ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-08-18525278840 %60 %
2019-08-19580345151 %49 %
2019-08-20418207263 %37 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

::::يلياس جانسۋگۋروۆ. ماكالالار، وي تولگانىستار، حاتتار ::ماقالالار، وي-تولعانىستار، حاتتار

كىتاپحاناعا قايتۋ

ماقالالار، وي-تولعانىستار، حاتتار -> سونداعى شالتاباي ولەڭىنەن
اپتورى: ءىلياس جانسۇگىروۆماقالالارحاتتار
ماقالالار، وي-تولعانىستار، حاتتار - كورىلىم: (2400)


: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

سونداعى شالتاباي ولەڭىنەن

(ماناپ بايپاقۇلى جيناعانىنان الىندى)

ۇش قارقارا، كەڭ تەكەس قايران جەرىم،

قايعىسىز، قامسىز وسكەن قايران ەلىم.

كاپىردىڭ ۋىسىنا قالدىڭ ءتۇسىپ،

كۇن بولماس باياعىداي ەندى تەگىن.

ەل-جۇرتىم، تىلەۋلەس بول، امال بار ما.

تىستەۋلى قوس بارماعىم، كەتتى-اۋ كەگىم.

باسقا بالە تۇسكەندە، قىزىل ءتىلىم

امان بول دەيدى ەلىم، اعام، ءىنىم...

قولىنا ءتۇسىپ ورىستىڭ

كوردىم دۇنيە جالعانىن.

تازابەك، ساۋرىق كۇش قوسپاي،

تارانشىعا سەنەم دەپ

تىستەۋلى كەتتى-اۋ بارماعىم،

ىشىمدە كەتتى-اۋ ارمانىم.

زامانداستار امان بول.

كوتەرەمىن موينىممەن

ورىستىڭ سالعان قارماعىن.

قوجەكە، سەنىڭ اكەڭ نازار ەدى،

جىگىتكە جۇرگەن جەرى بازار ەدى.

ىلىپباي، ساۋرىق اعام امان بولسا،

ارتىمنان ءبىر قاعازدى جازار ەدى.

اۋىلىم كوشتى مە ەكەن جايلاۋىنا،

تۇرمايدى جالعىز بيە بايلاۋىڭا.

ىلىپباي، ساۋرىقپەنەن ءتىرى بولسا،

ورىستىڭ جىبەرمەس ەد ايداۋىنا.

مەنىڭ اتىم شالتاباي،

اسىلدان سوققان بالتاداي.

سىبىرگە ايداپ بارادى

مىناۋ كاپىر قايتەدى-اي.

ەسەك ارتقان سۇمبەلەر،

كۇنى بىتكەن كۇندە ولەر.

شالتابايداي جالعىزدىڭ

ارتىنان ىزدەپ كىم كەلەر؟

شىققالى مەن اۋىلدان تالاي بولدى،

ەكى سارت ەسەگىمەن مالاي بولدى.

اربانىڭ كۇن جاعىنا تاڭىپ الىپ،

زامانى شالتەكەڭنىڭ قالاي بولدى.

جەر سورلىسى كەتپەنسىڭ،

سەن تۇبىمە جەتكەنسىڭ.

بۇزىلماساڭ تالقان بول،

مەنەن دە سەن كەتكەنسىڭ.

...قازاق قۇرى سىرتىمەن تورەلەرى ارقىلى ورىسقا باعىنسا دا كوپشىلىگى جەتىسۋعا ابدەن وتىرىپ بولعانشا، ورىس ورىن تەپكەنشە سەنگەن جوق. قالادان دالاعا شىققان ورىستى ەگىندە، شوپتە، جولدا قازاقتار ءولتىرىپ كەتىپ ءجۇردى. ورىستار قالادان ەگىنگە، شوپكە، توعانعا، مالعا، جولعا ىلعي جاساقپەن كوپتەسىپ ءجۇرۋشى ەدى. سوندىقتان قىتايدان مىنا ءبولىنىپ شىققان تارانشى، دۇڭگەن سىقىلدى جەرگە ەڭبەك سىڭىرەتىن حالىقتارعا ورىس بوركىن اسپانعا تاستاپ قارسى الدى. قازاق-قىرعىزدىڭ دايار توعاندارىن بۇلارعا باسىپ الىپ بەردى. جەردىڭ ەڭ جاقسى جەرىنە وتىرعىزدى. قازاقتاردى تاۋعا تىقتى. بۇدان باسقا تارانشىلاردىڭ ءبىر ادامى ءۋالى اقۋن پولداشبايۇلى ارقىلى جەر العان تارانشى ديقاندارىنا قازىنادان اقشا، كولىك، ەگىن جابدىعى ۇلەستىرىلدى.

مۇنىڭ ارتىنان قىتايدان 4 مىڭداي جان قالماق قاشىپ، ورىسقا كەلدى. بۇل قالماقتاردىڭ ءبىرقاتارى بىرنەشە جىلدان سوڭ بۇرىنعى جەرىنە (قىتايعا) قايتتى. ولاردىڭ قالعانى بۇگىنگى لەپسى ويازىنداعى سارقان قالاسىندا قالىپ، كازاك-ورىس رەتىنە جازىلىپ، شوقىندى.

1878 جىلى دۇڭگەننەن 5 مىڭ جانە كەلدى. بۇل دۇنگەندەرگە قاراقولداعى بىردىڭ سۋىنىڭ ولكەسى بەرىلدى. بۇل دۇڭگەننىڭ ءبىرسىپىراسى توقپاق اۋدانىنا قونىستاندىرىلدى. 1882 جىلى ورىس ۋاداسىنا قۇلجا اۋدانىنان اۋىپ 45000 تارانشى، 6000 دۇڭگەن كەلدى. بۇل دۇڭگەندەر پىشپەكتىڭ باتىس جاعىنا وتىرعىزىلىپ، تارانشىلار جاركەنت، الماتى ويازدارىنا جايعاستىرىلدى.

بۇدان باسقا 1883 جىلى قىتايدان 25 مىڭ جانداي سۋان (قازاق) اۋىپ كەلىپ، ىلەنىڭ وڭ جاعىنان، جاركەنت ويازىنان جەر بەرىلدى. مۇنى دالەلدەۋ ءۇشىن سول كۇندەگى كۇنباتىس-سىبىردىڭ اسكەر باستىعىنا بەرگەن كولپاكوۆسكيدىڭ 1885 جىلعى № 6794 نومىرىمەن بىلدىرۋىنەن تومەندەگى ءسوزدى وقۋعا بولادى:

«...وب ەميگراتسي ۆ ناشي پەرەدەلى كيتايسكيح پودداننىح (نە دۋنگانوۆ) نەت نيكاكيح يزۆەستي، كرومە نەسكولكيح چەلوۆەك، ۆىشەدشيح ودنوۆرەمەننو س چۋگۋچاكسكيم ۆيتسە-كونسولوم، وجيدات ەە ۆ تەپەرەشنيۋيۋ زيمنيۋيۋ پورۋ نەلزيا، پوتومۋ چتو، پو سلۋچايۋ نەبىۆالوي گلۋبينى سنەگوۆ ي سيلنىح حولودوۆ، ۆسياكوە سووبششەنيە داجە س بليجايششيمي كيرگيزسكيمي اۋلامي سوۆەرشەننو پرەكراتيلوس، نو ەسلي بى ەميگرانتى پوياۆيليس ۆ ناشيح پەرەدەلاح، تو نا پەرۆىي راز وني بۋدۋت پومەششەنى ۆ لەپسينسكوي، ۋردجارسكوي ي زاشيسكيح ستانيتساح، گدە ترۋدامي سۆويمي موگۋت سۆوبودنو پروكورميتسيا، دليا دالنەيشەگو جە يح وبەسپەچەنيە پرودوۆولستۆيەم بۋدۋت ۋپوترەبلەنى مەستنىە سرەدستۆا; وني پولۋچات زەمليۋ ي پو ۆوزموجنوستي، بۋدۋت سنابجەنى حلەبنىمي سەمەنامي، ۆودۆورەنيە يح يا پولوگال بى دوپۋستيت نا تەح وسنوۆانياح، كاك دوزۆولەنو سەليتسيا پري الما- اتينسكيح ستانيتساح، ۆ تاشكەنتسكوي سلوبودكە ازياتسكيم ۆىحودوم، تاك توچنو موگۋت بىت پوسەلەنى پري ليۋبوي ستانيتسە ي كيتايسكيە ەميگرانتى بەز وسوبەننوگو نادەلا زەملەي، نو س دوزۆولەن پولزوۆاتسيا ەيۋ وبششە س كيرگيزامي. و چەم ۆاشەمۋ پروۆوسحوديتەلستۆۋ دونوشۋ پريسوۆوكۋپلەنيەم چتو، سووبرازنو ەتيم يزۆەستيام، بۋدۋت پرينياتى مەرى دليا سوحرانەنيا نا گرانيتسە ناشەي سپوكويستۆي ي دليا سوحرانەنيا كيرگيز وت ۆسياكوگو ۆولنەنيا ي وت ۆمەشاتەلستۆا ۆ دەلە ينسۋرەكتسي.

كولپاكوۆسكي».

سويتىپ، جەتىسۋدى ورىس جاۋلاعاندا الدىمەن ەڭ سۋلى، جايلى جەرگە ورىس قالالارى سالىنادى. ونان قالعانى تارانشى، دۇڭگەن سىقىلدى حالىققا بەرىلدى. ونان قالعان جاقسى جەر جىلدان-جىلعا قازىناعا الىنىپ، رەسەيدەن كوشىرىلگەن كەلىمسەككە بەرىلەدى. مىنە، سوندىقتان باياعى كوشپەلى قازاق-قىرعىز ءالى كوشپەلى بولىپ، ەگىن سالىپ وتىرا الماي، جەرگە-سۋعا وگەي بولعاندىعى وسىدان كەلە جاتادى. قازاق- قىرعىزدىڭ وزىنە جايلى جەرى جەتپەيتىندىگىن گەنەرال كولپاكوۆسكي ءوزى-اق 1867 جىلدا جازعان بايانداماسىندا ايتقان. ول وسى ايتقانىن 1878 جىلدا دا تۇركىستان گەنەرالى كاۋفمانعا بەرگەن بايانداماسىندا دا تۇسىندىرگەن.

كولپاكوۆسكي قالايدا جەتىسۋدى ورىسقا شەگەلەپ ۇستاۋعا وتار ساياساتىن مىقتاپ ۇستايدى. جەتىسۋدى ورنىقتى وتار قىلۋعا ورنىعىپ وتىراتىن ورىس كەرەك بولادى. سوندىقتان ول ءتۇرلى جولدارمەن ورىس وتارىنا جەتىسۋعا جول اشىپ، شارا قولدانادى. ونىڭ ءبىرقاتارى ايتىلىپ كەلەدى. جانە ءبىر ء«تۇرلىسى» مەششان بولادى. مەششان قالادا وتىرماق. مەششان جەردى قازاقتان نە كازاك-ورىستان جالعا پايدالانادى. مەششان قالانىن سانىن مولايتىپ، سولدات بەرەدى.

«جەتىسۋدا جەر مول» دەگەن ءداقپىرت.بۇتىن رەسەيگە تارالادى. ورىس جاۋلاپ العان كۇننەن ءوز بەتىمەن جەتىسۋعا شۇبىرا كوشىپ جاتقان كرەستيان كەلىمسەكتەرى سەندەي سوعىلىسادى. بۇلاردى العاشقى ۋاقىتتا وكىمەت ء«وزىڭ كور دە سۇيگەن جەرىڭە وتىرا بەر!» دەپ قانا قويعان. بۇلار ءوز بەتتەرىمەن قازاقتىڭ، قىرعىزدىڭ دايار تۇرعان، جايلى جايلاۋىنا باسىپ قونىستاندى. سۋدىڭ ەن كومەيىنە قالا سالىنادى. توعان، ەگىندىكتىڭ تاۋىرلەرى قازاق قولىنان تارتىپ الىنادى. جەر-سۋدان ايرىلعان قازاق-قىرعىز كەدەيلەنىپ، اياقتى مالدىڭ ءورىسى تارىلىپ، ازايىپ، ەگىن سالىپ، ەگىنشى بوپ كۇن كورۋگە جايلى جەرى، سۋىنان ايرىلىپ، الگى كەلىمسەكتەرگە مالاي بوپ سىڭەدى. مۇنىڭ ۇستىنە ساۋدا كاپيتالى ءجۇرىپ، ءار جەردەن بازار اشىلىپ، ەل ىشىنە ساۋداگەر، الىپساتار تولىپ، قازاق شارۋاشىلىعى جانشىلادى، قازاقتىڭ ساۋداگەرى، جۋانى، بايى، قازاقتىڭ قالىڭ قارا بۇقاراسى شارۋادان ايرىلىپ، توزعىندايدى. ءسويتىپ ورىس، قازاقتىڭ اراسىنا شارۋا قايشىلىعى، قاناۋشىلىق تۇسەدى. العاشىندا جەتىسۋعا جالعىز اربامەن قاڭعىرىپ كەلگەن قارا مۇجىقتار جەتىسۋعا كەلىپ، جاۋلاپ العان ەل ىشىنە كەلگەن سوڭ ءوزىن وكىم ساناپ، مىنەزى وزگەرىپ، ەڭبەك جەۋ، شارۋا قاناۋىنا، جۇرت سورۋعا قۇنىعادى. ءارقايسى 4-تەن، 5-تەن قىستاۋ جاي سالىپ، 20 — 30-دان مالاي جالدايتىن الپاۋىتقا اينالادى. بۇدان باسقا تالاي شارۋا، ساياسات، الەۋمەت ماسەلەلەرىنىڭ شيەلەنگەن شاتاقتارى بولادى. وسىنىڭ ءبارى تاريحى شيەلەنىسكەن جەتىسۋدا ورىس-قازاقتىڭ ۇلت وشپەندىلىگىڭ شىڭداي بەرەدى.

* * *

جەتىسۋدى ورىس جاۋلاپ الۋدىڭ ەڭ اياعى ۇزىناعاش سوعىسى بولدى. بۇل تۋرالى تۇركىستاننىڭ العاشقى جارىم پاتشاسى (گەنەرال-گۋبەرناتورى) فون كاۋفمان: «ۇزىناعاش سوعىسىنداعى جەڭىسىمىز ءبىزدىڭ ورىستىڭ ءبۇتىن ورتا ازيانى جاۋلاعانداعى جەڭىسىمىزدىڭ اناسى بولدى»، — دەيدى. جەتىسۋ الىنعاندى جازعان ورىستىڭ نەدزبەتسكي دەگەنى «ۇزىناعاش سوعىسىنداعى ورىس ۇستەمدىگى جەتىسۋداعى ورناعان ورىس وتارىنىڭ ەڭ مىقتى سالىنعان العاشقى تابالدىرىق تاسى ەدى»، — دەيدى. مىنە، ءسويتىپ ۇزىناعاش سوعىسىن ورىستار ءوزىنىڭ ۇلكەن ەرلىگىنە ساناپ، 1855 جىلدا كولپاكوۆسكي ۇزىناعاشتىڭ دوڭىنە وزىنە ەسكەرتكىش (پامياتنيك) سالدىرعان. باسىنا سامۇرىق قوندىرىپ، بىتكەندە ۇلى ءدۇبىر توي قىلدىرعان.

* * *

1921 جىلى ۇيىمداسقان قازاق-قىرعىزدىڭ جالشى-باتىراقتارى تۇڭعىش تويىندا سول كولپاكوۆسكي ەسكەرتكىشىنىڭ باسىنداعى سامۇرىق بەلگىسىن سىندىرىپ كەتتى. وسى كۇنى سامۇرىعى سىنعان، قالعانى تۇر.

(قولجازبا اراب قارپىندە. كر ورتالىق مەملەكەتتىك

ارحيۆى: قور — ر-1368; تىزبە — I; ءىس — 51).



تالەيىڭىزگە كەز كەلگەن كىتاپتار لەگى

         
1
2 بالعابەك قىدىربەكۇلىاڭگىمەلەر
3 ماڭعىستاۋاقىنجىراۋلار
4 سايىن مۇراتبەكوۆاڭگىمە
5 زاريا جۇمانوۆااڭگىمەلەر
6
7 ماڭعىستاۋەستەلىكتەر
8 مۇقاعالي ماقاتاەۆحاتتار
9 ساكەن يماناسوۆولەڭدەر
10 ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەيۇلىشەجىرە

پىكىرلەر:


قوناق: #5، ۋاقىتى: 10:30 - 2016/03/03

كەرەمەت دەررەك كەن. راقىمەت.


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە 99 دەپ جازىڭىز، راحىمەت!
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz.