۇحيت – بۇل وراسان تاۋسىلماس بايلىق، استى تولعان گاز بەن مۇناي، ال مۇزى – تۇششى تازا سۋ. بولاشاقتا ۆولوديا ونى دا ءبىز ەكەۋمىز يگەرەمىز. الەم بىزگە تاڭعالىپ، ءىسىمىز دۇركىرەيدى، – دەپ مەن سالقىن سامال سەرگىتكەن كۇيمەن اسەرلەنە سويلەپ كەتتىم. ءدال شۇيدەمە الدەنە سارت ەتە قالدى، جالپ ەتىپ ۇزىنىمنان قۇلاپ ءتۇستىم. كوزىمنىڭ وتى جارق ەتىپ بارىپ، سونە بەردى. قۇدايدىڭ جاققان شىراعىن اقىماق ۇرلەپ وشىرە المايدى. تۋا سالا پەشەنەڭە جازىلعان تاعدىرىڭنان قاشىپ قۇتىلا المايسىڭ.
ەڭ ءازازىل دۇشپانىڭ، جاۋىزدىق جاسايتىن جاۋىڭ – توڭىرەگىڭدە. كۇنشىل، قىزعانشاق جان – ناعىز وپاسىز جاۋىز. تۋا جاۋىز كۇنشىلدەر كۇندى كولەڭكەلەپ تۇرعىسى كەلەدى، ايدى ادامزاتتان قىزعانىپ، جۇلدىز بىتكەندى وشىرۋگە بار… جىمىسقى قىزعانىشىن ىشىنە بۇگىپ ساقتاپ، جاۋىزدىقتىڭ نەبىر سۇرقيا تۇرلەرىن ويلاپ تابادى. ولاردىڭ قولىنان سۋ ىشپە، سۋ ەمەس ۋ ىشكىزەدى.
ميلليون-ميللياردتاردى شىر اينالدىرىپ، الەمدى ساتىپ الارداي ەسىپ تۇرعان قايران باسىم، ەسىمدى تاستاي سۋ استىنا باتىپ بارا جاتىپ، ازەر جيىپ الدىم.
بەلىمە گير بايلاپ ەنيسەيگە لاقتىرىپ جىبەرىپتى. ولگەن دەنەسىن بالىقتار جەسىن، سۇيەگى مۇزدى مۇحيتتىڭ استىندا قالسىن دەگەن جوسپارى بولعان شىعار. گير بايلانعان بەلدىگىمدى جالما-جان شەشىپ جىبەرىپ ەدىم، سوپاڭ ەتىپ سۋ بەتىنە كوتەرىلدىم. تاس-تۇنەك قاراڭعى، تاستاي قارا سۋ، جاعاعا قاراي جۇزە جونەلدىم. قۇمداۋىت جاعاعا شىعىپ، قالىڭ قارا ورمان ىشىنە كىرىپ، جاندالباسالاپ قاشتىم.
ءبىر اۋىلدا، ءتىپتى ءبىر كوشەدە بىرگە وسكەن، ءبىر مەكتەپتە بىرگە وقىعان ەڭ سەنىمدى دوسىم دەپ جۇرگەن ۆولوديا مەنى ولىمگە قيدى-اۋ. ولتىرگىسى كەلىپ ءجۇر-اۋ دەپ ءتىپتى ويلاعان ەمەسپىن. ونى وسىنشا الەتكە جەتكىزىپ، شالقىعان بايلىققا كەڭەلتكەن مەنىڭ قۋ باسىم ەمەس پە ەدى؟!
ەندى ۆولوديا مەنى ءتىرى قويمايدى. ءسىبىردىڭ اتىشۋلى بۇكىل باسكەسەرلەرىن سول باسقارادى. الگى قاراساقال كۇزەتشىسى دە سوندايلاردىڭ ءبىرى بولاتىن. ونى وزىمىزگە قورعان بولادى دەپ جۇرەتىنمىن. شۇيدەمنەن سوققان سول ەكەنى بەلگىلى بولدى. ءبىزدىڭ بيزنەسىمىزگە، وزىمىزگە كوز الارتقان «قارالاردى» — بانديت، رەكەتيرمەن ول سويلەسەدى. ال «قىزىل جاعالىلار» دەپ اتايتىن پوليتسيا جانە پروكۋراتۋرا باسقا دا تەكسەرۋشىلەرمەن ماسەلەلەردى مەن شەشەتىن بولىپ كەلىسكەنبىز. ءوزى دە ­جاستايىنان دويىر، بۇزىق بولىپ وسكەن ونىڭ جانىندا اننان قاشقان، مۇننان قاشقان باسبۇزارلار جۇرەدى.
ءيا، ۆولوديا مەنى ءولتىرىپ، بارىنە ءوزى يە، ءوزى قوجا بولىپ قالعىسى كەلگەن ەكەن عوي. جان دوسىم، ايىرىلماس اقىرەتتىك اجىراماس جولداسىم دەپ جۇرگەن مەنى جوق قىلىپ، ەن بايلىققا كەنەلىپ قالۋعا قارانيەتتەنىپ، قيال­داپ جۇرگەن سۇرقيانىڭ ءوزى ەكەنىن ەندى ءبىلدىم. ۇرىسسام ۇندەمەي باسىن تومەن سالىپ كەشىرىم سۇرايتىنىندا ماسەلە بار ەكەن.
ستانتسياعا جەتىپ، العاشقى پوەزعا وتىرىپ، ۇلى ءسىبىر جەرىنەن قۇيىنپەرەن قاشتىم، ءبىرجولا ۇزاي بەردىم، ۇزاي بەردىم. «قاش! قاش! قاش!» دەپ جۇرەگىمدەگى ۇرەيگە سارت-سۇرت ەتكەن پوەزد ءدۇرسىلى قوسىلادى. «قوش! قوش! قوش!» دەپ جەلبىرەگەن سىڭسىعان ءسىبىردىڭ قالىڭ ورمانى قول بۇلعاپ قالىپ جاتىر، قالىپ جاتىر.
نە جازدىم بۇل ومىرگە؟ ەشكىمىم جوق. اكە-شەشەم مەن قارىنداسىم بۇرىن جول اپاتىنان قايتىس بولعان. ەندى مىنە، ەڭ ادال دوسىم دەپ جۇرگەن جان مەنى ولىمگە قيدى. ۆولوديا مەنى ء«ولتىردىم، سۇيەگى شاشىلىپ ەنيسەيمەن اعىپ، مۇلدە ءبىتىپ، ماڭگىگە جوق بولدى» دەپ قۋانىپ جۇرگەن بولار.

***

باياعىدا تايگادا ەكى قۇرداس بالا بىرگە ءوسىپتى، جان الىپ، جان بەرىسكەن بىر-بىرىمەن دوس بولىپتى. جىگىت شاعىندا اڭشى بولىپ، ورمانعا شىقسا سەرگەيدىڭ جولى بولعىش پا، اتقانىن قۇر جىبەرمەيدى. توليك اندا-ساندا ءبىر تيگىزەدى. سەرگەيدىڭ مىلتىعىمەن اتسا دا تيگىزە المايدى. تاۋدان قۇلاعان قار كوشكىنىنىڭ استىندا قالىپ، ەكەۋىنىڭ دە شاڭعىلارىنىڭ كۇلپارشاسى شىعادى. تايگادا شاڭعىسىز كۇنىڭ قاراڭ، قىس جاڭا قاھارىنا ءمىندى، ءالى التى اي قالىڭ قار باسىپ جاتادى. جارتى جىل بويى ەل-جۇرتتى كورە المايدى، جازعىتۇرىم جول اشىلعاندا عانا اڭشىلار كەلە باستايدى.
ەكەۋى اعاش كەسىپ، تاڭداپ شاڭعى جاساۋعا كىرىسەدى. شاڭعىسىز كۇيىڭ جوق، اشتان قاتىپ ءولىپ قالۋىڭ مۇمكىن. سەرگەي اتقان وقتاي زىرىلداعان اپ-ادەمى شاڭعى جاساپ الادى، توليك قانشا اۋرەلەنسە دە جونعان اعاشى مورت سىنىپ، اۋرە بولىپ جاساعان شاڭعىسى قاردا ءجوندى جۇرمەي يت ىرعاسىن شىعارادى. شاڭعىسى زىرىلداعان سەرگەي اڭ اتسا دا ءدال تيگىزىپ، قىستىق قور جيناپ، توليك توباناياق بولىپ شاڭعىسى مالتىعىپ، يتاۋرەسى شىعادى. توليكتىڭ ىشىنە قىزعانىش كىرەدى، قىزعانىشتىڭ سول قىزىل ءيتى ۇرە-ۇرە، ۇلعايا-ۇلعايا كەلىپ كەشىرمەستەي كەككە اينالادى. كورە الماستىق، قىزعانىش دەگەن ءىبىلىس; شايتاننىڭ ازعىرعانىنان بولاتىن جايت قوي. ءازازىل قۇلاعىنا كۇنى-تۇنى سىبىرلاپ، ىشكى دۇنيەسىن قاپ-قارا تۇنەك قىپ، توليكتى سەرگەيگە ىشتەي جاۋىققان، دۇشپاندىققا جەتكىزەدى.
«سەن سەرگەيدىڭ كوزىن جوي، شاڭعى­سىنا ءمىن، مىلتىعىن ال. ول باردا سەن ءوستىپ شوڭقايىپ، كولەڭكە بولىپ قانا جۇرەسىڭ» دەيدى شايتان ازعىرىپ.
ەگەي بەرسەڭ تاس تا جۇقارادى. كۇنشىل­دىك سوڭى – كۇڭىرەنگەن قايعى. قىزعانىش دەگەن – تاعدىرىڭدى قيىپ تۇسەر جۇزىنە ۋ جالاتقان الماس قىلىش. كۇندەستىك پەن قىزعانىشقا بەرىلدىم دەگەنشە – شايتاننىڭ ازعىرعانىنا ەردىم دەپ ەسەپتە.
توليك سەرگەيدىڭ ءار اتتاعان قادامىنان ءمىن تابا سويلەپ وزىمەن-وزى جاي جۇرگەن ونىڭ جىنىنا تيە بەرەتىندى شىعارعان. تۇرتكىلەپ ەرىكسىز سويلەتەتىن بولعان. سىلتاۋمەن وشپەندىلىكتى ۇلعايتۋ ەدى. بۇنى دوس ساناپ جۇرەتىن، ءوزى جازىقسىز سەرگەيدىڭ جانىن كۇيدىرىپ اقىرى ونىڭ ءتىلىن شىعارعان. بۇنىسى «جەڭىس تۋىن» جەلبىرەتۋدىڭ العى شارتى بولاتىن. ءوستىپ وشپەندىك ۋىتىنا مالتىعىپ ءوزىن ابدەن دايىنداپ العان توليك ەكى كوزى قانعا تولىپ، ۇيىقتاپ جاتقان سەرگەي دوسىن سوم تەمىر سۇيمەنمەن باسىنان سوعىپ ولتىرەدى. دەنەسىن ءتۇن ىشىندە ايدالاعا اپارىپ ­تاستايدى. ەندى اياعىنا دەرەۋ شاڭعىسىن بايلاپ، مىلتىعىن الىپ اڭعا شىعادى. كوپكە دەيىن ەشنارسە كەزدەسپەيدى. اقىرى ول جاپ-جاقىن ارالىقتا اپانىندا ۇيىقتاپ جاتقان ايۋدىڭ ۇستىنەن تۇسەدى. ولجانىڭ ۇلكەنىنە جولىقتىم-اۋ دەگەن ول ارقان بويى جەردە جاتقان ايۋدى كوزدەپ شۇرىپپەنى باسادى ەمەس پە. ءبىراق سورىنا قاراي جارالانعان ايۋ اتىپ شىققاندا قايتا اتايىن دەسە مىلتىعى وت المايدى، قاشايىن دەسە وعاندا ۇلگەرمەيدى.
دولدانعان جارالى جىرتقىش جاقىن ارالىققا اعىنداپ كەپ، سول ارىنىمەن بەيباق پەندەنى باسىپ قالادى. ارعى جاعى بەلگىلى ەدى.
قار كەتكەندە وزدەرى سياقتى اڭشى­لار ەكەۋىنىڭ سۇيەكتەرىن تاۋىپ الىپ، ءبىر شۇڭقىرعا جەرلەيدى. «تىرلىگىڭدە دە ايرىلماس دوستار ەدى، ەندى ماڭگىلىك بىرگە جاتسىن» دەپ ويلاعاندار بەيىتى باسىنا «سەرگەي+توليك = دوستار» دەپ جازىپ قالدىرعاندارى ءبىلىندى.

***

يا، بۇل اڭىزدى سىبىرلىكتەر ءجيى ايتادى. ەشبىر قۇجاتىم جوق، تەك ىشكى قالتامدا ون مىڭ دوللار قالىپتى. سونىڭ جارتىسىن ۇلتاراعىمنىڭ استىنا تىقتىم.
جولاۋشىلار پوەزى قازاقستان شەكاراسىنان وتەر كەزدە كەدەنشىلەردىڭ قالتاسىنا ولشەمدى دوللار سۇڭگىتىپ ەدىم، دەرەۋ وتكىزىپ جىبەردى.
الماتىعا كەلىپ، ءتۇسىپ، باسقا كيىم ساتىپ الىپ، كەشكە كوشەدە جاتىنورىن ىزدەپ جۇرگەندە بۇزاقىلار كيىمىمدى، قالعان تىققانىمدى تۇگەل توناپ الدى. كوشەدە جالاڭاش قالعان مەنى پوليتسەيلەر ۇستاپ الىپ، قاماپ تاستادى. تەك اياق كيىمىم بار ەدى، سوعان كوزى ءتۇسىپ، ابدەن اككى بولعان، ءبارىن بىلەتىن سۇمىرايلار عوي، ۇلتاراق استىنا تىققان قالعان دوللارىمدى سىپىرىپ الىپ، كوشەگە ايداپ شىقتى.
قوقىس تاستالاتىن جاشىكتەردى قاراپ ءجۇرىپ، ەسكى-قۇسقى كيىمدەردى ۇستىمە جاپسىرىپ، ۆوكزال ماڭىندا قاڭعىپ جۇرگەندە وسى قوجايىنىم ساپار كەزدەسە كەتتى. مال باعۋعا بومج ىزدەپ ءجۇر ەكەن.
– ەشبىر قۇجاتىم جوق، ماسكۇنەم بوپ، ەمدەۋدەن شىقتىم. بارار جەر، باسار تاۋ، ەشبىر تۋعان-تۋىسقانىم جوق. ءتۇبىم قاراعىندىلىق، – دەپ وتىرىك ايتتىم. ساپارعا ىلەسىپ وسىندا كەلدىم.
العاشىندا ول سەنىڭكىرەمەي ءجۇردى. سىرتتاي قاراۋىلداپ كۇدىكتەنەتىن. اراق-شاراپتى تاتىپ المايمىن، بەرگەن ىسىنە تياناقتىمىن. وتىرىك ايتىپ، كوزىنە تۇسپەيمىن. ىستەگەن ءىسىم تاستاي. تابانداتقان جيىرما جىل بولدى، وسى ادام جۇرمەس ەن توعاي ىشىندەمىن. كورەتىنىم كوك اسپان، جان بالاسىنا جولامايمىن، سويلەمەيمىن. وسىندا بىرەۋ-مىرەۋ كەلسە قالىڭ توعاي ىشىنە كىرىپ جاسىرىنامىن دا، ارالعا ءوتىپ، جاساپ قويعان كۇركەمە بارامىن.
مەنى بومج دەپ ەسەپتەيدى. ال مەن شىنىندا «لىجنيك…» – شاڭعى­شىمىن… قاڭعىپ جۇرگەن جاندى تاۋىپ، سونىڭ قۇجاتىمەن بانكتەن اسىرەسە شەتەلدەن ۇلكەن قارجى قارىز الدىرادى دا، ءوزىنىڭ كوزىن جوق قىپ جىبەرەتىن جاندى – «لىجنيك» دەپ اتايدى. مىنە، ءسىزدىڭ الدىڭىزدا شەتەلدە وفشور ايماعىندا شوتىندا 200 ميلليون دوللارى بار «ميلليونەر» وتىر.

***

ول تۇرەگەلىپ بارىپ قۋراعان اعاش­تار­دى سىندىرىپ، وتقا تاستادى. ۇيدەن كۇپايكە اكەپ ارقاما جاپتى.
– ميشا، ەندى نەگە سول قاراجاتىڭدى المايسىڭ؟
– شىن ەسىمىم ميشا ەمەس. ستەپان. شەتەلگە شىعار ەشقانداي قۇجاتىم جوق. ءسىز مەنى قۇتقارىڭىز. ماعان پاسپورت الىپ بەرىڭىز. ەكەۋمىز شەتەلگە وفشور ايماعىنداعى بانككە ۇشىپ بارايىق. ونداعى ەكى ءجۇز ميلليوندى قاق ءبولىپ الايىق.
– بانكتە اقشا الار كەزدە شىن ءاتى-جونىڭ بولۋى كەرەك قوي.
– كەرەك ەمەس. بانكتەگى قۇپيا سەيفكە بەس ساۋساعىڭ مەن الاقانىڭدى باسساڭ كود شىعادى، سول كەزدە شوت نومەرىمدى تەرسەم، شوتىم اشىلادى. ال، ول قارجىنى قالاي اۋداراسىڭ، قالاي جۇمسايسىڭ ونى تەك ءوزىڭ بىلە­سىڭ. بانكتە سەنىڭ ءاتى-جونىڭ، قۇجا­تىڭ­­نىڭ تۇك كەرەگى جوق. مىنە، سول قاراجاتىمنان 100 ميلليون دوللاردى سىزگە اۋدارىپ بەرەمىن.
– ءجۇز ميلليو-ون دوللاردى ما-ا؟
– ءيا. ماعان سەنىڭىزشى. بانكتەگى قارجى 25 جىل يەسى بولماسا، كەلمەسە مۇراگەرىنە بەرىلەدى. مەن ۇيلەنبە­گەنمىن، ەشكىمىم جوق، مۇراگەرىم دەپ ءالى سۇمىراي ۆولوديانى جازىپ قالدىرعانمىن عوي. ەگەر مەن الا الماسام ەندى بەس جىلدان كەيىن ول قارجىعا ۆولوديا يە بولىپ شىعا كەلەدى. ەندى تەزدەتىپ الماساق، قاپى قالامىز.
– ال، ونى العان سوڭ نە ىستەيسىڭ؟
– ميگرانت بولىپ، ەۆروپاعا ءوتىپ، تىپ-تىنىش ءومىر سۇرەمىن.
– ميشا، جو-جوق، ستەپان، اقشانى سۋداي شاشىپ جۇرگەن ساتىڭدە نەگە ۇيلەنبەدىڭ؟
– كوزدەپ جۇرگەن ەكى قىزىم بولدى. سونىڭ بىرىنە ۇيلەنەمىن دەپ جۇرگەن ەدىم. بىرەۋى لەنا دەگەن. لەنا وزەنىنىڭ جاعاسىندا تۇراتىن ءمۇعالىم، ەكىنشىسى ماسكەۋدە ءمينيستردىڭ ۆەرا دەگەن قىزى ەدى. ۆەرانى ماعان ناعاشىم تانىستىرىپ، «وسى قىزدى الساڭ باعىڭ اشىلادى، جولىڭ بولادى» دەگەن. اقشانىڭ قىزىعىمەن لەپىرىپ جۇرگەندە ۋاقىت كەتە بەرگەن. قىز قايدا قاشادى دەگەن سول استامسۋدان، ەكەۋى دە بۇيىرمادى عوي. امال نە ۋ ىشكەندەي بولام دا جۇرەم. قاسىڭدا ايەلىڭ بولسا باسىڭ قاراۋىل عوي، يە عوي. قازاق «بىرەۋدى قۇداي قاڭعىرتادى، بىرەۋ قۇدايعا كونبەي ءوزى قاڭعىرادى» دەمەي مە…
ءبىر ادامعا ايتپاعان جان سىرىمدى سىزگە اقتارىپ وتىرمىن. ساپار جىلدىق اقىما ءبىر ەركەك بۇزاۋ بەرەدى، مىنە ءقازىر جيىرما وگىزىم بار. سونىڭ ءبارىن الىڭىز دا، پاسپورت جاساتتىرىپ بەرىڭىز. ال، ءبىراق مەن جونىندە، بۇگىن ايتقان اڭگىمەم تۋرالى ءتىرى جان بىلمەۋى كەرەك. كوپ اقشا جۇرگەن جەردە بالە-جالا كوپ بولادى. اقشا جۇرگەن جەردە الباستى قوسا جۇرەدى ەكەن.
كەلىستىك پە باقىتجان جاراسوۆيچ! – دەپ ول قولىمدى ۇستاي الدى.
– ۆولوديا ءقازىر قايدا؟
– ول يت، شوشقاداي سەمىرىپ الىپتى. تەلەديداردان كورەمىن، ءقازىر دەپۋتات، گۋبەرناتور بولسام دەپ سايلاۋعا ازىرلەنىپ ءجۇر ەكەن دەيدى.

***

گۇر-گۇر ەتكەن ماشينا جارىعى قاراڭعىلىقتا تىلگىلەپ ساپارلار كەلدى.
ءتۇنى بويى سان ءتۇرلى وي شىرماۋىنا توعىتىلاشىرمالىپ، ۇيىقتاي الماي، كوز ىلمەي شىقتىم. ەرتەسىنە قالاعا قايتتىم.
– كەزدەسكەنشە، – دەدى قولىمدى قىسىپ قوشتاساردا «ميلليونەر» ميشا-ستەپان.
جۇرەگىم شىمىرىگىپ دۇرسىلدەي سوقتى…
– كەزدەسكەنشە؟!
بال داۋرەن بالالىعىم وتكەن قايران كورىكتى دە قاسيەتتى توپاردىڭ قۇسى شۋلاعان بازارلى قالىڭ توعايى، كيىكتىڭ جانارىنداي جارقىراعان كولدەرى، سۇلۋدىڭ بۇرىمىنداي شۇبا­تىل­عان سىلقىم وزەندەرى قالىپ بارادى.
ءومىر، سەن قانداي كۇرمەۋلى، قانداي كۇردەلى ەدىڭ.


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=9&id=1071742

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


2020 جىلى عىلىم سالاسىن 1 مينوت
«جۋسان» وپەراتسياسى جال 4 مينوت
中国哈萨克语广播网 4 مينوت
بۇگىن - الاش وردا ۇكىمە 4 مينوت
حالىقتىڭ مۇددەسىنە ساي 7 مينوت
وبلىس اكىمى ماتاي مەكتە 7 مينوت
قازاقستاندا يندۋستريالا 10 مينوت
نۇرسۇلتان نازارباەۆقا « 14 مينوت
ز0 مىڭ ەركەك وتباسىنا م 14 مينوت
شقو-دا 70-تەن استام ادا 16 مينوت
الماتى اۋەجايىندا حالىق 19 مينوت
ساۋديالىق ايەلدەرگە كوپ 19 مينوت
گۇل شوعى سولىپ قالماۋىن 19 مينوت
تاۋەلسىزدىك الدىنداعى د 22 مينوت
دەتەكتيۆتىك شىعارمالار 22 مينوت
جاڭا زەلانديادا جانارتا 24 مينوت
قالباتاۋ باۋىرىنداعى ەل 24 مينوت
ديماش نيۋ-يورك ساحناسىن 24 مينوت
الماتىدا ءىرى جوو-لاردى 25 مينوت
قر پرەزيدەنتى: بايتاق ج 28 مينوت
دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە- 1 ساعات
بيىل %95 اينالاسىنداعى 1 ساعات
اقش-تا 36 جىل بۇرىن جىب 1 ساعات
中国哈萨克语广播网 1 ساعات
يراكتان قايتارىلعان بال 1 ساعات
قر اۋىل شارۋاشىلىعى ءمي 1 ساعات
مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادا 1 ساعات
پاۆلودارداعى جوو-دا ولج 1 ساعات
قر پرەزيدەنتى: ۇلان-باي 1 ساعات
گەرمانيادا جوو تۇلەكتەر 1 ساعات