ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-10-19729232138 %62 %
2019-10-20937296235 %65 %
2019-10-21239107871 %29 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: انا-ءتىل گازەتى

جولدانعان ۋاقىتى: 13:35 - 2019/10/10


اكتريسا! ليديا كادەنوۆا تەاتر ساحناسىنا كوتەرىلگەن ساتتە ەڭ الدىمەن وسى ءسوز ويعا ورالادى. اكتريسا­ كادەنوۆانىڭ جالت-جۇلت ەتكەن جانارى ءاربىر كورەرمەنىن باۋراپ الادى. ونىڭ سۇلۋ جانارى بىردە گۇلبارشىن بولىپ مۇڭايا قاراسا، كەلەسى جولى ەكى يىعىن جۇلىپ جەگەن جاتاقحانا كومەندانتى بيعايشا بولىپ ارباي جونەلەدى; فارمون ءبيبى، سىعان كەمپىر، قوسۇرەيدىڭ جانارىنا ۇڭىلسەڭىز دە مىڭ-سان ۇشقىندى بايقايسىز…
ليديا تاجەدينقىزى اڭگىمەمىزدىڭ ءالقيسساسىندا-اق ۇستازدارى مەن ونەردەگى ارىپتەستەرىن ەرەكشە جىلىلىقپەن ەسكە الدى. ولاردىڭ جارقىن بەينەسىن، كىسىلىك كەلبەتىن، ونەگەسىن ايرىقشا قۇرمەتپەن اتاپ ءوتتى. سۇحباتتىڭ ونە بويىنداعى جەلىنى ساقتاۋ ءۇشىن اۋەلى ارمانعا قول سوزعان قارشاداي قىزدىڭ العاشقى قادامدارىن ايتىپ ­باستاپ، ارىپتەستەر مەن ۇستازدارعا سودان كەيىنگى كەزەكتە ورىن ۇسىندىق. ءيا، وعان قوسا تەاتردىڭ، ونەردىڭ جايىن تالداپ، سۇلۋلىققا ىڭكارلىكتىڭ استارىنا ءۇڭىلىپ كوردىك. ءبىزدىڭ زامانداعى ونەر مەن قازىرگى ءومىردىڭ تەرەڭىنە بويلاۋعا تىرىستىق…

– ليديا تاجەدينقىزى، اڭگىمەمىزدى سوناۋ 1970 جىلداردان باستاساق. ءسىزدى تەاترعا، ونەرگە باۋراعان نە نارسە؟ ەڭ العاش ۇلكەن ساحناعا شىققان كەزىڭىز ەسىڭىزدە مە؟ كىمدى ويناپ ەدىڭىز، قانداي سەزىم باۋراپ ەدى؟
– ۇلكەن ساحنا دەيسىز بە؟ ونەرگە ەرتەرەك، بالا كەزىمنەن تالپىندىم عوي. اقتوبەدە، مەكتەپ وقۋشىسى كەزىمدە بي ۇيىرمەسىنە قاتىسىپ، الماتىعا كەلىپ، ونەر كورسەتكەنبىز. وسىلايشا، الماتىنىڭ ۇلكەن ساحناسىنا العاش رەت اكتەرلىك ونەرىممەن ەمەس، بيىممەن شىقتىم.
ءالى ەسىمدە. 1966 جىل ەدى. وقۋشىمىز. ءقازىر وي ەلەگىنەن وتكىزسەم، وفيتسەرلەر ءۇيىنىڭ ساحناسى ما ەكەن دەپ توپشىلايمىن. بالا كوڭىلىمدە ۇلكەن، ەڭسەلى ساحنا بولىپ جاتتالىپ قالىپتى. ءبىزدى، ءۇپىر-شۇپىر بالالاردى جاتاقحاناعا ورنالاستىرعانى دا ەسىمدە. شات-شادىمان بولىپ تەرەزەدەن سىرتقا كوز تاستايمىز. بيىك-بيىك تاۋلاردى كورەمىز. نە دەگەن اسقارالى بيىك دەپ تاڭعالامىز. تاعى دا سىرتقا ۇڭىلەمىز. اينالا جاسىل جەلەككە مالىنىپ تۇر. نە دەگەن سۇلۋلىق دەپ سۇيسىنەمىز. ارىقتاردان ءموپ-مولدىر سۋ اعىپ جاتادى. تازالىعىنا تاڭداي قاعامىز. ول كەزدەگى الماتى دا، ساحناعا العاش شىققان قارشاداي قىزدىڭ دا سەزىمى سۇپ-سۇلۋ، وتە كوركەم ەدى. مىنە، العاشقى ساحنانىڭ دا، سول ساتتەگى تۇنىق سەزىمنىڭ دە جايى وسىنداي، قىزىم.
1967 جىلى اقتوبەدەگى مادەني-اعارتۋ ۋچيليششەسىنە ءتۇستىم. 1970 جىلى پراكتيكاعا تۇركىستان قالاسىنداعى حالىق تەاترىنا جىبەردى. اكتريسا رەتىندە ەڭ العاش تۇركىستاننىڭ كيەلى ساحناسىندا ونەر كورسەتتىم. ول ۋاقىت قوجا احمەت ياساۋي بابامىزدىڭ كەسەنەسىنىڭ ەسىگى كوپشىلىككە ايقارا اشىق. سول قاسيەتتى مەكەندە كوپ قىدىرىستادىق. ونەر الەمىنە تالپىنعاندا ايتقان اپپاق تىلەگىمىز قاسيەت قونعان سول جەردە جاراتقاننىڭ قۇلاعىنا شالىنعان بولار. ءوزىم العاش ونەر كورسەتكەن ساحنانىڭ تاماشا جايى مەن كيە قونعان تۇركىستانداي جەردىڭ تازالىعىن سەزىندىم. تاعدىر دەگەندى قويساڭشى! ونەرگە العاش قادام باسقان جەرىم كەيىنگى عۇمىرىمدا دا باۋىرىنا تارتىپ تۇردى. بالامنىڭ اكەسىنىڭ اتا-بابالارى سول تۇركىستان توپىراعىنان بولىپ شىقتى. وسى كۇنگە دەيىن ساحنادان تۇسپەسەم، ونەرگە ادالدىعىمدى ساقتاي السام – جولىمدى اشىپ بەرگەن كيەلى توپىراقتىڭ قاسيەتى عوي دەپ سەنەم…
مىنە، تۇركىستاندا تاجىريبەدەن وتكەن سوڭ، اقتوبەدەگى ۋچيليششەم ماڭدايىمنان سيپاپ، قولىما ديپلومىمدى ۇستاتتى. الماتىعا وقۋعا اتتاندىم. ول كەزدە جەكە وقۋ ورنى جوق، كونسەرۆاتوريانىڭ قۇرامىندامىز. سول جەرگە وقۋعا ءتۇستىم. ديپلومدىق جۇمىسىم شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ ء«جاميلاسىنداعى» ءجاميلا وبرازى.
ال ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى تەاتر ساحناسىنداعى العاشقى ءرولىم ي.ساۆۆين مەن ج.تاشەنوۆتىڭ «قالادان كەلگەن قىلجاقپاسىنداعى» جامال دەگەن قىزدىڭ بەينەسى بولاتىن.
شۇكىر، وسى ساحنادا 45 جىلدان اسا ۋاقىت ويناپ كەلەمىن. ءار جىلدارى ءارتۇرلى ءرول، وبراز، كەيىپكەر بۇيىردى. م.اۋەزوۆتىڭ «الۋا» پەساسىندا – نينا، ر.سەيتمەتوۆ پەن ە.وباەۆتىڭ ء«وزىمدى ىزدەپ جۇرمىنىندە» – سۇلۋ، ق.قايسەنوۆ پەن و.بوكەيدىڭ «جاۋ تىلىنداعى بالاسىندا» – تامارا يۆانوۆنا، دجون پاتريكتىڭ «كەمپىردەن قالاي قۇتىلساق ەكەن؟» پەساسىندا – پامەلا، ي.ۆوۆنيانكونىڭ «ستريپتيزەردىڭ ءولىمى» پەساسىندا داۋلەتقاليەۆا رولدەرىن سومدادىم. م.حاسەنوۆتىڭ «پاي-پاي، جاس جۇبايلار-ايىندا» – زاۋرەش، ت.احتانوۆتىڭ «ماحاببات مۇڭىندا» – ءلاززات، ءس.جۇنىسوۆتىڭ «قوس انارىندا»­ – تامارا دەرياگينا، و.بوكەيدىڭ «مەن سىزدەن قورقامىنىندا» – ۆايرا،­ س.ەلۋبايدىڭ «اسپاننان تۇسكەن ادامىندا»­ – اق سايتان، ۋ.شەكسپيردىڭ «گاملەتىندە» – وفەليا، «دۋالى تۇنگى دۋمانىندا» – يپپوليتا، ا.چەحوۆتىڭ «شاعالاسىندا» – ماشا، يان ءسولوۆيچتىڭ «تۇلەن تۇرتكەن تىلەنشىسىندە» –تسيلكا،­ ءا.تارازيدىڭ «جاقسى كىسىسىندە» – قاتيرا، س.بالعاباەۆتىڭ «قىز جيىرما­عا تولعانداسىندا» – گاۋحار، ق.مۇحامەد­جانوۆتىڭ ء«وزىمدى ىزدەپ جۇرمىنىندە» – ايسۇلۋ، ە.حۋشۆاقتوۆتىڭ «سۇيە بىلسەڭىندە» – قۇربان انا، ت.احتانوۆتىڭ «كۇشىك كۇيەۋىندە» – بيعايشا،  س.احمادتىڭ «كەلىندەر كوتەرىلىسىندە» – فارمون ءبيبى، ت.تەمەنوۆتىڭ «كارمەنسيتا­سىندا» – سىعان كەمپىر، گ.حۋگاەۆتىڭ «قارا شەكپەنىندە» – قوسۇرەي… ءبارىن سانامالاپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس، مىندەت تە ەمەس شىعار. بۇل رولدەردىڭ قاي-قايسىسى دا مەن ءۇشىن ەرەكشە ىستىق. قاي وبرازدا دا جانىم، جۇرەگىم بار دەپ ويلايمىن. ودان بولەك، وسى رولدەر ارقىلى بيىكتەرگە شىقتىم، وسى رولدەر ارقىلى «ەڭ ۇزدىك» دەپ اتالاتىن ماراپاتتار بۇيىردى، ەڭ باستىسى، وسى رولدەر ارقىلى پاتشا كوڭىلدى كورەرمەننىڭ جۇرەگىنە جول تاپتىم…
تەاتر – ادام تابيعاتىنىڭ قۇبىلما­لىلىعىن، كۇردەلىلىگىن، مىڭ قاتپارىن كورسەتىپ بەرەتىن مەكەن عوي. مىنە، سول مەكەندەگى ءار ءرولىمنىڭ ەشقايسىسىن دا بولە-جارعىم كەلمەيدى. ءيا، اكتريسا رەتىندە مەنى كوپكە تانىستىرعان نەمەسە كەرىسىنشە الدەبىر كەيىپكەردى مەنىڭ دە كوپكە تانىتقان وبرازدارىم بار، بولا دا بەرەتىن شىعار. ونىڭ جايىن مەن ەمەس، تەاتر سىنشىلارى ايتقانى دۇرىس قوي.
– قۇداي ۇزاق عۇمىر بەرىپ، 80-90-100 جاسقا كەلگەن مەرەيتويلارىڭىزدا ساحناعا شىعۋ باقىتى بۇيىرسا، قانداي ءرولدى تاڭدار ەدىڭىز؟
– توقسانعا كەلگەنىمدە دە، قۇداي ساحناعا شىعۋىمدى جازسا، ول اق جاۋلىقتى اجەنىڭ ءرولى بولارى انىق. كىمدى ويناسام دا، سوزىمنەن جاڭىلماي، اياعىمنان تىك تۇرىپ، ەشكىمگە اۋىرتپالىعىمدى سالماي، «راقمەت ەلىم، حالقىم» دەي السام، تاڭىرگە مىڭ مارتە شۇكىر ايتار ەدىم. قۇداي اۋەل باستا ماڭدايىمىزعا وسى ساحنانى جازعان ەكەن، وسى ساحنادا ءالى دە جاقسى رولدەر بۇيىرىپ تۇرعان شىعار دەپ ۇمىتتەنەمىز. الايدا جاستار كەلىپ، «سىزدەن ۇلگى الايىق، وسى ءرولىڭىزدى قالاي ويناپ شىقتىڭىز، ونى دا بىزگە ۇيرەتىڭىز» دەپ جاتسا، وعان دا قارسىلىق جوق. بىلگەنىمىزدى، كورگەنىمىزدى ۇيرەتۋ – ءقادىرلى ۇستازدارىمىزدان، اعا بۋىن ارىپتەستەرىمىزدەن، زامانداستارىمىزدان جۇققان جاقسى ءبىر مىنەز ەكەنىن ايتا كەتكىم كەلەدى.


– كىم-كىم دە جاستىق عۇمىرىن، بالاۋسا كەزىن، سول ۋاقىتتاعى جانىنا جاقىن ادامدارىن، ارىپتەستەرىن، ۇستازدارىن ساعىنا ەسكە الادى عوي. ءسىزدىڭ جانىڭىزدى كىمدەر تەربەيدى؟
– ءبىزدىڭ جاستىق شاعىمىز كىل مىقتىلاردىڭ ۇستازدىق ەتكەن ۋاقىتىنا تۇسپا-تۇس كەلدى. قازاقستاننىڭ حالىق ارتيستەرى ىدىرىس نوعايباەۆ، رابيعا قانىباەۆا جانە گالينا يۋرەۆنا­ ­رۋدكوۆسكايا سىندى شەبەرلەردەن ءتالىم الدىق. رابيعا مۇقايقىزى – ءبىزدىڭ تالىمگەرىمىز بولدى. وعان قوسا اسقار توقپانوۆتان جارتى جىلداي ءدارىس تىڭدادىق.
ەڭ العاشقى رەجيسسەرىم ۆيكتور­ ستانيسلاۆوۆيچ پۇسىرمانوۆ دەگەن­ كىسى ەدى. جاستار تەاترىنا سول كىسى شاقىردى. مۇمكىندىگىمدى اشقان، وسى رولگە لايىقسىڭ دەپ قابىلەتىمدى كورە بىلگەن ر.سەيتمەتوۆ، ۆ.ماجۋرين، م.بايسەركەنوۆ، ا.كەنجەكوۆ، م.قاسەنوۆ، ج.حادجيەۆ، ە.وباەۆ سىندى رەجيس­سەرلەرگە العىسىم شەكسىز. كەيىنگىدە م.احمانوۆ، ا.ماەميروۆ، ج.جۇمانباي سىندى جىگىتتەر دە «وسى ءرولدى ءدال ءسىز عانا سومداي الاسىز» دەپ قاناتتاندىرىپ، ­شابىتتاندىرىپ قويادى.
قازاقستاننىڭ حالىق ءارتيسى ءبايدىلدا قالتاەۆ، ءامينا ءومىرزاقوۆا، ساليما ساتتاروۆا، ماكىل قۇلانباەۆ، تامارا قوسىباەۆا، ءبيبىزا قۇلانباەۆا، روزا اشىربەكوۆا سىندى نار تۇلعالارمەن ءبىر قويىلىمداردا وينادىم، كورەرمەننىڭ قوشەمەتىنە بولەندىم. سول كىسىلەردىڭ ونەگەسىن الدىم. ونەردەگى اعا بۋىننىڭ جانكەشتىلىگى، تەاترعا قۇلاي بەرىلگەن مىنەزى بىزگە دە كوشتى عوي دەپ ويلايمىن. نۇرقانات جاقىپباەۆ، دوسحان جولجاقسىنوۆ، عازيزا ابدىنابيەۆا، گۇلجامال قازاقباەۆا، قادىربەك دەمەسىنوۆ، جاقسىبەك قۇرمانبەكوۆ – ءبارىمىز وسى ساحنادا ءبىر بۋىن بولىپ قالىپتاستىق، وستىك، جەتىلدىك.
مارقۇم قۇدايبەرگەن، توقسىن، ءۋايىس ءبارىمىز قاتار وقىدىق. تەاترعا دوسحان جولجاقسىنوۆتارمەن بىرگە كەلدىم. بۇل ساحنادا ءبايدىلدا قالتاەۆ، ءامينا ءومىرزاقوۆا سياقتى ايگىلى ساحنا شەبەرلەرىمەن سەرىكتەس بولىپ وينادىق. قاسىم جاكىباەۆ، ماكىل قۇلانباەۆ، مۇحتار­ باقتىگەرەەۆ، ءماريام ­جاقسىم­بەتوۆا،­ ت.ب. ارتيستەردىڭ باتاسىن الدىق… بۇلار دا مەنىڭ ونەر جولىنداعى ارىپتەستەرىم عانا ەمەس، سىرلاسىما اينالعان ۇستازدارىم ەدى دەسەم، ارتىق ايتقانىم ەمەس.
– نۇرقانات جاقىپباەۆ، دوسحان جولجاقسىنوۆتارمەن قاتار وسى تەاتردىڭ تابالدىرىعىن اتتادىم دەپ قالدىڭىز عوي. تالانتتى اكتريسا بولدىڭىز، تانىمالدىعىڭىز دا ەشكىمنەن كەم ەمەس. الايدا ءبىر عانا ونەر ورداسىنىڭ ساحناسىندا ويناۋىڭىز – تاعدىردىڭ سىيى ما، الدە ءوز جۇرەك قالاۋىڭىز با؟
– ءيا، «اۋەزوۆكە» دە، وزگە دە تەاترلارعا دا شاقىردى. «كەلىننىڭ بەتىن كىم اشسا، سول ىستىق» دەيدى عوي قازاق. وسى مەكەنىم جانىما جاقىن. سوندىقتان ەشقايدا بارعىم كەلمەدى. بۇل جەردە تاعدىر تالاي جاقسى جاندارمەن جولىقتىردى. جاقسى ادامدارمەن دامدەس-تۇزداس بولدىم.
ايتتىم عوي، ءبىراز تەاتر وزىنە شاقىردى. بارمادىم، باس تارتتىم. اكەمتەاترعا بارسام، بايان، قاراگوز، ەڭلىكتىڭ ءرولىن سومدار ما ەدىم؟ ءقازىر مەنىڭ قورجىنىمدا ونداي رولدەر جوق. ەسەسىنە تاماشا وبرازداردى كەيىپتەدىم.
وسى ساحنادا 45 جىلدان اسا تەر توكسەم، ول تەر ءوز زامانداستارىمنىڭ كەلبەتىن جاساپ شىعارۋ جولىنداعى ەڭبەكتىڭ تامشىلاپ توگىلگەن تەرى دەر ەدىم. بۇل ساحناعا كەلگەن كورەرمەن تەاتردان ءوز زامانداسىنىڭ، ءوزىنىڭ بەينەسىن كورسىن، ءوزىنىڭ جانىنا ءۇڭىلسىن دەپ ويلادىم. تەاتر كورەرمەندى تاربيەلەيتىن ورىن دەپ جاتادى عوي. جوق، مەن كورەرمەندى تاربيەلەيىن دەمەدىم. كورەرمەن ءوزىن-وزى تانىسىنشى، ءوزىنىڭ جۇرەگىنىڭ ءلۇپىلىن تىڭداسىنشى، ىشكى داۋىسىن ەستىسىنشى دەپ تىرىستىم. ساحنادا سومداعان زامانداستارىمنىڭ بەينەسى، سول تەاترعا كەلگەن كورەرمەننىڭ كەلبەتى ەدى. ادام ءوزىن تانۋى ءۇشىن اۋەلى ءوزىنىڭ جۇرەگىنە ءۇڭىلۋى كەرەك قوي. ءبىر زاماننىڭ كەمەسىندە كەتىپ بارا جاتقان ادامدار مەنىڭ سومداعان رولدەرىمنەن ءوزىن تاۋىپ الىپ، جۇرەگىن اقتارىپ كورسە ەكەن دەگەن وي بولدى.
سول وي جولىندا جان الىسىپ، جان بەرىسىپ، تالپىندىق. مەنىڭشە، ول بەينەلەردى جامان سومداماعان سەكىلدىمىن. ايتەۋىر زالدان نەمقۇرايلى كەتكەن كورەرمەندى كورگەنىم جوق.
مەن عانا ەمەس، قاناتتاس سەرىكتەرىم نۇرقانات جاقىپباەۆ، دوسحان جولجاق­سىنوۆ، عازيزا ابدىنابيەۆا، گۇلجامال قازاقباەۆالار وينايتىن سپەكتاكل­دەر­  انشلاگپەن وتەتىن. ­ماتان مۇراتاليەۆ،­ كۇلاي مۇراتاليەۆا، ءماريام جاقسىمبەكوۆا، مۇحتار باقتىگەرەەۆ، چاپاي زۇلقاشەۆ سىندى ارىپتەستەرىممەن وسى تەاتردىڭ جۇلدىزىن جوعارى كوتەرۋگە تىرىستىق. مۇنىڭ ءبارى سول اعا بۋىننان العان تالىم-تاربيەنىڭ، ونەگەنىڭ ارقاسى عوي دەپ بىلەمىن.
– تەاتر جەكە الەم. ودان بولەك، ­تە­لەۆيزيالىق قويىلىمدار ارقىلى ­حا­لىققا جاقىن تانىس بولدىڭىز. سىزدەر سومداعان «تاماشا» كەيىپكەرلەرى ءالى كۇنگە كوپشىلىكتىڭ ەسىندە. قوعامنىڭ ۋىتتى ماسەلەلەرىن سىزدەر قالاي تۇيسىندىڭىزدەر، جۇرەكتەن قالاي وتكىزدىڭىزدەر؟
– تاعدىردىڭ جازۋى شىعار، «تاماشانىڭ» تارلاندارىنىڭ كوبى ءقازىر ارامىزدا جوق. وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىنىڭ ورتاسىندا مارقۇم لۇقپان ەسەنوۆتىڭ ۇيىتقى ­بولۋىمەن اشىلعان «تاماشا» تەلەحابارىندا  بەرقايىر امانشين، وسپانحان­ اۋباكىروۆ، شونا سماحانۇلىلار جازعان ستسەناريلەر بويىن­شا مەيىرمان نۇرەكەەۆ، قۇدايبەرگەن سۇلتانباەۆ، تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ، توقسىن قۇلىبەكوۆتەرمەن قاتارلاس ساحناعا شىقتىق. ول كەزەڭنىڭ وڭى مەن سولىن ەلەپ-ەكشەگىم كەلمەيدى. ءبىر انىق دۇنيەنى ايتايىن، ءبىز سول ۋاقىتتىڭ زارى مەن زاپىرانىن كۇلىپ وتىرىپ جەتكىزدىك. مىسقىلمەن، اششى، ۋىتتى سوزدەرمەن ۇعىندىرعىمىز كەلدى. وكىنىشتىسى، سول رولدەرىم ارقىلى مەنى تەك كومەديالىق قويىلىمداردىڭ ءارتىسى دەپ قابىلداعىسى كەلەتىن رەجيسسەر دە، كورەرمەن دە بار ەكەن. ءيا، مەنىڭ ليريكالىق كەيىپكەرلەردى دە سومداي الاتىنىمدى تۇسىنگەن دە جاندار بولدى، ولارعا العىستان باسقا ايتارىم جوق.
ونەردەگى ۇستازىم دەپ ەسەپتەيتىن ءقادىرلى جان – ءامينا ءومىرزاقوۆانى ۇلگى تۇتامىن. ول كىسىنىڭ تەاترداعى رولدەرى ۇشان-تەڭىز. سونىمەن قاتار كينوداعى وشپەس بەينەلەرى دە كوپشىلىكتىڭ جۇرەگىنەن ورىن العان. مىنە، مەنى دە كينوعا شاقىرعاندا، باس تارتپاعان سەبەبىمنىڭ ءبىرى – وسى. كينودا دا زامانداستارىمنىڭ بەينەسىن جاساعىم كەلدى. اباي قارپىقوۆ كىشكەنتاي ءرول بەرسە دە، كينولارىنان قالدىرعان ەمەس. بايقاۋ دا جاسامايدى. ءسابيت قۇرمانبەكوۆتىڭ كينوسىنا ءتۇستىم. ساتىبالدى نارىمبەتوۆتىڭ كينوسىندا دا ءرول يەلەندىم.
وكىنىشتىسى، كينوعا شاقىرعاندا ءبىراز رەجيسسەرلەردەن ء«تۇرىڭىز قازاقى بەينەگە ونشا كەلىڭكىرەمەيدى ەكەن» دەگەن ءسوزدى كوبىرەك ەستىدىم. ايناعا ۇڭىلەمىن – ارعى جاقتا ناعىز قازاقتىڭ كەلىنشەگى كۇلىمسىرەپ تۇرادى. ولاردىڭ نەلىكتەن مۇنداي شەشىمگە كەلگەنىن تۇسىنبەيمىن…
مۇنىڭ ءبارىن نەگە تاپتىشتەپ ايتىپ وتىرمىن؟ 1970 جىلداردىڭ ورتاسىندا كورەرمەنگە جول تارتقان «تاماشا» – تۇتاس ءبىر بۋىن تاماشالاعان باعدارلاما ەدى. سول باعدارلاماداعى ءبىر بەينەمەن عانا قاتىپ قالماساق ەكەن دەيمىن. ءبىز – كاسىبي اكتەرلەر زامانا كەلبەتىن سومداۋعا جان-تانىمىزبەن ۇمتىلامىز. بۇگىنگى كۇننىڭ بەينەسىن مەيلى كينودا، مەيلى تەاتردا، مەيلى ءتۇرلى باعدارلامالار مەن سەريالداردا كورسەتكەندە سول بەينەلەر ارقىلى كورەرمەن وزىنە بىردەمەنى ءسىڭىرسىنشى، ءوزىن، اينالاسىن ءتۇسىنسىنشى دەپ تالپىناتىنىمىزدى ايتقىم كەلەدى…
– قالاي دەسەك تە، بۇگىنگى تەاتر ونەرى – سىنى مەن سىرى ساقتالعان، بەرەرى مەن بايقاعانى، تۇيگەنى، جيناعانى كوپ سالا. سىزدىڭشە، تەاتر قانداي مەكەن؟
– تەاتر تىنىسى بولەك دۇنيە. بۇگىنگى زاماننىڭ مادەني كەڭىستىگىنە ەرتەرەكتەگى بۋىننىڭ اسەرى بولدى. ءبىز دە وزىمىزدەن كەيىنگى بۋىن ءۇشىن مادەني كەڭىستىك قالىپتاستىرىپ كەتكىمىز كەلەدى.
بۇگىنگى تەاتر – ادامنىڭ جانىن ­تازارتاتىن، ىڭكارلىككە قۇمار قىلاتىن مەكەن دەپ ويلايمىن. قۇربىلارىمدى، تانىستارىمدى تەاترعا شاقىرعاندا دا وسى ءسوزىمدى قايتالايمىن: «تەاتر – سەزىم قىلىن شەرتەتىن جەر. مۇندا سەندەر كوڭىلدەگى كىربىڭدى، تىرشىلىكتىڭ ەڭسەنى ەزەر اۋىرتپالىعىن تاستاپ كەتەسىڭدەر» دەيمىن. تەاتردان شىققان سوڭ دا، ۇيىڭە بارىپ، شايىڭدى ءىشىپ وتىرىپ، قويىلىمداعى اسەرىڭمەن بولىسەسىڭ. سوندا بايقاعان سەزىمدەردى جارىسا ايتاسىڭ. بۇل ونەر ورداسى ادامدى – ادام ەتەتىن مەكەن. ونەرگە ىڭكار جانداردان جاماندىق شىقپايدى. سۇلۋلىققا، كوركەمدىككە قۇمار جاننىڭ بويىندا تەك جاقسى مىنەزدەر بەكيدى. ەندەشە، وسىنداي عاجاپ مەكەنگە كورەرمەندى كوپ جينايىق.
– ال ول كورەرمەندى قايدان تابامىز؟
– ونى بالا كۇنىنەن قالىپتاس­تى­رامىز. ءبىز – بالالار جانە جاسوس­پىرىمدەر تەاترى ەسەبىندە كىشكەنە بالانىڭ دا تەاترداعى قاس-قاباعىن، قيمىلىن بايقاپ، سەزىپ قويامىز. ءتۇرلى قويىلىمدارعا كەلگەن بالانىڭ شىن كوڭىلدەن شاتتانعانىن، ۇيالعانىن، كوكىرەگىنە جاقسىلىق ءدانىن سەۋىپ اكەتكەنىن بايقاي الامىز.­ بۇگىنگى بالا – ەرتەڭ ەل تۇتقاسىن ۇستايتىن ازامات.­ مىنە، وسىنداي ازاماتتى ءبىز بۇگىن ىزگى، ادال ەتىپ تاربيەلەي الساق قانا ەرتەڭىمىزگە الاڭداماۋعا بولادى.
– وسى رەتتە ءبىر سۇراق ويعا كەلەدى. بۇگىنگى كۇنى جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى ءسۋيتسيدى كوپ ەلمىز دەگەن قاسىرەتتى ستاتيس­تيكاسى بار مەملەكەت قاتارىندامىز. جاستاردىڭ، بالالاردىڭ قاتاڭدانىپ، قاتىگەزدەنىپ بارا جاتقانىنىڭ سىرى نەدە دەپ ويلايسىز؟
– ءيا، بۇل بارشانى ويلانتاتىن ساۋال. ءبىراق مەن مامان ەمەسپىن. بۇل ساۋالىڭنىڭ سالماعىن ناقتى ولشەي الماسپىن. ءوز ويىمدى بىلدىرەيىن. جالپى­ قازاقتىڭ تابيعاتىندا بار – ءبىزدىڭ بالالارىمىز وتە ۇياڭ. ايتپەسە كوزىندە وتى ويناپ، جۇرەگىندە قانى اتويلاپ تۇراتىن بالالار دا كوپ. مىنە، وسىنداي­ بالالاردىڭ بويىنداعى تالانتىن اشا بىلسەك قوي. تەاترعا قۇمار بالا ما – ­تامىرىن تاپ باسايىق. باسقا سالانى قالاي ما – ونى دا انىقتاپ بىلەيىك.
قازىرگى بالالاردىڭ ەرتەڭىنە الاڭدايتىن كەزدەرىم بولادى. كوپشىلىك ورىندارداعى بالالارعا زەر سالا قاراڭىزشى، ءاربىر ءۇشىنشىسىنىڭ قولىندا ۇيالى تەلەفون. سوعان شۇقشيىپ وتىرعانى. بالانىڭ بالا بولىپ ويناعانى، اينالاسىن زەرتتەگەنى، بىلگەنى جاقسى ەمەس پە؟ ونداي ساتتەردە بالامەن بالا بولىپ سويلەسكىڭ كەلەدى. كەيدە الماتىنىڭ كوشەسىندە كەتىپ بارا جاتىپ بالالارىن جەتەلەپ، ءتۇرلى ۇيىرمەلەرگە اپارا جاتقان جاستاردى كورەمىن. ۇرپاعىنا الاڭدايتىن، ۇرپاعىن جاقسى ەتىپ تاربيەلەۋگە ۇمتىلاتىن جاستار بار ەكەن، شۇكىر دەپ مەرەيىم ارتىپ قالادى.
– بۇگىنگىگە اعا بۋىننىڭ ايتار كىناسى مەن سىنى كوپتەۋ سەكىلدى كورىنەدى. ءسىز شە؟ كەيىنگىگە قايىرىلعاندا نەنى بايقايسىز؟
– كەيىنگىگە قايىرىلعاندا سۇيسىنەمىن. شۇكىرشىلىك ەتەمىن. بۇگىنگى جاستار ادەمى، سىپايى، يناباتتى. جاپ-جاس اكتەرلەر مەن اكتريسالارعا قارايمىن دا، باياعىداعى ءوزىمىزدى ەسكە الامىن. ءبىز ۇلكەن بۋىننان الدەنەنى ۇيرەنىپ قالعىمىز كەلىپ قالاي تىرىسساق، ولار دا بۇگىنگى كۇنى بىزدەن ۇلگى-ونەگە الىپ قالۋعا ۇمتىلىپ جۇرگەنىن بايقايمىن. كەيدە ساحنادان ءتۇسىپ كەلە جاتساڭ، پەردەنىڭ سىرتىندا تۇرىپ الىپ، ويىنىڭدى قىزىعا قاراپ تۇرعان جاستاردى كورەمىن. ء«سىزدىڭ وسى ءرولىڭىزدى ۇيرەنىپ العىم كەلەدى» دەيدى ولار. «ۇيرەنە عوي، كەزى كەلگەندە بۇل ءرول سەندەرگە بۇيىرادى» دەيمىن مەن دە مەيىرلەنە.
رايحان قاليولدينا، جومارت زەينابىل، راحمان وماروۆ، سافۋان ­شايمەردەنوۆ، اسەت يمانعاليەۆ، دينارا­ ابىكەەۆا، دانيار بازارقۇلوۆ، باقىت تۋشاەۆ، بەيبىت قامارانوۆ، جانار­ ماقاشەۆا… ايتا بەرسەم بۇل ءتىزىم تۇگەسىلمەيدى.
ءبىر دۇنيەنى انىق ەسكەرۋىمىز كەرەك ەدى. ونەرگە بەت بۇرۋ – قاي كەزدە دە وڭاي بولعان ەمەس. ونەردىڭ جولى بۇرالاڭ دا شىرعالاڭ. الايدا ءبىزدىڭ زاماندا ەڭ بولماسا تىرشىلىكتىڭ قامىتى جەڭىلدەۋ بولاتىن. قازىرگى جاستارعا كوز جۇگىرتەمىن دە، قانداي قيىندىقتارعا دا قاراماستان ونەرگە دەگەن ادالدىعىن ساقتاپ قالۋعا دەگەن ۇمتىلىسىنا سۇيسىنەمىن.
ءبىز ءرولىمىزدى وينادىق. گاسترول­دەرگە شىقتىق. باسپانا الامىز دەپ جانۇشىرعان جوقپىز. كەزەگى كەلگەندە اقىرىنداپ ءۇيىمىزدى دە الدىق. قازىرگى جاستاردا جاعداي باسقا. ولار وتباسىن اسىراۋى كەرەك، بالا-شاعاسىن كيىندىرۋى، اقىلى ۇيىرمەلەرگە اپارۋى قاجەت. نەسيەسى تاعى بار. باياعىداي مامىراجاي زامان ەمەس، ەشكىمدى ايامايتىن نارىق دەپ قويامىز. مىنە، سول ءۇشىن ولار تەاتردا ءجۇرىپ كينوعا تۇسەدى، دۋبلياج جاسايدى، قوسىمشا تيىن-تەبەن بولسىن دەپ، وزگە دە جۇمىستارعا بارادى. كەيدە تەاتردان سۇرانىپ، كەيدە قويىلىمدارعا كەشىگىپ جاتادى.
مىنە، سونداي ساتتەردە جاستارعا «نان تابۋ ءۇشىن قايدا بارساڭدار دا، قارا شاڭىراقتارىڭدى – تەاتردى تاستاماڭدار» دەپ اقىلىمىزدى ايتامىز. تەاتر – ءبىزدىڭ قارا شاڭىراق. ول ءبىزدىڭ ۇلكەن ءۇيىمىز، شاتتانساق تا وسىندا كەلىپ مەرەيىمىز اسادى، قايعىرساق تا وسىندا كەلىپ جۇرەك جارامىزدى جازامىز…
مىنە، وسىلاي كەيىنگىگە قايى­رىلامىن دا مونشاقتاي مولدىرەگەن جاستاردان ادالدىقتى، ونەرگە دەگەن جانكەشتىلىكتى كورەمىن. كورەمىن دە، ونەر ولمەيدى، جالعاسادى ەكەن دەپ، شۇكىرشىلىك ايتامىن. جاستار بىزدەن الدەنەنى ۇيرەنۋگە تالپىنىپ ءجۇر دەدىم عوي. مەنىڭ دە ولاردان ۇيرەنەرىم كوپ. قانداي دا ءبىر ساتتەردە ولاردىڭ قادامدارىنا، قىلىقتارىنا، جاۋاپكەرشىلىگىنە، ءارقيلى مىنەزدەرىنە قاراپ سۇيسىنەمىن، سول داعدىلاردى ءوزىم دە ۇيرەنىپ، بويىما سىڭىرۋگە تىرىسامىن.
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

اڭگىمەلەسكەن
قاراگوز ءسىمادىل


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=9&id=1058152

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


باسكەتبول: «استانا» ۆتب 22 مينوت
21 قازان. تۋعان كۇن يەل 1 ساعات
استانا – ءدىنارالىق ديا 2 ساعات
21 قازان. قازاقپارات كۇ 2 ساعات
گيننەس رەكوردتار كىتابى 3 ساعات
دۇيسەنبىگە ارنالعان اۋا 3 ساعات
2020 جىلى ەلوردادا زاعي 5 ساعات
يتاليان ءمۇسىنشىسى ەسكى 5 ساعات
گەرمانيادا جولسەرىكتەر 5 ساعات
حالىقتىڭ ءۇمىتى – «نۇرل 6 ساعات
گەرمانيادا جۇمىسسىزدار 6 ساعات
«حاگيبيس» تايفۋنىنان قا 6 ساعات
اتىراۋداعى NIS كىشى جوب 8 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 8 ساعات
اۆتوبۋس جۇرگىزۋشىلەرى   9 ساعات
گەرمانيادا اۋە قىزمەتكە 9 ساعات
Gazizkhan - اعا ءبىز ءس 9 ساعات
كاتالونياداعى ەرەۋىل كە 9 ساعات
Darkhan Juzz - كۇن مەن 9 ساعات
و زاحورونەني پوكوينوگو 9 ساعات
ەردوعان: اسكەري وپەراتس 9 ساعات
2020 جىلى ەلوردادا زاعي 9 ساعات
پەتروپاۆلدىق تاربيەشى ە 9 ساعات
"مۇقاعالي"، "ۇزاق جاڭعى 9 ساعات
قار بارىسى الەمنىڭ تەك 9 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 10 ساعات
كىرىستەر كوميتەتى جەكە 10 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 10 ساعات
الماتى –وسكەمەن كۇرە جو 10 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 10 ساعات